ونەر • 11 مامىر، 2022

ونەرى ومىرىنە اينالعان

65 رەت كورسەتىلدى

ءار ويناعان ءرولى ۇلتتىق ساحنا ونەرى مەن وتاندىق كينەماتوگرافيانىڭ قالىپتاسۋىنا قىزمەت ەتىپ، مادەنيەتىمىزدىڭ ءىرى تابىسىنا اينالعان قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى، كسرو حالىق ءارتىسى، كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى ءاسانالى ءاشىموۆ 85 جىلدىق مەرەيتويىن اتاپ ءوتتى. ءومىرىنىڭ ماڭىزدى كەزەڭىن حالقىمەن بىرگە اتاپ ءوتۋدىڭ يگى ءداستۇرىن قالىپتاستىرعان ساحنا سەركەسىنىڭ بۇل جولعى مەرەيتويىنىڭ ۇيىمداستىرىلۋ ءپىشىنى وزگەشە بولدى. دراما ونەرىنىڭ بارلىق جانرىن باعىندىرىپ، تراگەديالىق، كومەديالىق كەيىپكەرلەردىڭ الۋان ءتۇرلى وبرازىن جاساعان ساحنا ساڭلاعى بۇل جولى «ونەرىم – ءومىرىم» اتتى ينتەراكتيۆتى سپەكتاكلدىڭ باستى قاھارمانىنا اينالدى.

ال تەاتر ارتىستەرى، زامانداس ۇزەڭگى­لەس­تەرى، زيالى قاۋىم، شاكىرتتەرى مەن قالا تۇرعىندارى مەن كەش قو­ناق­تارى بولدى. جاڭا يننوۆاتسيالىق جانرداعى كەشتە شاپان جابىلىپ، ات مىنگىزىلگەن جوق، مينيسترلەردىڭ ماق­تاۋ حاتى مەن اكىمدەردىڭ قۇتتىقتاۋى دا وقىلمادى. كەش تىزگىنىن قولىنا الىپ، باستى كەيىپكەر مەن كورەرمەننىڭ ورتا­سىنداعى اشىق سۇحباتتى جۇرگىزگەن م.اۋە­زوۆ اتىنداعى ۇلتتىق تەاتردىڭ ديرەكتورى ەركىن جۋاسبەكتىڭ ايتۋىنشا، بۇگىن­گى ينتەراكتيۆتى سپەكتاكل كەشەگى ساحنا ونەرىنىڭ ارعى تەگى سانالاتىن سال-سەرى­لەردەن قالعان ءۇردىس – القا-قوتان وتى­رىپ اڭگىمە ايتۋ، سىرلاسۋ، كوكەيدەگى سۇ­راق­­تى ورتاعا سالىپ، بايىپتى جاۋاپ الۋ. بۇل – 85-ءتىڭ سەڭگىرىنە كوتەرىلگەن ساحنا ساڭلاعىنىڭ حالقىنا ەسەپ بەرۋى. «قازاقستان» ۇلتتىق ارناسى ارقىلى بۇكىل رەسپۋبليكا حالقىنا تىكەلەي ەفيردە تارا­تىلعان كەشتە اكتەردىڭ ونەرىن قۇرمەت تۇتا­تىن ەلدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى سۇيىكتى كورەر­مەنى ونلاين بايلانىسقا شىعىپ، ساحنا­نى اشىق سۇحبات الاڭىنا اينالدىردى.

كەشكە كەلگەن قوناقتار تەاتر مۇ­را­­جاي قورى ۇيىمداستىرعان «تاع­دىرى – ونەر تا­ريحى» اتتى ا.ءاشىموۆ شىعار­ما­شى­لى­عىنا ارنالعان كورمەنى تاماشالادى. كورمەگە تەاتر كوريفەيىنىڭ جەكە قورى­نان ساحنالىق كوستيۋمدەرى، ەستەلىك سۋرەت­تە­رى، كىتاپتارى، قۇجاتتارى، ناگرادالا­رى قامتىلعان 200-گە جۋىق ەكسپونات قويىلعان.

