تەڭىزگە شومىلۋدىڭ ءوز تالاپتارى بار

تەڭىزدىڭ استىندا جان-جاققا قاراي جوڭكىلگەن بىرنەشە اعىس, ۇرشىقشا ءۇيىرىلىپ, جوعارىدان تومەنگە قاراي قۇدىقشا سۇڭگىتەتىن ۇيىق وتە كوپ,  ولاردى ءالى ەشكىم ناقتى زەرتتەپ, ۇيىقتار مەن اعىس­تا­ردىڭ سانىن, ناقتى باعىت­تا­رىن جانە ورنالاسقان ورنىن ءدال ايتىپ بەرە العان جوق. ونىڭ ۇستىنە تەڭىزدىڭ جاقىن جاعا­لاۋىن­داعى تاستار قاۋپى اسا زور. تەڭىزگە سەكىرگەندە تاسقا باسىن سوعىپ نەمەسە تاستار اراسىنا قىستىرىلىپ قالىپ شىعا الماي قايتىس بولعاندار دا بولعان. وسى ماسەلەلەردى زەردەلەي كەلە, ارنايى ورىندار تەڭىزگە ءتۇسۋ كەزىندە قاۋىپتى ايماقتاردى بەلگىلەپ, سىرتىن قور­شاپ, ارنايى ەسكەرتۋ جازىلعان تاق­تالاردى ىلسە دە, اجال ايداي ما – قاۋىپتى جەرلەرگە دەمالۋعا بارىپ, جۇزەمىن دەپ سۋعا باتىپ كەتۋ قاي­عى­لى جاعدايى جىلدا كەزدەسەدى.

ماڭعىستاۋ وبلىستىق توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتى ازاماتتىق قورعانىس باسقارماسىنىڭ اعا وفي­تسەرى اعا لەيتەنانت بەكتاس مۇرات­ ۇلى­نىڭ ايتۋىنشا, جىل سايىن جاز مەزگىلىنىڭ باس­تالۋىمەن كاس­پي تەڭىزىنىڭ جا­عا­­لاۋىندا دە­ما­لاتىن حالىق اعى­­نى وسۋدە. سۋ وبەكتىلەرىندە شو­مى­­لۋ ماۋسىمىن­دا ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتا­ما­سىز ەتۋ – اكىمدىك پەن توتەن­شە جاعدايلار دەپار­تا­مەن­تى­نىڭ باسىم مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى.

الايدا قىزمەتكەرلەردىڭ سۋداعى قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىن ساقتاۋ تۋرالى كوپتەگەن ەسكەرتۋىنە قاراماستان, كەيبىر ازاماتتار ءاردايىم بەلگى­لەن­گەن تالاپتاردى ساقتاي بەرمەيدى ەكەن. 2021 جىلى سۋداعى قاۋىپسىزدىك ەرە­جەلەرىن ساقتاماۋ سالدارىنان 11 ادام قايتىس بولعان, ونىڭ بىرەۋى بالا. بۇل كورسەتكىش 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا ادام ءولىمىنىڭ جال­پى سانىنان 18%-عا كوپ. ال بيىل جىل باسىنان بەرى ماڭعىستاۋ وبلىسىندا سۋداعى قاۋىپسىزدىك ەرە­جە­لەرىن ساقتاماۋ سالدارىنان 6 ادام سۋعا باتىپ كەتكەن, ولاردىڭ بىرەۋى كا­مە­لە­تتىك جاسقا تولماعان ءجاس­وسپىرىم.

دەپارتامەنت جۇرگىزگەن تالداۋ كورسەتكەندەي, تەڭىزدە وپات بولۋ نەگى­زىنەن تىيىم سالىنعان جانە جاب­دىقتالماعان ورىنداردا شومىلۋ, ىشىمدىك ءىشىپ سۋعا شومى­لۋ, سونداي-اق بالالاردى قاراۋسىز قالدىرۋشى اتا-انالاردىڭ جاۋاپ­سىزدىعى سەكىلدى سۋداعى قارا­پا­يىم قاۋىپسىزدىك ەرەجەلەرىنىڭ ساق­تالماۋىنان ورىن العان.

قازىرگى ۋاقىتتا تەڭىز جاعالاۋىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ 2015 جىلعى 19 قاڭتارداعى №34 «سۋ اي­دىن­دا­رىن­داعى قاۋىپسىزدىك قاعي­دا­لارىن بەكىتۋ تۋرالى» بۇيرىعى اياسىندا ماڭعىستاۋ وبلىستىق ءماس­لي­حاتى مەن اكىمدىگىنىڭ نورما­تيۆ­تىك-قۇقىق­تىق اكتىلەرىمەن سۋعا تۇسۋگە 10 اۋماق­­تا­ تىيىم سالىنىپ, 45 اۋماقتا رۇق­سات ەتىلگەن. تىيىم سالىنعان, ياعني قا­ۋىپتى اۋماقتارعا اقتاۋ قالاسى بو­يىنشا ۇزىندىعى 300 مەتر جانە ەنى 20 مەتردى قۇرايتىن, 4-شاعىن اۋدانداعى «كاسپيان ريۆەرا» قوناق­­ۇيىنەن باستاپ 5-شاعىن اۋدان­داعى م.وسكىنباەۆ اتىنداعى وب­لىس­تىق فيلارمونياعا دەيىن ت.گ. شەۆچەنكو ەسكەرتكىشىنەن تومەن ءتۇسۋ باعىتى, ۇزىندىعى 100 مەتر جانە ەنى 20 مەتردى قۇرايتىن «شورا» سۋ كانالىنىڭ جاعالاۋ ايماعى جاتادى. ال تۇپقاراعان اۋدانىندا ۇزىن­دىعى 2 مىڭ مەتر جانە ەنى 30 مەتردى قۇرايتىن, «اقتاۋ-فورت-شەۆچەنكو» تاس جولىنىڭ «43 شاقىرىمى», ۇزىندىعى 900 مەتر جانە ەنى 30 مەتردى قۇرايتىن 64 شاقىرىمداعى «گولۋبايا بۋحتا», ۇزىندىعى 3 200 مەتر جانە ەنى 30 مەتردى قۇرايتىن 86 شاقىرىمداعى «ساۋرا», ۇزىنداعى 3 700 مەتر جانە ەنى 30 مەتردى قۇرايتىن فورت-شەۆچەنكو قالاسىنان 30 شاقى­رىم­دا ورنالاسقان «تامشالى» جانە ۇزىندىعى 3 مىڭ مەتر, ەنى 30 مەتردى قۇرايتىن تاۋشىق اۋىلىنان 20 شاقىرىم جەردەگى «سارتاس» جاعالاۋ ايماقتارىنا تىيىم سالىنعان.

