ەكسپەديتسيا بۇعان دەيىن ليساكوۆ قالاسىنا ارنايى بارىپ, مۇحامەتجان سەراليننىڭ وسىندا تۇراتىن اتالاس تۋىستارىمەن كەزدەسىپ, ءبىرشاما تىڭ دەرەكتەردى جازىپ الىپتى. ودان كەيىن قامىستى اۋدانىنا ات باسىن تىرەگەن جۇمىس توبى وسى وڭىردەگى ورقاش اۋىلى مەن قاراسۋ وزەنىنە باردى. ارداگەر جۋرناليست, ولكە تاريحىنىڭ بىلگىرى ۆلاديمير ماكسيمەنكونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ساپاردىڭ وزىندىك ءمانى بار. ويتكەنى اقىننىڭ «گۇلكاشيما» پوەماسىندا باياندالاتىن وقيعالار وسى ورقاش وڭىرىندەگى قاراسۋدىڭ جاعاسىندا بولعان. سول زاماننىڭ كورىنىستەرىن شىنايى بەدەرلەپ, شەبەر سۋرەتتەگەن پوەمانىڭ باستى كەيىپكەرلەرى دە وسى وڭىردە تۋىپ-وسكەن, ومىردە بولعان ادامدار.
– 1903 جىلى ورىنبور قالاسىندا باسىلىپ شىققان «گۇلكاشيما» داستانى ءبىر-بىرىنە قوسىلا الماعان قوس عاشىقتىڭ تراگەدياسىن باياندايدى. بۇل شىعارما سوڭعى كەزەڭدە كوپ وقىلماي قالدى. قازىرگى جاستاردان سۇراساڭ بىلمەيدى. ونى وقىماي, سورەگە ىسىرا سالۋعا بولمايدى. ويتكەنى مۇحامەدجان سەرالين ءوز شىعارمالارىن كەيىنگى جاستارعا ۇلگى, عيبرات بولسىن دەپ جازعان. قالامگەر كوتەرگەن ماسەلەلەردىڭ وزەكتىلىگى بۇگىن دە جويىلا قويعان جوق. سوندىقتان «گۇلكاشيمانىڭ» قازىرگى قوعامدا كەلەڭسىز وقيعالارعا تاپ بولىپ, باسىنا سور بايلاپ الىپ جاتاتىن جەڭىلتەك بويجەتكەندەر مەن ۇشقالاق بوزبالالارعا بەرەر ونەگەسى مول. پوەمانىڭ باس كەيىپكەرلەرى – بايمۇحاممەت پەن گۇلكاشيما. بايمۇحاممەت توبىلدىڭ جاعاسىندا, گۇلكاشيما ورقاش وڭىرىندە ءومىر سۇرگەن. ورقاشتىڭ ماڭىنداعى قاراسۋدان سىر بويىنا ۇزاتىلادى. ءبىزدى مۇحامەتجان سەراليننىڭ پەداگوگتىك قىزمەتى مەن اعارتۋشىلىق باعىتتاعى قايراتكەرلىگى دە قاتتى قىزىقتىرادى. م.سەراليننىڭ ۇرپاقتارى ۇلكەن كومەك كورسەتۋدە. ەكسپەديتسيا جۇمىسىنا نە كەرەكتىڭ ءبارىن تاۋىپ بەرىپ, قولداۋ كورسەتىپ وتىرعان قارابالىق اۋدانىنىڭ اكىمى رۋسلان حالىقوۆقا دا العىسىم شەكسىز, – دەدى ۆ.ماكسيمەنكو.
بۇگىندە سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىققان قارت جۋرناليست ۆلاديمير ماكسيمەنكو «گۇلكاشيمانى» ورىس تىلىنە ءتارجىمالاپ جاتىر. قارابالىق اۋداندىق تىلدەردى وقىتۋ ورتالىعىنىڭ باسشىسى ەرلان ءابىلوۆ تۇپنۇسقا ماتىندەگى اۋدارماشى تۇسىنبەگەن سوزدەر مەن تىركەستەردى تۇسىنۋگە كومەكتەسىپ جاتىر ەكەن.
«گۇكاشيما» كەيىپكەرلەرىنىڭ شىنايى ومىردە بولعان ادامدار ەكەنىن ەرلان ءابىلوۆ تە راستاپ وتىر.
– عاشىقتىق داستانىنداعى وقيعالار قوستاناي توڭىرەگىندە وربىگەن.
شىعارمادا سونىمەن قاتار, 1894 جىلعى قوستاناي جارمەڭكەسى تۋرالى دا باياندالادى. بۇل داستان سول كەزەڭدەگى قازاق دالاسىنداعى ىشكى كوشى-قون ماسەلەسىنە قاتىستى دەرەكتەرىمەن دە قۇندى. مىسالى, توبىلدى مەكەندەگەن تىلەۋبەرگەننىڭ اۋزىمەن كىشى ءجۇز جاپپاستان تارايتىن ۇڭگىت رۋىنىڭ ارقاعا قويان جىلعى جۇتتا اۋىپ كەلگەنى تۋرالى دەرەك ايتىلادى. شىعارمانىڭ باس كەيىپكەرى بايمۇحاممەت وسى ۇڭگىت رۋىنىڭ ازاماتى. ال گۇلكاشيما مەدەتبايقىزى قاراسۋدى مەكەن ەتكەن. شىعارمادا كەزدەسەتىن قايرانكول قازىرگى بەيىمبەت مايلين اۋدانىنداعى اۋىلدىق وكرۋگ اتاۋى, – دەدى ە.ءابىلوۆ.
ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى الداعى ۋاقىتتا «ايقاپ» جۋرنالى شىعىپ تۇرعان ترويتسك وڭىرىنە بارىپ قايتۋدى جوسپارلاپ وتىر. كەيىن ەكسپەديتسيا بارىسىندا جيناقتالعان دەرەكتەر جۇيەلەنىپ, م.سەراليننىڭ 150 جىلدىعىنا ارنالعان ەستەلىكتەر جيناعى جارىق كورمەك.
قوستاناي وبلىسى