ينتەراكتيۆتى قويىلىم كىرىسپەسى اكتەر­دىڭ ۇلتتىق ونەردىڭ ورداسى – اكادەميالىق تەاترعا كەلگەن العاشقى جىلدارى، العاش­قى ءرولى، ونەردە ءجۇرىپ باستان كەشكەن قيىندىعى تۋرالى اڭگىمەدەن باستالدى. تۇنجىراپ، ويعا شومعانداي وتىرىپ، قاباعىن كەنەت جازىپ، حالىق ءارتىسى  وسىدان الپىس جىل بۇرىن ويناعان كەبەكتىڭ ەڭلىككە قاراتا ايتاتىن ءانىن شىرقاي جونەلدى. قىر استىندا قالعان جاستىق شاعى كەبەكتىڭ جىگەرلى وبرازىمەن قايتا ورالعانداي قاناتتانىپ، قومدانىپ، ناقتى ءبىر ادامعا قاراتا ايتپاسا، سوم بەينەنىڭ سۇرقى قاشاتىنداي، ەكى كوزىن ەل اراسىندا وتىرعان كوزكورگەنى نۇكەتاي مىشباەۆادان اۋدارمايدى. جاراسىمدى. ال جاس اكتەرگە ساحنا ونەرىنە جولداما بەرگەن ەڭ العاشقى ءرولى – «اباي» تراگەدياسىنداعى ايداردىڭ بەينەسى. وسى كۇنگە دەيىن ىستىق كورىنەتىن وسى ءرولىن ول جيىرما جىلدان اسا ويناعان ەكەن.

ءاسانالى ءاشىموۆ – ۇستازدان جولى بول­عان ادام. ۇلى ۇستازى اسقار توقپانوۆ ونەر الەمىنە الىپ كەلسە، 1961 جىلى وقۋىن بىتىرگەن سوڭ كينوستۋديادا جۇمىس ىستەگەن جىلدارى شاكەن ايمانوۆتاي تۇلعانىڭ تاعىلىمىن الدى. 1964 جىلى م.اۋەزوۆ اتىنداعى اكادەميالىق دراما تەاترىنا كەلگەندە قازاق كاسىبي تەاتر ونەرىنىڭ ىرگەتاسىن قالاعان سەركە قوجامقۇلوۆ، ەلۋباي ومىرزاقوۆ، قاليبەك قۋانىشباەۆ سىندى قايتالانباس عاجايىپ دارىن يەلەرىنەن ونەگە الىپ، ۇلى ءداستۇردى جاڭعىرتا جالعاستىرۋ باقىتىنا يە بولدى. كوپقىرلى تالانت يەسى ءاسانالى ءاشىموۆ قازاق تەاترى مەن كينوسىندا ەپيكالىق رومانتيكادان باستاپ قاتاڭ رەاليزم، درامالىق تراگەديا، ادەبيەتتىك ساركازمگە دەيىن تۇلعالانعان كەيىپكەرلەردىڭ تۇتاس گالەرەياسىن جاسادى.

«كەيىنگى جاس اكتەرلەر كورمەدى عوي، ال مەن قاللەكيدىڭ مىلقاۋىن وسى كۇنگە دەيىن ۇمىتا المايمىن. ءبىر ءسوزى جوق. العاش وسى مىلقاۋدىڭ ءرولى راحمەتوللا سالمەنوۆكە بەرىلگەن ەكەن. ول ء«بىر ءسوزى جوق» دەپ ستسەناريدى لاقتىرىپ تاستاپتى. قاللەكي قاعىپ العان. مىنە، سول مىل­قاۋ­دى كوردىم. قاللەكيدىڭ اقان مەن اقتوتىنىڭ قاسىرەتىن تۇسىنەتىنى سونداي، باس بارماعىن تىستەپ «ا-ا-ا» دەپ ساحنادا بەس مينۋتتاي تەڭسەلىپ تۇرعاندا، جانىندا جۇرگەن ءبىز ونىڭ كوزىنە قاراۋعا قورقاتىن ەدىك. مىلقاۋدىڭ قالاي قايعى جۇتاتىنىن قاللەكي قىپ-قىزىل بولىپ كەتەتىن كوزىمەن كورسەتەدى. زالدا جىلاماعان ادام قالمايدى. مىنە، شەبەرلىك. ساحنا – شىن­دىقتىڭ ورنى. مەن ەشقانداي ءبىلىمى جوق، بىراق ۇلتتىق مىنەز بەن قاسيەتكە جۇگىنەتىن وسىلاردىڭ كوزىن كورىپ، تاربيە­سىن الدىم. ونەردى قۇرمەتتەيتىن تالانت ساحنادا وتىرىك وينامايدى. ءبىز بىلەتىن كوريفەيلەردىڭ ءبارى دە ونەردىڭ فينالىنا شىققاندار،  ال فينالعا شىققان ۇلى اكتەردىڭ ءبارى دە تازا ادامدار ەدى. ساحنا ادامدى تازارتادى. بۇگىندە جاقسى اكتەرلەر جوق ەمەس. بىراق ولارعا ايمانوۆ كەرەك، قوجىقوۆ، مامبەتوۆ كەرەك، قىسقاسى، سۇڭعىلا رەجيسسەر، ساپالى رەجيسسۋرا كەرەك. اكتەردىڭ تالانتى تەك سوندا عانا جارقىرايدى. وشاقتىڭ ءۇش بۇتىنداي – رەجيسسەر – دراما­تۋرگ – اكتەر ءتىل تابىسسا، ناعىز ونەر تۋادى».

