بلوكتاردا جاسالىپ جاتقان وپەراتسيالاردى ارنايى رۇقسات الىپ, كوزبەن كوردىك. ءبىز ءتۇسىنىپ بولمايتىن «LigaSure», «ۋلترادىبىس», «ەندەبەينەحيرۋرگيا» سىندى زاماناۋي اپپاراتتار, ۇلكەن ەكران... ەكراننان الدەنەنى تىلگىلەپ جاتقان سۇيرىكتەي قۇرال جىلت-جىلت ەتەدى. ورتادا قيمىلسىز پاتسيەنت جاتىر. شاعىن ەكراننان وپەراتسيا ۇستەلىندە ناۋقاستىڭ جۇرەك سوعىسىن انەستەزيولوگ باقىلاپ وتىر. كۇندەلىكتى جۇمىستارى وسى بولعان سوڭ دا ەتتەرى ابدەن ۇيرەنىسكەن, بايىپتى قيمىلدايدى. تەك حيرۋرگ ماڭدايى شىپ-شىپ تەرلەپ, ەكرانعا تەسىلە قاراعان. قولىندا – ادام ءومىرى, موينىندا – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. قاتەلەسۋگە بولمايدى. حيرۋرگتىڭ جانىندا اسسيستەنت, مەدبيكەلەر زىر جۇگىرىپ ءجۇر. ءار وپەراتسيا 1,5-2 ساعاتقا سوزىلادى. كەيدە ودان دا ۇزاق.
تۇسكە دەيىن سوزىلعان وپەراتسيالار اياقتالعان سوڭ ونكوحيرۋرگ, «حالىق العىسى» مەدالىنىڭ يەگەرى حۋسان ومىرزاقوۆتى اڭگىمەگە تارتتىق. ول بىلتىر جىل كولەمىندە تىكەسىنەن تىك تۇرىپ, 700-دەن استام وپەراتسيا جاساعان ەكەن. دەمەك, 700 ادامعا قايتا ءومىر سىيلادى. العىسقا ابدەن لايىق.
– ءوزىڭىز كورگەندەي, كۇندەلىكتى جۇمىسىمىز وپەراتسيا جاساۋدان باستالادى. وپەراتسيانى قۋىقاستى بەزىنە ءجيى جاسايمىز. بايقاپ وتىرساق, شىعىستا پروستاتا ادەنوماسى كوپ. ىسىك قاتەرلى بولسىن-بولماسىن ەمدەۋىمىز كەرەك. ايتا كەتسەم, ونى ەمدەۋدە وپەراتسيانىڭ ءۇش ءتۇرى بار, اشىق وپەراتسيا, لاپاروسكاپيالىق تەسۋ جانە وبىر قاتەرلى بولماسا, كەسپەي-اق, ەندوسكوپيامەن ەمدەيمىز. ەكىنشى ورىندا بۇيرەك تۇر. كيستا, فيبروما, بۇيرەك وبىرى سەكىلدى اۋرۋلار كەزدەسەدى. كەي-كەيدە ەحينوكوك, الۆەوكوكقا شالدىققاندار تۇسەدى. ءبىز ءبارىن ەمدەۋگە تىرىسامىز. ىسىك ۋشىعىپ كەتكەن جاعدايدا عانا قۋىقتى ءتۇپ ورنىمەن الىپ تاستاۋعا ءماجبۇرمىز. ونداي جاعدايدا ىشەكتەن قۋىقتىڭ قابىن تىگىپ, سالىپ بەرەمىز, – دەپ حۋسان ءتالىپباي ۇلى قاراپايىم تىلمەن ءتۇسىندىردى.
