الەم • 27 مامىر، 2022

ورتالىق ەۋروپانى الاڭداتقان كولىك ماسەلەسى

31 رەت كورسەتىلدى

ەۋروپالىق وداق «جاسىل كەلىسىم» جوباسىن ۇسىنعالى بەرى ورتاق مامىلەگە كەلۋ قيىن بولىپ تۇر. بۇعان دەيىن گاز بەن اتوم ەنەرگياسىن «جاسىل» ساناتىنا ەنگىزۋ ماسەلەسى بىرازعا دەيىن بريۋسسەلدەگى شەنەۋنىكتەردىڭ باسىن اۋىرتقان ەدى. ەندى ەلەكتر توعىمەن جۇرەتىن كولىكتەر ورتالىق ەۋروپاداعى بىرنەشە مەملەكەتتى قيىن جاعدايعا تۇسىرمەك.

ماسەلەنىڭ ءبارى مىنادا. ەۋرو­­پالىق وداق اۋاعا تارا­لاتىن ­پار­نيكتى گازداردىڭ كولەمىن ازاي­­­تۋ ماقساتىندا 2035 جىلعا دە­يىن ەلەكتر كولىكتەرگە تولىق­­تاي اۋىسۋعا كەلىسكەن-ءدى. وسىنداي قا­دامدار ارقىلى قارت قۇرلىق 2050 جىلى اۋاعا مۇلدەم زيان­دى گاز شىعارماۋدى كوزدەپ وتىر. بىراق بۇل جوسپار كولىك شى­عارۋ ونەركاسىبىنە يەك ارتقان مەم­لە­كەتتەرگە وڭايعا سوقپاۋى مۇم­كىن. اسىرەسە ەۋروپانىڭ ورتا­لى­عىن­داعى ەلدەر قيىندىققا تاپ بولماق.

جۇمىس كۇشى ارزان، ينفرا­قۇرى­لىمى بار چەحيا، سلوۆاكيا سەكىلدى مەملەكەتتەرگە ءىرى كولىك وندىرۋشىلەر ميللياردتاپ قارجى قۇيىپ كەلدى. بىرنەشە زاۋىت اشىپ تاستادى. مىسالى، چەحيادا اۆتوونەركاسىپ ىشكى جالپى ءونىم كولەمىنىڭ 10 پايىزىن قۇرايدى. شامامەن جارتى ميلليونداي ادامدى جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. سلوۆاكيادا بۇل كورسەتكىش 14 پا­يىزعا جەتكەن.

سلوۆاكيادا حالىق اراسىندا «فولكسۆاگەن» تۇشكىرسە، بۇكىل ەل تۇماۋراتىپ قالادى» دەيتىنى دە سوندىقتان. «جاسىل كەلىسىمگە» چەحيا ءاردايىم قارسىلىق ءبىل­دى­رىپ كەلەدى. اتالعان ەلدىڭ پرە­مەر-ءمينيسترى كەلىسىمدى «تون­گەن قاۋىپ» دەپ باعالادى.

ەلەكتر كولىكتەردى قۇراس­تىرۋ­عا كەتەتىن جابدىقتار قا­را­پا­­يىم كولىككە قاراعاندا ال­دە­قاي­دا از. ونىڭ ۇستىنە كوپ ادامنىڭ ەڭ­بە­گىن قاجەت ەتپەيدى. سوندىقتان زاۋىتتاردان مۇنداي كولىكتەر كوبى­رەك شىققان سايىن جۇمىسسىز قالعانداردىڭ دا سانى ارتادى.

چەحيا بيلىگى جارتى ملن ادامنىڭ تاعدىرى قىل ۇستىندە تۇرعانىنا قاراماس­تان، ەلەكتر كولىگىنە وتىرۋعا اسى­­عاتىن ەمەس. ونىڭ ورنىنا بريۋس­سەلدىڭ كەز كەلگەن ۇسى­نى­سىنا قارسى شىعۋعا بەيىل. ماسە­لەن، بىلتىر جەلتوقساندا پرە­مەر-مينيستر پەتر فيالا ءۇش كۇن بويى «جاسىل كەلىسىمگە» قارسىلىق ءبىلدىرىپ تۇرىپ الدى.

