رەفەرەندۋم-2022 • 26 مامىر، 2022

تاريحي ساتتەن شەت قالمايىق

54 رەت كورسەتىلدى

جاڭا قازاقستاندى جاماۋ-جاماۋ بولعان، سۋپەرپرەزيدەنتتىك كونستيتۋتسيامەن قۇرا المايتىنىمىز ايدان انىق. سوندىقتان دا پرەزيدەنتتىڭ اتا زاڭىمىزدىڭ 33 بابىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى كونستيتۋتسيالىق رەفورماسىن تولىعىمەن قولدايمىز.

ءبəرىمىز جۇمىلىپ جاڭا قازاق­ستان­دى قۇرۋعا بەت ال­دىق. ق.توقاەۆ قازاقستان پرەزي­دەن­تى بولىپ ساي­لان­عاننان باستاپ ءوزىنىڭ باستى ۇس­تا­نىمى əدىلەتتىلىك ەكەنىن، ونسىز قوعام ەشقاشان دامىمايتىنىن ايتىپ كەلەدى.

قوعام əدىلەتتىلىك سالتانات قۇر­­­­­عاندا عانا جاڭارادى، داميدى. سىبايلاس جەمقورلىق، ۇلت­تىق بايلىقتىڭ تەڭدەي جəنە ءəدىل بو­لىن­­بەۋى، ازاماتتاردىڭ قۇقىق­تا­رىنىڭ قورعالماۋى، زاڭداردىڭ تولىققاندى ورىندالماۋى بيلىك ساياساتىنىڭ ادىلەتتىلىگىنە بايلانىستى. ەل دامۋى قوعامداعى كەلىسىم مەن ىنتىماققا، اۋىزبىرشىلىككە تىكەلەي بايلانىستا بولسا، ول تەك əدىلەتتىلىك بار جەردە عانا بولا­دى. ويتكەنى ادىلەتتىلىك – تəۋەل­سىز­دىكتىڭ تەمىرقازىعى. بيىل 5 ماۋسىمدا وتەتىن رەسپۋبليكالىق رە­فەرەندۋمنىڭ كۇن تارتىبىنە قو­يىل­­عان كونستيتۋتسيالىق رەفور­ما­نىڭ ءتۇيىنى دە تۇپتەپ كەلگەندە ادى­لەت­تىلىكتىڭ سالتانات قۇرۋىنا با­عىت­تالعان.

كونستيتۋتسيالىق رەفورما – پرە­زي­دەنتتىڭ ساياسي رەفورمالار باع­دارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن قولعا الىنعان ماڭىزدى ساياسي ءىس-شارا. كونستيتۋتسياداعى وزگەرتۋلەر مەن تولىقتىرۋلار جوباسى قازاقستان حالقىنىڭ كوكە­يىندە جۇرگەن سۇراقتارعا جاۋاپ بەرەدى جəنە بۇكىل قوعامنىڭ مۇد­دەسى ءۇشىن جۇزەگە اسىرىلادى.