«قازىر دەڭگەيى تومەندەپ كەتتى عوي، ار­زانقول سەريالدارمەن، كينونىڭ ونەر رەتىندەگى قۇنىن ءتۇسىرىپ جۇرگەندەر نەمەسە فونوگراممامەن ايتاتىن انشىلەر، ارزانقول ازىلكەشتەر ء«بىز ونەر ادامدارى» دەپ ءىسىنىپ-قابىنىپ سۇحبات بەرىپ جاتادى. ءسىز وسىلارعا نە ايتار ەدىڭىز؟»، دەيدى اقتاۋلىق كورەرمەن.

«بۇل باياعىدان كەلە جاتقان بەلگىلى مىنەز عوي. سەبەبى اقساقالداردىڭ وزىنەن كەيىنگى جاس بۋىننىڭ ونەرىن قابىلداي قويۋى قيىن. جالپى، سەريالدى ءوز باسىم ونەر دەپ ەسەپتەمەيمىن. ءبىز بۇرىنىراقتا ەكى سەريالى ءفيلمدى ءۇش جىل ءتۇسىرىپ ارەڭ اياقتاپ ەدىك، قازىر ءبىر اپتادا ەكى سە­ريا تۇسىرەدى. حالتۋرا وسىلاي پايدا بولادى. مۇندا وبراز جاساۋ دەگەن بول­مايدى، اكتەرلەر تەك ءماتىن ايتىپ بەرە­دى. قاللەككيدىڭ مىلقاۋى، ەلاعاڭنىڭ امانگەلدىسى، سەراعاڭنىڭ قوڭقايى مەن قارابايى قازاق ساحنا ونەرىنىڭ تاريحىندا ماڭگى  قالدى. اكتەر ساحنادا ءجۇز ءرول ويناۋى مۇمكىن، تەك بىرەۋىمەن عانا ەستە قالادى. م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ التىن عاسىرىن ءا.مامبەتوۆ جاسادى. ول كەزەڭدە م.اۋەزوۆ تەاترىنىڭ اتى وداقتاعى ءتورت تەاتردىڭ ءبىرى رەتىندە ماقتانىشپەن اتالاتىن. ون ەكى رەسپۋبليكانىڭ تەاترى اراسىنداعى باسەكەدە «قان مەن تەر» سپەكتاكلى وزا شاۋىپ، كسرو مەملەكەتتىك سىيلىعىن الدى. قازاق تەاترى تۋرالى سىنشىلاردىڭ، كورەرمەننىڭ دە باعاسى بيىك بولدى. سوندىقتان دەڭگەي دەگەن دۇنيەنى تومەنگە ءتۇسىرىپ جىبەرمەس ءۇشىن تالعاممەن جۇمىس ىستەۋ كەرەك».

«بەلگىلى اقىن وسپانحان اۋباكىروۆپەن بىرگە وقىعان ەكەنسىز، ستۋدەنتتىك شاعىڭىز­دان قىزىقتى ەستەلىك ايتساڭىز»، دەپ قيىلادى زالدان بوي كورسەتكەن ارۋ قىز.