– بۇيرەككە بەس ءتۇرلى وپەراتسيا جاسالادى. ىسىك قاتەرلى بولماسا, وپەراتسيانى اشىق نەمەسە لاپاروسكوپيالىق جولمەن جاسايمىز. ەگەر قاتەرلى ىسىك بولسا, 90 پايىزى لاپاروسكوپيالىق جولمەن جاسالادى. بۇيرەك قاتەرلى ىسىككە شالدىقسا, وتە قاۋىپتى. سەبەبى ءىرى قان تامىرلارى ارقىلى جۇرەككە شابادى. جۇرەكتەن تومەن كەز كەلگەن ترومبتى الىپ شىعا الامىز. 2020 جىلى قازاقستاندا ءبىز عانا لاپاروسكوپيالىق جولمەن ترومبقا وپەراتسيا جاساپ, ءساتتى اياقتادىق, – دەپ ۇيالى تەلەفونىنداعى بەينەروليكتى كورسەتتى.
وسى تۇستا ونكولوگيالىق اۋرۋدىڭ الدىن الۋعا بولماي ما دەيمىز عوي. سەبەبى اۋرۋدى ابدەن ۋشىقتىرىپ بارىپ, دارىگەرگە جۇگىنەتىندەر بار. دارىگەردىڭ كەڭەسىنە قۇلاق تۇرسەك, ءار ادام ءوزى تىركەلگەن ەمحانادا بەلگىلى ءبىر ۋاقىتتا سكرينينگتەن ءوتىپ تۇرۋى كەرەك. وتىزدان اسقان ايەلدەر توق ىشەكتىڭ, جاتىر موينىنىڭ, ءسۇت بەزىنىڭ وبىرىنا تەكسەرىلۋى قاجەت. سول سياقتى ەر ادامدار دا قۋىقاستى بەزى سەكىلدى ورگانداردى تەكسەرتىپ تۇرعاندارى ءجون.
– مىسالى, اتى جامان اۋرۋ العاشقى ەتاپتا انىقتالسا, ناۋقاستى ەمدەۋگە باعىتتالعان ۇكىمەتتىڭ شىعىنى 60-80 مىڭ تەڭگەنى قۇرايدى. ال دەرت ۋشىعىپ كەتسە, شىعىن سوماسى ميلليونعا بارادى. حيميا, ساۋلەلى تەراپيا, تارگەتتى تەراپيا سەكىلدى ەم-دومنىڭ بارلىعى ۇلكەن قارجىنى قاجەت ەتەدى. ءبىر تارگەتتىڭ ءوزى 1 ملن تەڭگە تۇرادى. ونىڭ ۇستىنە, ۋشىققان جاعدايدا ول ءومىر بويى وسى ەمدەردى الىپ وتىرۋى كەرەك. شىعىننان بۇرىن, ۋشىققان ىسىك سوڭى ولىمگە الىپ بارۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا «اۋىرىپ ەم ىزدەگەنشە, اۋىرماۋدىڭ جولىن ىزدەيىك!», دەپ وقىرمانعا اقىل-كەڭەسىن ايتتى بىلىكتى ونكوحيرۋرگ.
– جوق دەگەندە, جىلىنا ءبىر رەت مەديتسينالىق دياگنوستيكادان ءوتىپ وتىرىڭىزدار. ءار ورگاندى ۋزي-گە, كەۋدەنى رەنتگەنگە ءتۇسىرىپ وتىرىڭىزدار. سونداي-اق ءۇش اناليز – ءزار, جالپى قان ءاناليزى جانە بيوحيميا تاپسىرۋ قاجەت. ال تۋىستارىندا ونكولوگيالىق اۋرۋ بار ازاماتتار مىندەتتى تۇردە تەكسەرىلۋى كەرەك, دەپ قوستى اقىل-كەڭەسىنە.
الايدا كوپشىلىك تەكسەرۋدەن وتۋگە جۇرەكسىنەدى. اتى جامان اۋرۋ انىقتالىپ, كۇيزەلىپ كەتەم بە دەپ كۇدىكتەنەدى. دۇرىسى, اۋرۋدى ەرتەڭ انىقتاعاننان گورى ەرتە انىقتاعان ءتيىمدى ەمەس پە؟! كەيبىرەۋلەر ىسىك بارىن انىقتاتىپ الىپ, وپەراتسيادان قاشىپ جۇرەدى ەكەن. دارىگەر تۇسىندىرگەندەي, ىسىك ۋشىعىپ, ورگانيزمدى جەپ قويادى. تاعى ايتا كەتەرلىگى, وبىر دەرتى جاس-كارىنى تاڭدامايدى.
– وتكەندە 28 جاستاعى قىزعا وپەراتسيا جاسادىق. ىسىك بۇيرەكتە, انالىق بەزدە, قۇرساقتا بولعان. لاپاروسكوپيامەن ادەتتەگىدەي ىسىكتى الىپ تاستادىق. وپەراتسيا قيىن ەمەس. ايتپاعىم, جاس قىزدىڭ ءبىر باسىندا عانا ءۇش ىسىك بولعان. سوندىقتان عوي, تەكسەرىلىپ تۇرۋ كەرەك دەيتىنىمىز. ەڭ جامانى, ادام ءوزىن باسقامەن سالىستىرادى. «مەندەگى دياگنوز انادا دا بار, ءجۇر انە» دەۋگە بولمايدى. ىسىك ءار ادامنىڭ ورگانيزمىندە ءارتۇرلى وسەدى, – دەيدى حۋسان ومىرزاقوۆ.
جوعارىدا اتاپ وتكەندەي, ونكولوگ دارىگەرلەر كۇندەلىكتى قاۋىپتى دەرتكە شالدىققانداردى ەمدەپ جۇرگەندىكتەن ەتتەرى ءولىپ كەتكەن. ولار ءۇشىن قالىپتى جاعداي. بۇل – جۇرەكتىڭ جوقتىعى نەمەسە مەيىرىمسىزدىك ەمەس. ءوز ىستەرىنىڭ شەبەرى بولعان سوڭ دا سولاي قالىپتاسادى. بىراق ونكوحيرۋرگتەردىڭ وزدەرى تاڭعالاتىنداي وپەراتسيالار دا بولىپ تۇرادى ەكەن. 2016 جىلى شەتەلدەردەن ەم تاپپاي كەلگەن پاتسيەنت وپەراتسيا ۇستەلىنە تاڭىلىپ, 12 كيلو ساركوما (قاتەرلى ىسىكتىڭ ءبىر ءتۇرى) العان ەكەن. ءتۇپ-تامىرىمەن الىپ تاستاعان ىسىككە بىلتىر قايتا وپەراتسيا جاساپ 7 كيلوگرامم الىپتى. دارىگەردىڭ ايتۋىنشا, ساركوما قايتالانا بەرەدى ەكەن.
– مىنە, ءبىر شەلەك شىقتى, – دەپ ۇيالى تەلەفونىنداعى بەينەروليكتى كورسەتتى...
زامان وزگەردى, تەحنولوگيا دامىدى. ماماندار دا ۇنەمى الىس-جاقىن شەتەلدەردە بىلىكتىلىكتەرىن ارتتىرىپ وتىرادى. بۇرىن بەس-التى ساعات جاسالاتىن وپەراتسيا بۇل كۇندەرى اپپاراتتاردىڭ كومەگىمەن ءبىر-ەكى ساعاتقا عانا سوزىلادى. وبىر دەرتى كوپ انىقتالعانىمەن, ءولىم ازايدى. ەرتەرەكتە انىقتاۋ مۇمكىن بولماعاندىقتان, اۋرۋحاناعا جەتپەي كەتكەندەر قانشاما؟! قازىر اۋرۋدان 98 پايىزى امان قالىپ جاتىر. ءتىپتى ءۇشىنشى دارەجەگە ءوتىپ كەتكەن ناۋقاستار قۇلان-تازا ايىعىپ كەتەدى. تسيفرمەن سالىستىرار بولساق, 2012 جىلى سكرينينگ ناتيجەسىندە 205 وبلىس تۇرعىنىنان اۋرۋ انىقتالسا, قازىر 980 پاتسيەنت تىركەلگەن. اق جەلەڭدىلەردىڭ پىكىرىنە قاراعاندا, اۋرۋدىڭ كوبەيگەنى ەمەس, ءولىمنىڭ كوبەيگەنى قاۋىپتى.
شىعىس قازاقستان وبلىسى