وسى كۇنگە دەيىنگى اتا زاڭى­مىز­­عا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەر حا­لىق­­­تىڭ قاتىسۋىنسىز پارلامەنت ار­قىلى وتكىزىلىپ كەلدى. حا­لىق­­تىڭ پىكىرى ەسكەرىلمەدى. ول وزگەرىس­تەردىڭ بارلىعى پرەزيدەنت بيلى­گىن نىعايتۋعا، كۇشەي­تۋ­گە باعىت­تال­دى. ال ەندىگى قابىل­داناتىن كونستيتۋتسيانىڭ ەرەكشەلىكتەرى سۋ­پەرپرەزيدەنتىك باسقارۋدان پرە­زي­دەنتتىك رەسپۋبليكاعا كوشۋ­گە، پارلامەنت پەن ءماسليحات­تار­دىڭ وكىلەتتىكتەرىن كوتەرۋگە، ەل باسقارۋدا حالىقتىڭ قاتىسۋ مۇم­­كىندىگىن كەڭەيتۋگە، ەلدەگى ساياسي كۇشتەردىڭ بەلسەندىلىگى مەن باسەكە­لەس­تىگىن ارت­تى­رۋ­عا­، قوعام­دا ادىلەت­تىلىكتىڭ ورناتىلۋىنا، جاڭا قازاقستان قۇرۋدىڭ قۇ­قىقتىق نەگىزىن قالاۋعا، ادامدار قۇقىق­تا­رىن قورعاۋدى جەتىل­دى­رۋگە باعىتتالعان. ءبىر سوزبەن ايت­­قان­دا، كونستيتۋتسياداعى وز­گەر­­­تۋلەردىڭ كوزدەگەنى – مەملە­كە­تى­مىزدى جەتىلدىرۋ، جاڭ­عىرتۋ جəنە نىعايتۋ. مەملە­كە­تى­مىز­دىڭ دا­مۋىنىڭ جاڭا كەزەڭىندە، جاڭا قا­زاقستاندى قۇرۋعا باعىت­تال­عان، ەلىمىز ءۇشىن وسىنداي اسا ما­ڭىزدى تاريحي شەشىمدەردى پرەزي­دەنت بۇكىلحالىقتىق تال­قى­­لاۋعا سالىپ، كوپشىلىكتىڭ شە­شى­­مىنە سۇيەنىپ قابىلداۋدى ۇسى­­نىپ وتىر. كونستيتۋتسيالىق تۇزە­تۋلەر جوباسىنىڭ بۇكىل­حا­لىقتىق جاپپاي داۋىس بەرۋ ار­قى­لى قابىلدانۋى ءبىزدىڭ دەمو­ك­را­­تيالىق قاعيداتتاردى بەرىك ۇستا­نا­تىنىمىزدى بىلدىرەدى.

الداعى رەفەرەندۋمدى حال­قى­مىزدىڭ باسىم كوپشى­لىگى قول­دايدى. الايدا كونستيتۋ­تسيا­نىڭ قازىرگى جəنە جاڭا نۇسقا­لا­رى­­نىڭ ايىرماشىلىعىن ءتۇ­سى­نۋ، ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەر­تۋ­لەر مەن تۇزەتۋلەردىڭ بايىبىنا بارۋ كۇندەلىكتى تىنىس-تىر­شى­لى­گىمەن جۇرگەن قاراپايىم جۇرت­قا قيىندىق تۋعىزاتىنى راس. سون­دىق­تان دا رەفەرەندۋم، وندا قو­يىلعان ماسەلەلەر تۋرالى حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ، ەلىمىزدىڭ دامۋىنا باعىت­تالعان ستراتەگيانىڭ ءمəنىن جەت­كى­زۋگە بارىنشا كۇش سالۋىمىز كەرەك.

بۇكىلحالىقتىق رەفەرەندۋم وتكى­زىلەتىن كۇنگە از ۋاقىت قالدى. سوندىقتان وسى قىسقا مەرزىمدى بارىنشا ءتيىمدى پايدالانعان ءجون. الايدا ەل اراسىنداعى كەز­دە­سۋلەردە، الەۋمەتتىك جەلى­لەر­دە ايتىلىپ جۇرگەن سوزدەردى، پىكىر­­لەردى تىڭداساڭ، كوپ ازامات ءالى دە رەفەرەندۋم مەن اتا زاڭىمىزعا ۇسىنىلعان وزگەرىس­تەر­دى تولىق تۇسىنە قويماعانىن بايقايمىز. ولار كونستيتۋتسيالىق وزگەرىستەردىڭ مازمۇنىن جەتە تۇسىنە الماۋدا. سوندىقتان باق ارقىلى بەرىلىپ جاتقان رەفەرەندۋم تۋرالى اقپاراتتىق حابارلامالارمەن بىرگە، تىكەلەي ەفيرلەردە، گازەت بەتتەرىندە، الەۋمەتتىك جەلىلەردە «سۇراققا جاۋاپ»، «اشىق الاڭ»، «پىكىرتالاس» سياقتى ءىس-شارالار كوبىرەك وتكىزىلسە دۇرىس بولار ەدى. كونستيتۋتسياداعى وزگەرىس ەن­گىزىلگەن ءار باپتىڭ ەسكى جانە جاڭا رەداكتسياسىنا تالداۋ جاساپ، ۇسىنىلىپ جاتقان باپتاردىڭ ارتىقشىلىقتارى، ول قوعامعا قانداي وزگەرىس اكەلەدى، ەلدى دا­مى­تۋعا، حالىقتىڭ جاعدايىن جاق­سارتۋعا قالاي اسەر ەتەتىندىگى تۋرا­لى كوپشىلىك تۇسىنەتىندەي ماع­لۇ­ماتتار بەرىلگەنى ءجون. پارلامەنت پەن ءماسليحات دەپۋتاتتارى، ۇكىمەت پەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار، ساياسي پارتيالار مەن قوعامدىق ۇيىمدار رەفەرەندۋم تۋرالى، رەفەرەندۋمعا قويىلعان ماسەلەلەر تۋرالى پرەزيدەنت، پارلامەنت سايلاۋى كەزىندەگىدەي ءار تاڭداۋشىعا جان-جاقتى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەندەرى ءجون. ءتۇسىندىرۋ جۇ­مىس­تارىنا ستۋدەنتتەردى دە پاي­دا­لانعان دۇرىس. ءاربىر قازاقستان­دىق وسىنداي تاريحي سəتتە، شە­شۋ­شى كەزەڭدە ەل بولاشاعىن اي­قىنداۋعا تىكەلەي اتسالىسۋى قا­جەت. رەفەرەندۋمدا əر ازا­مات­­تىڭ داۋىسى ماڭىزدى. ءبىز رەفە­رەندۋمعا قاتىسۋ ارقىلى ەلى­مىز­دىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن نى­عايتۋعا، ءوزىمىزدىڭ زاڭمەن قور­عا­لۋىم­ىزعا، ساپالى ءومىر سۇرۋىمىزگە، جەم­قور­لىقتىڭ جويىلۋىنا، مەم­لە­كەت­تىك قىزمەتتىڭ اشىق، قولجەتىمدى بولۋى­نا، ەلىمىزدىڭ جارقىن بولا­شا­­عى­نا داۋىس بەرەمىز.

ەلىمىز ءۇشىن ەڭ باستى ماقسات – حال­­قىمىزدىڭ ءال-اۋقا­تى­نىڭ ارتۋى. ەكونوميكالىق جەتىستىك­تە­رىمىزدى ءار قازاقستاندىق سەزىنۋگە ءتيىس. وعان قول جەتكىزۋ ءۇشىن ۇزدىكسىز دامىپ، ۇنەمى ورلەپ، ور­كەن­دەۋىمىز كەرەك. قازاقستان – دە­موكراتيالىق مەملەكەت. وسى­ن­داي جاۋاپتى كە­زەڭ­دە رە­فە­رەندۋمعا قاتىسۋ ازا­مات­تار­دىڭ تەك ءوزىن-ءوزى قۇرمەت­تەۋى عانا ەمەس، جالپى قازاق­ستان­­نىڭ بولاشاعى الدىنداعى، ۇر­پاق الدىنداعى جاۋاپكەرشىلىگىن كور­سە­تەدى. سوندىقتان رەفەرەن­دۋم­عا بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ، ءوز تاڭ­داۋلارىن جاساۋ – ءار قازاق­ستان­دىق­تىڭ ازاماتتىق مىندەتى.

 

قۋانىش ايتاحانوۆ،

قوعام قايراتكەرى

سوڭعى جاڭالىقتار

شابىت شاقىراتىن شاھار

ەلوردا • بۇگىن، 08:23

اقجايناق استانا

ەلوردا • بۇگىن، 08:22

وزىق ءوندىرىس ورنىندا بولدى

ايماقتار • بۇگىن، 08:20

باعدارىڭ قالاي، باس قالا؟

ەلوردا • بۇگىن، 08:17

ديماش پەن دجەكسون

ونەر • بۇگىن، 08:10

ۇتقانىمىز شامالى بولىپ تۇر

قوعام • بۇگىن، 08:05

ۇقساس جاڭالىقتار