دەمالۋشىلار كوپ باراتىن ءوڭىر­دىڭ ءبىرى – قاراقيا اۋدانى. الايدا بۇل اۋداندا دا جاعالاۋدىڭ ءبارى جايلى ەمەس. ۇزىندىعى 3 مىڭ مەتر جانە ەنى 30 مەتردى قۇرايتىن جىلاندى جەرىنەن كەندىرلى باعىتىنا قاراي جاعالاۋ ايماقتارى, ۇزىندىعى 3 مىڭ مەتر جانە ەنى 30 مەتردى قۇرايتىن توقماق جەرىنەن كەندىرلى باعىتىنا قاراي جاعالاۋ ايماقتارى, ۇزىندىعى 3 500 مەتر جانە ەنى 30 مەتردى قۇرايتىن «اباي» جۇزبەلى مانەۆرلىك بازاسى اۋماعىنان سارجا باعىتىنا قاراي جاعالاۋ ايماقتارى قاۋىپتى ايماقتار قاتارىندا. اق­تاۋ­دىڭ ىرگەسىندەگى مۇ­نايلى اۋدانى­ بويىنشا تىيىم سا­لىنعان اۋماقتار قاتارىندا ۇزىن­­­دىعى 380 مەتر جانە ەنى 170 مەتردى قۇرايتىن باتىر اۋىلدىق وكرۋ­گىنەن سولتۇستىك-شى­عىس­تا 7 شا­قى­رىم قاشىقتىقتا ورنا­لاسقان ۋران كەنىش­تە­رى مەن قال­دىق­تا­رى بار قاۋىپتى كول ايماعى بار.

تەڭىز جانە تەڭىزگە شومىلۋ جاۋاپ­­سىزدىقتى كوتەرمەيدى, ول – تاعدىر. سۋى جوق الىس اۋىلداردان كەلگەن, جۇزە بىلمەيتىن جاستاردىڭ سەلفي, تيك-توك سىندى قۇمارلىقتار ءۇشىن تاۋەكەلگە بارىپ تەڭىزدىڭ تەرەڭ جەرلەرىنە بيىكتەن سەكىرۋى, اۋا رايى قولايسىز كۇندەرى تولقىنمەن تالاسىپ تەڭىزگە قويىپ كەتۋى ەرلىك ەمەس, اجالدىڭ ارانىنا اسىعۋ عانا. الايدا ونى ءتۇسىنىپ, ساقتانىپ, ايىلىن جيىپ جاتقان جاستار جوق, ويلاماعان جەردەن اجال قۇشىپ اتا-اناسىن زار ەڭى­رەتىپ كەتە بارادى. ءتىپتى جىلدا ادام كەتىپ جاتقانىن ەستىپ-ءبىلىپ جۇرسە دە ارنايى بەلگىلەرمەن ساق­تان­دىرىلعان, ەسكەرتىلگەن قا­ۋىپ­تى اي­ماقتارعا بارىپ تەڭىزگە سۇڭ­گي­تىن­دەر­دى كەيدە تۇسىنبەيسىڭ.

– تەڭىزگە شومىلۋ ماۋسىمىنىڭ باس­تالۋى ءبىزدىڭ قىزمەتىمىزدىڭ ج­ا­ۋاپ­كەرشىلىگىن ارتتىرادى. وكىنىش­تىسى, تەڭىزگە تۇسۋدە ساق بولۋ قاجەت­تى­گىن, ىشىمدىك ءىشىپ سۋعا تۇسۋگە بول­ماي­­تىندىعىن, ءتۇرلى تالاپتاردى ەس­كەرتىپ, اقپاراتتىق الدىن الۋ شا­را­ل­ارىن جۇرگىزسەك تە تىيىم سا­لىن­عان جەرلەرگە بارىپ شومىلاتىندار بار. بىرقاتارىنىڭ سوڭى قايعىلى جاعدايعا ۇلاسىپ جاتادى. سوندىقتان كاسپي تەڭىزىنە دەمالۋعا كەلگەن بارشا قوناقتاردى, جەرگىلىكتى تۇرعىنداردى قاۋىپسىزدىك ەرە­جە­لەرىن ساقتاۋعا تىنباي شا­قى­رامىز, – دەيدى ماڭعىستاۋ وبلىس­تىق توتەنشە جاع­دايلار دەپار­تا­مەنتى ازاماتتىق قور­عانىس باس­قار­ما­سىنىڭ اعا وفي­تسەرى, اعا لەيتەنانت بەكتاس مۇرات ۇلى.

ماڭعىستاۋ وبلىسى