وداقتىڭ تۇسىندا دا قازاقستاننىڭ اۋىر اتلەتيكاسى جوعارى دەڭگەيدە بولعانىن كوزىقاراقتى جانكۇيەر جاقسى بىلەدى. ءتورت جىلدا ءبىر وتەتىن كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىنا توقتالساق, بۇل رەتتە دە قول جەتكىزگەن تابىستارىمىز تولاعاي. اتالعان جارىستىڭ العاشقى جۇلدەسىن ستەپان ۋليانوۆ يەلەندى. 1959 جىلى ماسكەۋدە جالاۋى جەلبىرەگەن ءىى سپارتاكيادادا اسا جەڭىل سالماقتا ونەر كورسەتكەن ورالدىق زىلتەمىرشى قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى. 1967 جىلى ءدال سول سپورتشى اتالعان جارىستا ەكىنشى رەت ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى.
1975 جىلى ۆيلنيۋستە ۇيىمداستىرىلعان دودادا ءۇش جەرلەسىمىز جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. اتاپ ايتساق, الماتىلىق ۆاسيلي ماجەيكوۆ (110 كيلو) التىن الدى. تەمىرتاۋلىق يۋري زايتسەۆ (110 كيلو) كۇمىسپەن كۇپتەلسە, سەمەيلىك اناتولي ليۋ-شين (56 كيلو) قولاعا قول سوزدى. بالتىق جاعالاۋىندا 90 كيلو سالماقتا تەڭدەسسىز دەپ تانىلعان داۆيد ريگەرتكە دە توقاتالا كەتسەك, ەش ايىبى جوق دەپ ويلايمىز. رەسەيدىڭ «ەڭبەك رەزەرۆتەرى» كلۋبىنىڭ اتىنان سىنعا تۇسكەن بۇل سپورتشى بىزگە بوتەن ەمەس. داۆيد سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تايىنشا اۋدانىندا دۇنيەگە كەلگەن. كەيىننەن اتا-اتاسىمەن بىرگە كۋبانعا قونىس اۋداردى. سپورتتىڭ بۇل تۇرىندە ريگەرتتىڭ باعىندىرماعان بەلەسى جوق. اتى اڭىزعا اينالعان ازاماتتىڭ ەسىمى وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, الەمنىڭ بەس دۇركىن چەمپيونى جانە دۇنيەجۇزىلىك رەكوردتى 63 مارتە جاڭارتقان سپورتشى رەتىندە تاريحتا قالدى.
1979 جىلى لەنينگرادتا شىمىلدىعى تۇرىلگەن كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسىندا قاراعاندىلىق ۆيكتور مازين (60 كيلو) مەن كوكشەتاۋلىق ۆياچەسلاۆ اندرەەۆ (67,5 كيلو) كۇمىس مەدالدى ەنشىلەدى.
1983 جىلى ماسكەۋدە اناتولي حراپاتىيعا (82,5 كيلو) تەڭ كەلەر ەشكىم تابىلمادى. 1986 جىلى اتباساردىڭ الىبى 90 كيلو سالماق دارەجەسىندە دارا شىعىپ, قاتارىنان ەكىنشى رەت جەڭىس تۇعىرىنىڭ ەڭ بيىك ساتىسىنا كوتەرىلدى. بۇل جولى حراپاتىيمەن بىرگە الماتىلىق ەۆگەني سىپكو دا تەڭدەسسىز دەپ تانىلدى. كوكشەتاۋدىڭ تۋماسى سەرگەي كوپىتوۆ (90 كيلو) كۇمىس مەدالدى يەلەندى. 1991 جىلى دونەتسكىدە وتكەن جارىستا 100 كيلو سالماقتا كۇش سىناسقان كوپىتوۆ ەكىنشى كۇمىسىنە قول جەتكىزدى.
كەڭەس وداعى كەلمەسكە كەتكەننەن كەيىن كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسى دا وتپەيتىن بولدى. ەسەسىنە تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ ءتول تۇلەكتەرىنە وليمپيا ويىندارى مەن الەم جانە قۇرلىق چەمپيوناتتارىنا دەربەس قاتىسۋىنا داڭعىل جول اشىلدى. سول مۇمكىندىكتى ءبىزدىڭ ورەندەر ۇتىمدى پايدالانىپ, كوپتەگەن اسا ءىرى حالىقارالىق جارىستا جاسىنداي جارقىلدادى.
الدىمەن وليمپيا ويىندارى جايىندا اڭگىمەلەيىك. اناتولي حراپاتىي 1996 جىلى اقش-تىڭ اتلانتا قالاسىندا وتكەن جارىستا كۇمىس مەدالدى قاناعات تۇتتى. 99 كيلو سالماقتا كۇش سىناسقان ول قوسسايىستىڭ قورىتىندىسى بويىنشا 410 (187,5+222,5) كيلولىق زىلتەمىردى ەڭسەردى. اتباساردىڭ الىبىن التىننان ايىرعان اكاكيوس كاكياشۆيليس ەدى. گرەكيانىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن گرۋزيالىق جىگىت 420 (185 + 235) كيلولىق زىلتەمىردى ىرقىنا كوندىردى.
عاسىرلار توعىسىندا سيدنەيدە الاۋى تۇتانعان وليمپيادادان ولجاسىز ورالساق, 2004 جىلى افينادا سەرگەي فيليمونوۆتىڭ (77 كيلو) باعى جاندى. تۇركيالىق سانەر ساگيردەن عانا قالىپ قويعان ۇشتوبەنىڭ ورەنى كۇمىس مەدالدى موينىندا جارقىراتتى. 2008 جىلى بەيجىڭدە اللا ۆاجەنينا (75 كيلو) التىننان القا تاقسا, 2012 جىلى لوندوندا اننا نۇرمۇحامبەتوۆا (69 كيلو) ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. 2016 جىلى جازيرا جاپپارقۇل (69 كيلو) كۇمىس السا, كارينا گوريچەۆا (63 كيلو), فارحاد حاركي (62 كيلو), دەنيس ۋلانوۆ (85 كيلو) جانە الەكساندر زايچيكوۆ (105 كيلو) قولاعا قول سوزدى. 2021 جىلى توكيودا يگور سون مەن ءزۇلفيا چينشانلو ءۇشىنشى ساتىعا جايعاستى. بارلىعى 11 جۇلدە. وسى ناتيجەمەن جەرلەستەرىمىز بۇرىنعى كەڭەس وداعى قۇرامىنداعى مەملەكەتتەر اراسىندا بەسىنشى ورىندى يەلەنۋدە.
ءيا, قازاقستاننىڭ تۇعىرى بۇدان الدەقايدا بيىك بولۋعا ءتيىس ەدى. رەسپۋبليكالىق فەدەراتسيانىڭ تىزگىنىن ىسكەر باسشى قايرات تۇرلىحانوۆ ۇستاعان تۇستا ءبىزدىڭ كوماندا الەمدىك اۋىر اتلەتيكا كوشباسشىلارىنىڭ بىرىنە اينالدى. بايراقتى باسەكەلەردە ۇنەمى ۇزدىك ۇشتىكتىڭ قاتارىنان كورىنىپ جۇردىك. الايدا ۋاقىت وزا «دوپينگ قولداندى» دەگەن جەلەۋمەن كوپتەگەن ساڭلاقتارىمىز ءوز اتاقتارىنان ايىرىلىپ, ءتۇرلى مەرزىمگە ۇلكەن سپورتتان شەتتەتىلدى. تەك وليمپيا ويىندارىنا كەلەر بولساق, يليا يلين بەيجىڭ مەن لوندوندا جەڭىپ العان باس جۇلدەسىنەن قاعىلدى. ءزۇلفيا چينشانلو, مايا مانەزا, سۆەتلانا پودوبەدوۆا جانە نيجات راحيموۆ تا سونداي جاعدايعا دۋشار بولدى. ايتپەگەندە, قازىرگى كەزدە التىن مەدالداردىڭ سانى جەتىگە جەتەتىن ەدى. ءدال وسى كورسەتكىشپەن ءتىپتى رەسەيدىڭ الدىنا تۇسەتىن ەدىك. ودان بولەك, يرينا نەكراسوۆا مەن ماريا گرابوۆەتسكايانىڭ دا اسپاناستى ەلىندە ولجالاعان جۇلدەلەرى بار. سول ەڭبەگىمىزدىڭ بارلىعى قۇردىمعا كەتتى.
الەم چەمپيوناتتارىنا كەلەر بولساق, بۇرىنعى «باۋىرلاس» 15 رەسپۋبليكانىڭ 13-ىنە جۇلدە الۋ باقىتى بۇيىرعان ەكەن. بۇل تىزىمدە قىرعىزستان مەن تاجىكستاننىڭ عانا وكىلدەرى جوق. باسقالارىنىڭ ءتورت كوزدەرى تۇگەل. ال ەڭ كەرەمەت ناتيجە رەسەي زىلتەمىرشىلەرىنە تيەسىلى. ولاردىڭ قورجىنىندا 122 جۇلدە بار. ەكىنشى ورىندا – قازاقستاننىڭ ۇلتتىق قۇراماسى. ۇزدىك ۇشتىكتى ۋكراينا تۇيىندەپ تۇر.
تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىن سپورتتىڭ بۇل ءتۇرى قازاقستاندا ءبىراز تۇرالاپ قالعان ەدى. العاشقى كەزدە داڭقتى اناتولي حراپاتىي مەن دارىندى جاس اندرەي ماكاروۆ وتاندىق اۋىر اتلەتيكانى ورگە سۇيرەدى.1993 جانە 1995 جىلدارى ۇيىمداستىرىلعان دۇنيەجۇزىلىك دودالاردا سول ساڭلاقتار قولا مەدالدى يەلەندى. بىراق ۋاقىت ءوز دەگەنىن الادى عوي. شاۋ تارتىپ قالعان حراپاتىي جاستارعا ورنىن بوساتقاننان كەيىن ماكاروۆتىڭ جولىنا ۇلكەن ۇمىتپەن قارادىق. بىراق ول قۇرلىقتىق دەڭگەيدەگى جارىستاردا عانا جۇلدە الۋمەن شەكتەلدى.
ارادا 10 جىل وتكەن سوڭ عانا قازاقستاننىڭ تولاعايلارى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي تابىستارعا قول جەتكىزە باستادى. 2005-2021 جىلدار ارالىعىندا ءتۇرلى-ءتۇستى مەدالداردى كۇرەپ العان جەرلەستەرىمىز جالپىكوماندالىق ەسەپتە سان مارتە ۇزدىكتەر ساناتىنان كورىندى. تارقاتىپ ايتساق, 2009 جىلى گويانگتا ەكىنشى ورىن الدى. 2010 جىلى انتاليا, 2011 جىلى پاريج جانە 2015 جىلى حيۋستوندا ءۇشىنشى ساتىعا جايعاستى. 2014 جىلى الماتىدا ءتورتىنشى تۇعىرعا تابان تىرەدى. 2005 جىلى دوحا مەن 2006 جىلى سانتو-دومينگودا بەسىنشى ورىندى ەنشىلەدى. ءبىر سوزبەن ايتساق, سوڭعى 16 جىلدا وتكەن 13 جارىستىڭ جەتەۋىندە وتانداستارىمىز وزىق بەس كوماندانىڭ قاتارىنا قوسىلدى. بۇل – وتە كەرەمەت كورسەتكىش!
تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتقان كەزدەن بەرى قازاقستاننىڭ مىنا اۋىر اتلەتتەرى الەم چەمپيوناتىندا جۇلدە الدى: التىن – يليا يلين (2005, 2006, 2011, 2014), ءزۇلفيا چينشانلو (2009, 2011, 2014), مايا مانەزا (2009, 2010), سۆەتلانا پودوبەدوۆا (2009, 2010), جاسۇلان قىدىرباەۆ (2014), الەكساندر زايچيكوۆ (2015), نيجات راحيموۆ (2015) جانە ارلي چونتەي (2021). كۇمىس – مايا مانەزا (2011), سۆەتلانا پودوبەدوۆا (2011), الماس وتەشوۆ (2013), جازيرا جاپپارقۇل (2014, 2015), ارلي چونتەي (2018) جانە يگور سون (2019). قولا – اناتولي حراپاتىي (1993, 1995), سەرگەي ماكاروۆ (1995), ۆلاديمير كۋزنەتسوۆ (2009), كيريلل پاۆلوۆ (2014), سۆەتلانا پودوبەدوۆا (2015) جانە نادەجدا ليحاچەۆا (2018).
وليمپيا ويىندارىنىڭ ناتيجەسى
(1996-2021 جىلدار)
|
ورىن |
كوماندالار |
التىن |
كۇمىس |
قولا |
بارلىعى |
|
1. |
رەسەي |
4 |
7 |
7 |
18 |
|
2. |
گرۋزيا |
3 |
1 |
3 |
7 |
|
3. |
ۋكراينا |
2 |
2 |
- |
4 |
|
4. |
وزبەكستان |
2 |
- |
1 |
3 |
|
5. |
قازاقستان |
1 |
3 |
7 |
11 |
|
6. |
بەلارۋس |
1 |
4 |
3 |
8 |
|
7. |
ارمەنيا |
- |
4 |
2 |
6 |
|
8. |
لاتۆيا |
- |
1 |
2 |
3 |
|
9. |
تۇرىكمەنستان |
- |
1 |
- |
1 |
|
10. |
ليتۆا |
- |
- |
1 |
1 |
الەم چەمپيوناتتارىنىڭ ناتيجەسى
(1993-2021 جىلدار)
|
ورىن |
كوماندالار |
التىن |
كۇمىس |
قولا |
بارلىعى |
|
1. |
رەسەي |
38 |
48 |
36 |
122 |
|
2. |
قازاقستان |
15 |
7 |
7 |
29 |
|
3. |
ۋكراينا |
8 |
6 |
18 |
32 |
|
4. |
بەلارۋس |
8 |
6 |
6 |
20 |
|
5. |
گرۋزيا |
6 |
3 |
4 |
13 |
|
6. |
ازەربايجان |
4 |
1 |
3 |
8 |
|
7. |
ارمەنيا |
3 |
6 |
7 |
16 |
|
8. |
وزبەكستان |
3 |
4 |
3 |
10 |
|
9. |
تۇرىكمەنستان |
2 |
2 |
0 |
4 |
|
10. |
لاتۆيا |
1 |
1 |
6 |
8 |
|
11. |
مولدوۆا |
|
1 |
3 |
4 |
|
12. |
ليتۆا |
|
1 |
1 |
2 |
|
13. |
ەستونيا |
|
1 |
- |
1 |
