رەفەرەندۋم-2022 • 02 ماۋسىم، 2022

كونستيتۋتسيالىق رەفورما زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋمەن عانا شەكتەلمەيدى - م.اشىمباەۆ

54 رەت كورسەتىلدى

پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ AMANAT پارتياسى جانىنداعى «تالقىلاۋ» ديالوگ الاڭىنىڭ وتىرىسىنا قاتىستى. «REFERENDUM 2022: جاڭا قازاقستاننىڭ كونستيتۋتسياسى» تاقىرىبىنا ارنالعان ءىس-شارادا ەلىمىزدە جۇرگىزىلىپ جاتقان ساياسي رەفورمالار كەڭىنەن تالقىلاندى، دەپ حابارلايدى Egemen.kz.

وتىرىسقا AMANAT پارتياسىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى اسحات ورالوۆ، حالىقارالىق تۇركى اكادەمياسىنىڭ پرەزيدەنتى دارحان قىدىرالى، جۋرناليست ماقسات تولىقباي، جوعارعى سوت جانىنداعى سوت تورەلىگى اكادەمياسىنىڭ رەكتورى زاۋرەش بايمولدينا جانە تاعى باسقا ساراپشىلار قاتىستى.

ءوز سوزىندە ماۋلەن اشىمباەۆ اشىقتىق پەن دەموكراتيا جاڭا قازاقستاننىڭ نەگىزگى قۇندىلىقتارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن ايتتى. سونداي-اق ول جالپىۇلتتىق رەفەرەندۋم ارقىلى كونستيتۋتسياعا ەنگىزۋ ءۇشىن ۇسىنىلىپ وتىرعان تۇزەتۋلەر وسى قۇندىلىقتارعا تابان تىرەيتىنىن جەتكىزدى.

سەنات توراعاسى حالىقپەن كەزدەسۋدە ازاماتتار تاراپىنان كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار وزدەرىنىڭ كۇندەلىكتى ومىرىنە قالاي اسەر ەتەتىنى تۋرالى زاڭدى ساۋال قويىلاتىنىن ايتتى. وسىعان وراي ول قولعا الىنعان رەفورمانىڭ نەگىزگى ءمانى مەن مازمۇنىن حالىققا قاراپايىم تىلمەن ءتۇسىندىرۋدىڭ ماڭىزى زور ەكەنىنە نازار اۋداردى.

«قازاقستاندىقتار رەفەرەندۋمگە قاتىسىپ، اتا زاڭىمىزعا ەنگىزىلەتىن تۇزەتۋلەر ءۇشىن داۋىس بەرۋ ارقىلى جاڭا ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ باستاماسىنا قولداۋ كورسەتەدى. جالپى ساياسي وزگەرىستەر مەن كونستيتۋتسيالىق رەفورما ەلىمىزدە ادىلەتتىلىك قاعيداتىن نىعايتۋ ءۇشىن قولعا الىنىپ وتىر»، دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

سونىمەن قاتار سەنات سپيكەرى كونستيتۋتسياعا ەنگىزۋ ءۇشىن ۇسىنىلعان وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلاردىڭ نەگىزگى باعىتتارىنا توقتالدى. اتالعان تۇزەتۋلەر ادام قۇقىعىن قورعاۋدىڭ ءتيىمدى جۇيەسىن قالىپتاستىرۋعا، پارلامەنتتىڭ ءرولى مەن دەپۋتاتتاردىڭ سايلاۋشىلار الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرۋعا، وڭىرلەردىڭ دەربەستىگى مەن جەرگىلىكتى بيلىكتى نىعايتۋعا جانە ساياسي باسەكەلەستىكتى كۇشەيتۋگە ارنالعان.

«مەملەكەت باسشىسى ۇسىنعان تۇزەتۋلەر كەشەنى جاڭا قازاقستاننىڭ نەگىزى رەتىندە بارىنشا تەڭگەرىمدى، اشىق جانە باسەكەگە قابىلەتتى ساياسي جۇيە قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ازاماتتارىمىز وسى وزگەرىستەرگە داۋىس بەرۋ ارقىلى پرەزيدەنتىمىزدىڭ ەلىمىزدى جاڭعىرتۋ باعدارى مەن جاڭا قازاقستان قۇرۋدى قولدايتىندارىن بىلدىرەدى»، دەدى سەنات توراعاسى.

ماۋلەن اشىمباەۆ كونستيتۋتسياعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر جۇيەلى ساياسي جاڭعىرۋدىڭ باسى عانا ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«كونستيتۋتسيالىق رەفورما اتا زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋمەن شەكتەلمەيدى. الداعى ۋاقىتتا پارلامەنت بىرقاتار جاڭا زاڭدار قابىلداپ، قولدانىستاعى كەيبىر زاڭنامالارعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزەدى. بۇل جۇمىس جىل سوڭىنا دەيىن جالعاسادى. بۇل جاڭعىرۋدىڭ ماقساتى – اشىق، تەڭگەرىمدى، دەموكراتيالىق ساياسي جۇيە جانە باسەكەگە قابىلەتتى، ءادىل، سىبايلاس جەمقورلىقسىز ەكونوميكالىق ورتا قۇرۋ. سوندىقتان ازاماتتارىمىزدىڭ 5 ماۋسىم كۇنى رەفەرەندۋمگە بەلسەندى قاتىسىپ، جاڭا قازاقستان ءۇشىن داۋىس بەرۋى اسا ماڭىزدى»، دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.

پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ءلاززات قالتاەۆانىڭ پىكىرىنشە، رەفەرەندۋمنىڭ باستى ماقساتى – ەل بولاشاعىنا قاتىستى ماسەلەلەردى شەشۋگە ءاربىر ازاماتتىڭ اتسالىسۋىنا مۇمكىندىك بەرۋ.

 «مەن – كەز كەلگەن وزگەرىستەر مەن رەفورمالاردىڭ سىنشىسى بولاتىن ازاماتتىق سەكتوردىڭ وكىلىمىن. بىراق قازىر ازاماتتىق قوعام ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل ينستيتۋتىن كۇشەيتۋ، جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋدى دامىتۋ، كونستيتۋتسيالىق سوت قۇرۋ بولىگىندەگى تۇزەتۋلەردى تولىق قولدايدى. ءبىز حالىقپەن كەزدەسۋلەردە مىندەتتى تۇردە ءوز قۇقىن پايدالانىپ، رەفەرەندۋمعا قاتىسۋ كەرەك ەكەنىن ايتامىز»، دەدى ءلاززات قالتاەۆا.

قر جوعارعى سوتى جانىنداعى سوت تورەلىگى اكادەمياسىنىڭ رەكتورى، كونستيتۋتسياعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى زاۋرەش بايمولدينانىڭايتۋىنشا، ۇسىنىلىپ وتىرعان تۇزەتۋلەر ساياسي جۇيەنى تەرەڭ وزگەرتۋگە، قوعامداعى ەكونوميكالىق، الەۋمەتتىك جانە مادەني قاتىناستاردى جاڭارتۋعا باعىتتالعان.

 ء«ىس جۇزىندە بۇل تۇزەتۋلەر كەشەنى قازاقستاندا قوعامنىڭ جاڭا مودەلىن قۇرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. ازاماتتاردىڭ قۇقىقتارى مەن بوستاندىقتارىن قورعاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن قۋاتتى تەتىكتەر جاسالادى. بۇل ەلىمىزدىڭ بۇكىل حالقىنىڭ قالاۋى دەپ ويلايمىن»، دەدى زاۋرەش بايمولدينا.

«QAZAQSTAN» ۇلتتىق تەلەارناسىنىڭ باس پروديۋسەرى ماقسات تولىقباي الەۋمەتتىك ادىلەتتى مەملەكەت ۇراندارعا نەگىزدەلە المايتىنىن، ونى زاڭ جۇزىندە بەكىتۋ كەرەك ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

ء«بارىمىز وزگەرىستى قالايمىز، بىراق اركىم وزىنەن باستاۋ كەرەك. العاشىندا تۇزەتۋلەردىڭ ءمانىن ءبارى بىردەي تۇسىنبەدى. بىراق اۋقىمدى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ەندى ءوز ەلى، بالالارىنىڭ بولاشاعى ءۇشىن الاڭدايتىن ءاربىر ادام مىندەتتى تۇردە سايلاۋ ۋچاسكەسىنە بارىپ، ءوز داۋىسىن بەرەدى»، دەپ ەسەپتەيدى جۋرناليست.

قولدانبالى ەتنوساياسي زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى تالعات قاليەۆتىڭ پىكىرىنشە، رەفەرەندۋم – بۇل سايلاۋ مادەنيەتى مەن ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك دەڭگەيى تۇرعىسىنان بۇكىل قوعامىمىز ءۇشىن جاقسى سىناق ءارى ساباق.

«دەگەنمەن ەڭ باستىسى، وزگەرىستەر بىرجاقتى تارتىپتە تەك بيلىكتەن بولمايدى. تيىسىنشە، حالىق ۇدەرىستەرگە بەلسەندى ارالاسۋى كەرەك. ويتكەنى ەلدىڭ ءومىرىن ءبىر جاعىنان عانا جاقسارتۋ مۇمكىن ەمەس، بۇل – ءاربىر ازاماتقا قاتىستى ءىس»، دەپ اتاپ ءوتتى تالعات قاليەۆ.

ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۇۋ قازاقستان حالىق اسسامبلەياسى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ناتاليا كالاشنيكوۆا «TALQYLAU» ديالوگ الاڭى وتە وزەكتى ەكەنىن جانە ول كونستيتۋتسيالىق نورمالاردى قوعامنىڭ قالاي قابىلدايتىنىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەتىنىن ايتتى.

«مەن العاشقى رەفەرەندۋمعا قاتىستىم. ول كەزدە ەلىمىز ەندى عانا تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزىپ، قوعام جاڭا كونستيتۋتسيانى وڭ قابىلدادى. قازىرگى رەفورمالار بۇگىنگى جاعدايلارعا جەدەل جاۋاپ بەرۋ كەرەك ەكەنىن كورسەتتى جانە حالىق ونىڭ ماڭىزدىلىعىن تۇسىنەدى دەپ ويلايمىن»، دەدى ناتاليا كالاشنيكوۆا.

ءوز كەزەگىندە ءماجىلىس دەپۋتاتى، «TALQYLAU» الاڭىنىڭ مودەراتورى ساياسات نۇربەك، «حالىقتىڭ جارتىسىنان كوبى – تاۋەلسىز قازاقستاندا دۇنيەگە كەلگەن، قۇندىلىقتارى مۇلدەم باسقا ۇرپاق. بىراق ءدال قازىر ءبارىمىز بىرىگىپ، ورتاق بولاشاق ءۇشىن رەفەرەندۋمدى قولداپ، كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەر ءۇشىن داۋىس بەرۋىمىز كەرەك»، دەگەندى ايتتى.

ەسكە سالا كەتەيىك، «TALQYLAU» ديالوگ الاڭىن قۇرۋ باستاماسى «AMANAT» پارتياسىنىڭ 1 ناۋرىزدا وتكەن كەزەكتەن تىس سەزىندە پارتيالىق ترانسفورماتسيا باعدارلاماسى تارماقتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە كوتەرىلگەن بولاتىن. الاڭدا ساراپشىلار، دەپۋتاتتار، مەملەكەتتىك ورگاندار مەن ۇەۇ وكىلدەرى ازاماتتاردى تولعاندىراتىن وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ جونىدە ۇسىنىستار ازىرلەۋ ءۇشىن تۇراقتى تۇردە كەزدەسىپ وتىرادى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ۇقساس جاڭالىقتار