ر

«تۇتاس قازاق تەاتر ونەرىنىڭ اۋ­ليە­سىندەي بولعان اسقار توقپانوۆتى سۇڭ­عىلا ما دەرسىڭ. تالاي تالانتتى جازباي تانىدى. اۋىلشارۋاشىلىق ينستيتۋتىنا وقيمىن دەپ كەلگەنىمدە «قازاقتىڭ اۋىل شارۋاشىلىعىندا ءبىر اگرونوم كەم بولار، بىراق سەن اكتەر بولۋىڭ كەرەك، دا­يىندالىپ ماعان كەل»، دەدى. «ونەرگە كەلۋ ءۇشىن تالانت كەرەك قوي» دەپ ەدىم، اسقار اعامىز تىڭدامادى دا. ءسويتىپ كوميسسيادا سىناق قابىلداپ وتىرعان احمەت جۇبانوۆ پەن بەكەن جىلىسباەۆتىڭ سۇيەمەلدەپ، سەنىم ارتۋىمەن وقۋعا قابىلداندىم. وتىز بەس بالا وقۋعا قابىلداندىق، مەن كان­ديدات بولىپ ءتۇستىم. وتىز بەس بالادان توعىز بالا وقۋدى ءتامامداپ شىقتىق. كۋرسىمىزدان قازاقتىڭ ءۇش مىقتى جازۋشىسى شىقتى: ەكىنشى كۋرستان شىعىپ كەتكەن سايىن مۇراتبەكوۆ، وسپانحان اۋباكىروۆ، ەسەنجول دومباەۆ. جاس كۇنىڭدە كىمدى كورسەڭ ءبارى دوس قوي، بىراق وسپانحان ەكەۋمىز شىن جاقىن دوستار بولدىق. ول كەزدە كونسەرۆاتوريانىڭ قابىرعا گازەتىن شىعارامىز. ۇزىندىعى – 7 مەتر. مىنا پارادوكستى قاراڭىز، مەن – باس رەداكتورمىن، سايىن مەن وسپانحان – مەنىڭ ورىنباسارلارىم. مەن ا.جۇبانوۆقا، ە.برۋسيلوۆسكيگە، يۋ.اراۆينگە دوستىق شارجدار سالامىن، ال وسپانحان ەپيگرامما جازادى. گازەتىمىزدىڭ ءار سانى وتە قىزىقتى شىعاتىن ەدى. وقىتۋشىلارىمىز دا، ستۋدەنتتەر دە جاپىرىلىپ كەلىپ، جابىلا وقىپ، قىزۋ تالقىلاپ جاتادى. گازەتتىڭ ارقاسىندا توقسان سايىن سىياقى الامىز. اسقار ۇستازىمىز «سەنەن اكتەر شىقپايدى»، دەپ وسپانحانعا ءجيى شۇيىلەتىن. ءسويتىپ ءبىزدىڭ كۋرس ديپلومدىق جۇمىسقا «قوزى كورپەش-بايان سۇلۋ» سپەكتاكلىن ساحناعا دايىندادى. وسپانحان – جانتىقتىڭ رولىندە. وبالى نە كەرەك، وسپانحان مارقۇم جانتىقتى قاتىرىپ ويناپ شىقتى. بەس الدى. «وينايمىز دەپ جانتىقتى، قالمادى عوي جان ءتىپتى. وسپان ءارتىس بولمايدى دەپ، كەيبىرەۋلەر تانىتىپتى»، دەگەن جۇرت اراسىندا ىلەزدە تاراعان اتاقتى ءازىل ولەڭى سوندا شىققان. اسەكەڭ وتە اقىلدى ادام ەدى، ستۋدەنتىنىڭ ءوزىن سىلتىڭ جاساعان سىقاق ولەڭىنە ريزا بولىپ، كەڭك-كەڭك ك ۇلىپ جۇرەتىن. مىنە، سول توعىزدان بۇگىن ءتورت حالىق ءارتىسى ءجۇرمىز: ءسابيت ورازباەۆ، بەكەن يماحانوۆ، نۇكەتاي مىشباەۆا جانە مەن تەاتر ونەرىنىڭ ارباسىن ءالى سۇيرەپ كەلەمىز.

«مەن پسيحواناليتيكپىن عوي، ادامنىڭ قۋانعان، مۇڭايعان ءساتىن وزىمىزشە زەردە­لەيمىز. وسى ۇزاق جاساپ كەلە جاتقان جارقىن ومىرىڭىزدەگى ەڭ باقىتتى جانە ەڭ باقىتسىز ساتتەرىڭىز تۋرالى ايتىپ بەرسەڭىز»، دەيدى اننا قۇدياروۆا حانىم.

«ادام بولىپ جاراتىلعاننان كەيىن ونىڭ ومىرىندە قۋانىش تا بولادى، ەڭسە باساتىن قايعى دا كەزدەسەدى. جوقشىلىقتى دا، توقشىلىقتى دا كورەدى. باسىنان سان ءتۇرلى قيىندىقتار وتەدى. بىراق سونىڭ بارىنە فيلوسوفيالىق تۇرعىدان قاراۋدى ۇيرەنۋ كەرەك. تاعدىر. ادام تەك كونەدى. باسقا امالى جوق. قازىر ايتساڭ، كوپ ادام سەنبەيدى، ءتورت جاسىمىزدان كولحوزدىڭ جۇمىسىنا جەگىلدىك. قيىندىقتى بالا كۇنىمىزدەن باستاپ كورىپ وسكەننەن كەيىن بولار، كوپ دۇنيەگە بايىپپەن قارايمىن. مەنىڭ ءبىر ۇستازىم ايتاتىن ەدى: «ادامنىڭ ارتىندا قورعاسىن بولۋى كەرەك»، دەپ. بۇل نە دەگەن ءسوز؟ كىشكەنتاي عانا جەتىستىكتى كوتەرە الماي، ءىشىپ كەتىپ، ۇشىپ كەتكەندەر كوپ. اسىرەسە جانى نازىك جاراتىلاتىن ونەر ادامدارىنىڭ اراسىندا ءومىرىن قاسىرەتتى اياقتاعاندار جەتىپ ارتىلادى. جەتىستىككە جەتتىڭ بە – ۇستاپ قال. تاعى دا كەلەدى. سەبەبى جاقسىلىقتا دا، قۋانىشتا دا شەك جوق. سەنەن دە ۇلى ادام وتكەن، سەنەن دە ۇلى ادام كەلەدى. بۇل ماسەلەگە وسىلاي قاراۋ كەرەك».

ءاسانالى ءاشىموۆ حالىققا تانىمال ەتكەن، حالىقارالىق دارەجەدە ابىرويعا بولەگەن «قىز جىبەك»، ء«ترانسسىبىر ەكسپرەسى»، «اتاماننىڭ اقىرى» فيلم­دەرى تۋرالى دا بۇرىن بەيمالىم بولىپ كەلگەن سىردىڭ بەتىن اشىپ، بەلگىلى تۋىندىلار توڭىرەگىندە تۇششىمدى وي تولعادى. فيلمدەگى ۇزەڭگىلەس سەرىكتەرىن ساعىنىشپەن ەسكە الدى. «قىز جىبەك» فيلمىندە شىرقالاتىن اسقاق اندەردى ساحنادا ورىنداپ شىققان الماس شاياح­مەتوۆ، ءمادينا كەلگەنباي، اسان ءما­جيتتىڭ ونەرىن جىلى قابىلداپ، جاس بۋىن ارتىستەرگە ءاننىڭ ىشكى ماقساتىن ءتۇسىندىرىپ، بەكەجاننىڭ ارياسىن اسانمەن بىرگە قايىرا اۋەلەتىپ، زامانا كوشىنە ۇزىلمەي جالعاسىپ، جاڭاشا ورلەۋ تاپقان ونەردەگى ساباقتاستىقتىڭ جان تەبىرەنتەر جاراسىمدى ۇلگىسىن كورسەتتى.

ونەردىڭ ەرەن تۇلعاسىمەن ەكى ساعاتقا جۋىق ەركىن سۇحبات قۇرعان كورەرمەن ينتەراكتيۆتى كەشتەن ەرەكشە اسەر الىپ، «تارلاننىڭ توقسان جىلدىق تويىندا تەاتر تورىنەن كورۋگە جازسىن»، دەگەن تىلەۋلەس كوڭىلمەن تارقاستى.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

ۆاكتسينا سالدىرعاندار سانى ارتتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:17

1227 قازاقستاندىق ىندەتتەن ساۋىقتى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:08

وتكەن تاۋلىكتە 1169 ادام ىندەت جۇقتىردى

كوروناۆيرۋس • بۇگىن، 09:01

قارسىلاستار انىقتالدى

سپورت • بۇگىن، 08:47

پۋتينتسەۆا ۇتىلىپ قالدى

سپورت • بۇگىن، 08:46

مەرەي كۇمىس الدى

سپورت • بۇگىن، 08:45

سەربيادان ولجالى ورالدى

سپورت • بۇگىن، 08:43

تەمىرتاۋدا گاز تۇتاندى

ايماقتار • بۇگىن، 08:43

جومارت جاننىڭ جاقسىلىعى كوپ

قوعام • بۇگىن، 08:40

مەدال سانى 70-تەن استى

سپورت • بۇگىن، 08:38

ادەبيەتتانۋ تارلانى

ادەبيەت • بۇگىن، 08:33

شۇمەكتەن شىققان سۋ مەن شۋ

قوعام • بۇگىن، 08:23

«اينەگىڭىزدى جۋىپ بەرەيىك»

قوعام • بۇگىن، 08:21

اۋىل ەڭبەككەرلەرىمەن جۇزدەستى

ساياسات • بۇگىن، 08:15

شەكارانىڭ شەبى بەرىك

قازاقستان • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار