دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, سول ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ اياقتالعان كۇنىن قوسا ەسەپتەگەندە جەر بەتىندەگى 26-اق كۇن سوعىسسىز ءوتىپتى. ياعني ادامزات تاريحىنىڭ قالعان پاراقتارىنىڭ ءبارى تەك ءبىر-بىرىنە مىلتىق كەزەنۋىنەن عانا تۇراتىن قايعىلى وقيعالاردان قۇرالادى. ارينە, جاماندىقتى اتىمەن اتاپ, ونى كوپ ەسكە سالعان دۇرىس ەمەس. الايدا سول قاندى قىرعىندا شەيىت بولعان, ۇرپاعىنىڭ ازاتتىعى ءۇشىن قار جامىلىپ, مۇز جاستانعان اتا-بابالارىمىزدىڭ ارۋاعى الدىندا بۇل كۇندى بولاشاق ۇرپاق ەشقاشان جادىنان وشىرمەۋى كەرەك.
كەز كەلگەن اۋىلدىڭ قاق ورتاسىندا اق مارمارعا قاشالىپ جازىلعان داڭق تاقتاسى بار. ماڭدايشاسىنا «ەشكىم دە, ەشتەڭە دە ۇمىتىلمايدى» دەپ جازىلعان سول تاريح تاقتاسىندا ارقايسىمىزدىڭ جاقىنىمىز جازۋلى. ءبىز سول مايدانگەردىڭ ءورشىل رۋحىنان جارالعان ۇرپاقپىز. ءبىزدىڭ موينىمىزداعى جۇك ءتىپتى اۋىر. سەبەبى كەلەشەك ۇرپاق سول اكەلەرىمىز بەن انالارىمىز ورناتىپ كەتكەن تىنىشتىقتى, الىپ بەرگەن ازاتتىقتى كۇزەتۋدە قالعۋىمىزعا جول جوق. 22 ماۋسىمدى ءبىز وسى تۇرعىدان دا تىلگە كوپ تيەك ەتە بەرەتىن شىعارمىز.
بۇگىندە الەمدى اۋزىنا قاراتىپ وتىرعان جاپونيا مەكتەپ باعدارلاماسىنان ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستىڭ تاريحى بار, وزدەرى باسىنان وتكەرگەن باسقا سوعىستار بار, جالپى, قانمايدان تۋرالى تۇگەلگە جۋىق دەرەكتى الىپ تاستاعان. ولاردىڭ ويىنشا جاپون حالقىنا جاساعان وزبىرلىق, ادامزاتقا كەلتىرىلگەن زارداپ تۋرالى جاڭا ۇرپاق بىلمەۋگە ءتيىس. ارينە, پىكىر ءار الۋان. بىراق بالانى مەيىرىمدىلىككە, باۋىرمالدىققا, بەيبىتشىلىككە تاربيەلەۋ ءۇشىن وعان تەك جىلى-جۇمساق, قىزىلدى-جاسىلدى قىزىق اڭگىمە ايتا بەرۋ قانشالىقتى ورىندى؟ اششى ءدارى عانا اجالعا قورعان, اقيقات ايتىلۋىمەن عانا باعالى. ءبىز قارعىس اتقان قىرىق ءبىردىڭ قوس ەكىسىن وسى تۇرعىدان جىل سايىن ايتۋىمىز كەرەك.
ال وتان سوعىسى تاريحىن زەردەلەگەندە حالىق الدىمەن اقىن جازۋشىلارىنا جۇگىنەتىنى بەلگىلى. سۇم سوعىستى كىم قالاي جىرلادى دەگەندە كوز الدىمىزعا ءبىز ەكى اقىندى ەرىكسىز كەلتىرەر ەدىك. ونىڭ ءبىرى – «باتىستىڭ بۇلتى قانتالاپ, باقاسقان جاۋ انتالاپ» دەپ باستاپ قان مايداندى قىزىل ءورتتىڭ ىشىندە ءجۇرىپ جىرلاعان قازاقتىڭ داۋىلپاز اقىنى قاسىم امانجولوۆ. سوعىستىڭ تۇتاس كارتيناسىن قانىن سورعالاتىپ اق قاعازعا ايعىزداي جازعان شايىر جىرلارى ارقىلى ءبىز وسىناۋ ويراندى كوزىمىزبەن كورمەسەك تە, جان دۇنيەمىزبەن جاقىن سەزىندىك.
«قوش بول دوسىم,جاقىنىم,
ۋاقىت تىعىز, ءسوز قىسقا.
كەتىپ بارا جاتىرمىن,
سۇراپىل ءبىر سوعىسقا», –
دەپ باستالاتىن اقىن ولەڭدەرى وسىناۋ دۇنيەجۇزىلىك قىرعىنداعى قان مەن جاسقا ارالاس كىتاپ بولىپ قاتتالدى. «كەلەمىن قايتىپ, ولەڭىمدى ايتىپ» دەيدى جاۋىنگەر جازۋشى. «كۇركىرەپ كۇندەي ءوتتى عوي سوعىس» دەيدى كوك نايزاسى كۇمىس ايعا شاعىلعان شايىر. «ۇستىندە سۇر شينەلى, اقساڭداي باسىپ» ەلىنە جەڭىس تۋىن كوتەرىپ كىردى كلاسسيك. ال ەندى سول سوعىستىڭ سۋرەتىن ءدال بەينەلەگەن ەكىنشى شايىر رەتىندە ءبىز ەركە بۇلان قاسىمنىڭ جان جولداسى, اقىن سىرباي ماۋلەنوۆتى اتايمىز. ارينە, قازاقتا عاجاپ اقىندار جەتەرلىك.
«دەگەنمەن...
جاۋتاڭداپ قاراپ
دالا تۇر,
كوزجاسىن ءسۇرتىپ
جاڭا ءبىر.
حابارسىز ۇلىن سۇراۋعا
جولىڭدى توسىپ انا ءجۇر.
قانشا ءۇيدىڭ ۇرلاپ ادامىن,
قانشا ۇيدە ءسونىپ
قالدى وتتار.
كوردىڭ بە ۇلىن انانىڭ,
سوعىستان قايتقان
سولداتتار», –
دەپ جان دۇنيەڭدى جاۋراتا جىرلاعان, ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتا جازعان سىراعامىز.
اۋىر دا قاسىرەتتى كەزەڭدى قاعازعا دالمە-ءدال ءتۇسىرۋ ءۇشىن اقىن جۇرەگىنە قانشالىقتى قۋات قاجەت؟ جالپى, بۇل اقىندار ەشقاشان سوعىستى جىرلادىق دەپ ويلاماعان بولۋى كەرەك. ولار ءومىردى جىرلادى. ال ەندى ءومىردىڭ ەشقاشان قىزىلدى-جاسىلدى قىزعالداقتارعا تولى بولا بەرمەيتىنى بەلگىلى. ءبىز كۇندەي كۇركىرەپ وتكەن سوعىستى ۇمىتپايمىز! ءبىز بەيبىتشىلىك سالتانات قۇرعان تىنىش اسپانىمىزدى ەشقانداي بۇلتتىڭ تورلاماۋىن تىلەيمىز! بۇل كۇندى ءبىز وسىلاي ەسكە الامىز…
بايمۇقان تەمىربەك ۇلى
قوستاناي