چەحيانىڭ ونەركاسىپ جانە ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ وكىلى ەلەكتروموبيلدەر پارنيكتى گاز شىعا­رىلىمىن ازايتۋدىڭ جالعىز جولى ەمەس ەكەنىن العا تارتادى. ونىڭ ورنىنا بالاما وتىندى پايدالانۋدى ءجون سانايدى. ايتسە دە، ۇكىمەت ءوندىرىس يەلەرىنە زياندى گاز شىعارمايتىن كولىكتەر شىعارۋعا كومەك قولىن سوزاتىنىن ۋادە ەتتى.

شارتاراپتىڭ تۇكپىر-تۇك­پى­رىندە ەلەكتر كولىكتەردىڭ تانى­مال­دىلىعى دا، ءوندىرىس كولەمى دە ارتىپ كەلەدى. گەرمانيانىڭ، وڭ­­تۇستىك كورەيانىڭ جانە جاپو­نيا­­نىڭ نەگىزگى كولىك وندى­رۋ­شى­لەرى قاي ەلدەردەگى زاۋىتتارىن ەلەك­ترو­موبيل قۇراستىرۋعا قول­دانۋ­عا لايىق ەكەنىن زەرتتەۋ­گە كىرىستى.

ەندەشە، ورتالىق ەۋروپا ەل­دەرى ءۇشىن ەرتەرەك قامدانباسا ۋاقىت كەش بولۋى مۇمكىن. قازىر­دىڭ وزىندە يسپانيا سەكىلدى مەملەكەتتەر قارت قۇرلىقتىڭ حابىنا اينالۋعا بارىن سالماق. پيرەنەي تۇبەگى وسى ماقساتتا ەلەكتروموبيل سالاسىنا 14 ملرد دوللار ينۆەستيتسيا قۇي­دى. مۇنداي قادام تيىمدىلىگىن كور­سەتتى. ەلدە بىرنەشە ەلەكترمەن جۇرە­تىن جانە گيب­ريدتى كولىكتەر شىعا­رىلا باس­تادى. بۇل سالاعا قىزى­عۋشىلىق ءبىل­دىرىپ وتىرعان ينۆەستورلار دا كوپ.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا، چەحيا، سلوۆاكيا، ماجارستان ­مەن پولشا ەرتەرەك ىسكە كوشپەسە، 2035 جىلى قيىن جاعدايعا تاپ كەلۋى ابدەن ىقتيمال. ءىرى كولىك ون­دىرۋشىلەر قاجەت ەمەس دەپ تاپ­قان زاۋىتتارىن جاپقاندا اتالعان ەلدەردە جۇمىسسىزدار سانى كۇرت كوبەيەدى.

ايتسە دە، ورتالىق ەۋروپا ەل­­دەرىن قۇتقارا الاتىن جوبا بار. ونداعى زاۋىتتاردى ەلەكتر كولىك­تەرىنە قاجەت جابدىقتار شى­­عا­رۋعا قايتا وڭدەۋ كەرەك. ماسە­­لەن، تاياۋدا «فولكسۆاگەن» كوم­­پا­­نياسى چەحيادا قۇنى 4،4 ملرد دوللار بولاتىن الىپ زاۋىت اشۋدى كوزدەپ وتىر. وندا ەلەك­تروموبيلگە قاجەت باتەرەيا­لار شىعارىلماق. جوسپار بويىن­شا 40 مىڭ ادام جۇمىسپەن قام­تىلۋى ءتيىس.

«فولكسۆاگەننىڭ» چەحتەردىڭ ەلى­نە قىزىعۋىندا ۇلكەن ءمان بار. گەرمانيا مەن چەحيا شەكاراسى ماڭىندا جاتقان كەندى تاۋىنىڭ قويناۋىندا ليتي قورى بار. بۇل – ەلەكتر كولىكتەرگە قاجەت باتەرەيا جاساۋعا تاپتىرماس شيكىزات.

ازىرگە زاۋىت قۇرىلىسى ناق­تى قاشان باستالىپ، قاشان اياق­تالاتىنى بەلگىسىز. الايدا ساراپ­شىلار جوسپار بويىنشا مۇنداي ءوندىرىس وشاقتارى 3-6 جىل كولە­مىندە سالىناتىنىن ايتىپ وتىر.

سوڭعى جاڭالىقتار

كيىكتەر كىمگە كەدەرگى؟

قازاقستان • كەشە

ەكى اۋىلعا گاز جەتتى

ايماقتار • كەشە

ينفلياتسيا يىلە مە؟

قوعام • كەشە

ءدارى مەن ءسوز ءدارۋى

مەديتسينا • كەشە

«التايداي جەر قايدا؟!»

ايماقتار • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار