جەتىمدىكتىڭ بالا عانا ەمەس, ەر جىگىت ءۇشىن دە ءبىر كەم دۇنيە ەكەنىن ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە قاراستى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ كۋرسانتتارى قاتتى سەزىنەدى. سونىڭ ءبىرى قوستانايلىق تاتيانا ۆودولازكينانىڭ تاعدىرى دا جەڭىل ەمەس. ول بالا كەزدەن تۇلدىر جەتىم قالىپ, بالالار ۇيىندە ءوستى. پوليتسەي ماماندىعىن ارمانداعان قىز ش.قابىلباەۆ اتىنداعى قوستاناي اكادەمياسىنا ۇزدىك باعامەن تۇسكەن سوڭ, ونى رەسەيدىڭ ءىىم كراسنودار ۋنيۆەرسيتەتىنە وقۋعا جىبەردى. قازىر بەسىنشى كۋرستا وقىپ ءجۇر. ول قازاقستان جاعىنان دا, رەسەي جاعىنان دا جەتىمدىگىنە بايلانىستى الەۋمەتتىك كومەك الا العان جوق. ال ەلىمىزدەگى الەۋەتتى قۇرىلىمدار وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الىپ جۇرگەن جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز وسكەن كۋرسانتتار جەتىپ ارتىلادى. ولار دا تاتيانا سەكىلدى مەملەكەتتىڭ بۇل قامقورلىعىنان تىس قالعان. ال تاتيانا ۆودولازكينانىڭ نۇر-سۇلتان قالاسىنداعى ازاماتتىق جوعارى وقۋ ورنىنىڭ بىرىندە وقيتىن تۋعان ءسىڭىلىسى اتا-اناسى جوق بالالاردان شىققان ستۋدەنتتەرگە ارنالعان مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك كومەكتى ەش كەدەرگىسىز الادى. سوندا ازاماتتىق ءبىلىم ورداسىنداعى جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز وسكەن ستۋدەنت پەن الەۋەتتى قۇرىلىمدار وقۋ ورىندارىنداعى وسى تاعدىرلاس كۋرسانتتىڭ ايىرماشىلىعى نەدە؟ نەگە الەۋمەتتىك كومەك بىرىنە تولەنەدى, ەكىنشىسى مۇنان قالىس قالادى؟
2017 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنە اقشالاي ريزىقتى, جاردەماقىلاردى جانە وزگە دە تولەماقىلاردى تولەۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» ءىىم 2014 جىلدىڭ 14 قاراشاسىنداعى №808 بۇيرىعىنا وزگەرىس ەنگىزۋدى ۇسىنىپ, بۇل ءىستى قوعامدىق پىكىردىڭ وزەگىنە اينالدىرعان زاپاستاعى پوليتسيا گەنەرال-مايورى ميرلان قىزىلوۆ بولاتىن. ويتكەنى ءوزى ش.قابىلباەۆ اتىنداعى قوستاناي اكادەمياسىنا باسشىلىق ەتكەن جىلدارى وسى ءبىلىم ورداسىندا جاسىنان اتا-اناسىز جەتىم وسكەن 14 كۋرسانت ءبىلىم الدى. الەۋمەتتىك تەڭسىزدىكتى قالپىنا كەلتىرۋ ماقساتىمەن ول ءتيىستى ورىندارعا بەس-التى حات جازدى. قىسقا قايىرار بولساق, حاتتاردىڭ ءبىر-ەكەۋى كەلگەن جاۋاپتىڭ ءوزى قوعامداعى ادىلەتسىزدىككە جانى اۋىراتىن شەنەۋنىكتەردىڭ قاراسى كورىنبەيتىنىن دالەلدەگەندەي ەدى. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى كادرلارمەن جۇمىس دەپارتامەنتىنەن كەلگەن جاۋاپتا ۇكىمەتتىڭ 2012 جىلعى 12 ناۋرىزداعى «الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەتىن ازاماتتارعا الەۋمەتتىك كومەكتىڭ مولشەرىن, كوزدەرىن, تۇرلەرىن جانە ونى بەرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» №320 قاۋلىسى بەكىتكەن نورماعا سايكەس جەتىم وسكەن كۋرسانتتاردى تاماقپەن, كيىممەن, اياقكيىممەن جانە جۇمساق مۇكاممالمەن قامتاماسىز ەتۋ مينيسترلىكتىڭ بيۋدجەتىندە قارالماعاندىعى ايتىلدى. ەلىمىزدىڭ بۇرىنعى باس پروكۋرورى ع.نۇرداۋلەتوۆ م.قىزىلوۆتىڭ وزىنە جازعان حاتىن ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە باعىتتاپتى. قولىنا تۇسكەن حاتقا سول كەزدەگى ۆيتسە-مينيستر ب.اسىلوۆا: ء«ىىم وقۋ ورىندارىنداعى جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز وسكەن كۋرسانتتارعا كورسەتىلەتىن الەۋمەتتىك كومەك ازاماتتىق جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ وسى تاعدىرلاس ستۋدەنتتەرىنە بەرىلەتىن وسىنداي كومەكپەن بىردەي. وسىعان بايلانىستى مينيسترلىك قولدانىستاعى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى ورىنسىز دەپ سانايدى» دەپ جاۋاپ بەردى. بۇل ەندى «مەن نە دەيمىن, دومبىرام نە دەيدىنىڭ؟» كەرى بولعان-تۇعىن. قۇداي-اۋ, حاتتا الگى الەۋمەتتىك كومەكتىڭ ءتۇر-مولشەرى جونىندە ەمەس, ەلىمىزدىڭ زاڭى مەن ۇكىمەت قاۋلىسى بەلگىلەگەن سول كومەكتەن كۋرسانتتاردىڭ قۇرقول قالىپ قويعانى تۋرالى ايتىلىپ ەدى عوي؟
ال گەنەرالدىڭ حاتىنا ءبىلىم جانە عىلىم ءمينيسترى ا.ايتماعامبەتوۆ 2020 جىلدىڭ 10 شىلدەسىندە بەرگەن جاۋابىندا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى ءوز اۋلاسىنداعى ءىستى شارباقتان شىعارماي, ءوزى شەشسىن دەگەن پيعىلىن بىلدىرگەن ەكەن. 17 جاسىندا كۋرسانت اتاناتىن جاستار تاعدىرىنا قاتىستى ماسەلەلەردىڭ ءبىلىم جانە عىلىم مينيسترلىگىنە ەش قاتىسى جوق پا؟ وسى مينيسترلىك جانىنداعى بالالاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ كوميتەتى مۇنى ورتاق ءىس دەپ قاراسا بولماس پا ەدى؟ ءىىم وقۋ ورنىنداعى جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز وسكەن كۋرسانتتارعا بەرىلۋگە ءتيىستى الەۋمەتتىك كومەك تۋرالى قوعام كوتەرگەن ماسەلەنى مينيسترلىكتەر وسىلاي قاقپاقىلعا سالدى. ورتاق ماسەلە, ەلدىڭ قامى عوي دەپ بىلەك سىبانعان, ءىستى العا جىلجىتىپ جىبەرگەن ەشقايسىسى جوق.
ميرلان قىزىلوۆ 2021 جىلى 11 ناۋرىزدا ەلىمىزدىڭ باس گازەتى «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىنە «جەتىم كۋرسانتتىڭ جازىعى نە؟» اتتى ماقالا جازدى. مىنە, شىن ءسوز دە قىن تۇبىندە جاتپايتىن كەزدىك سياقتى تەسىپ شىعادى. ماقالادا ايتىلعان ماسەلە بىردەن پرەزيدەنت نازارىنا ىلىكتى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى بۇل بويىنشا بىلتىرعى 15 ناۋرىزدا «وزەكتى ماسەلە, جۇيەلى تۇردە شەشۋ كەرەك» دەپ شەكەسىنە نۇسقاۋ جازىپ, بىرقاتار مەملەكەتتىك ورگان باسشىسىنا تاپسىرما بەرگەن بولاتىن.
ەندى جوعارىدا زاپاستاعى پوليتسيا گەنەرال-مايورى م.قىزىلوۆ سۇيىنشىلەگەندەي, پرەزيدەنت نۇسقاۋى تۇرتكى بولىپ, بيىلعى 31 ناۋرىزدا «الەۋمەتتىك كومەك كورسەتىلەتىن ازاماتتارعا الەۋمەتتىك كومەكتىڭ مولشەرىن, كوزدەرىن, تۇرلەرىن جانە ونى بەرۋ قاعيدالارىن بەكىتۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2012 جىلعى 12 ناۋرىزداعى №320 قاۋلىسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى ۇكىمەتتىڭ №182 قاۋلىسى شىقتى. وسى قاۋلى بەكىتكەن قاعيدالار ورىندالسا, ءوز قۇقىن قورعاپ, بىرنەشە مارتە سوتقا جۇگىنگەن تاتيانا ۆودولازكينا دا, قر ءىىم ارناۋلى وقۋ ورىندارىنىڭ ودان باسقا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىنسىز وسكەن تاعى 25 كۋرسانتى (2021 ج. ساۋىردەگى دەرەك) الەۋمەتتىك كومەگىن الىپ, مەملەكەتتىڭ قامقورلىعىن سەزىنەتىن بولادى. ايتپاقشى, زاڭدار مەن ۇكىمەت قاۋلىلارىنا جالتاقتىقتان بولۋى كەرەك, نۇر-سۇلتان قالالىق جانە الماتى اۋداندىق سوتتارى دا ت.ۆودولازكينانىڭ تالاپ ارىزدارىن قاراعاندا ناقتى شەشىمگە كەلە الماي, سولقىلداقتىق تانىتىپتى.
– وكىنىشكە قاراي, ءوزىم وقىپ جۇرگەن رەسەي ءىىم كراسنودار ۋنيۆەرسيتەتى باسشىلارى مۇنداي كومەك ولاردىڭ وكىلەتتىگىنە كىرمەيتىنىن ايتتى, ال ءوز ەلىمدە بۇل ماسەلە زاڭدى قۇجاتتاردا كەتكەن ولقىلىق ەكەنىن ءتۇسىندىم. ۇستازىم, زاپاستاعى پوليتسيا گەنەرال-مايورى ميرلان قىزىلوۆتىڭ «ەگەمەن قازاقستان» گازەتىندەگى «جەتىم كۋرسانتتىڭ جازىعى نە؟» اتتى ماقالاسىنان كەيىن سەڭ قوزعالدى. العىسىم شەكسىز, بۇل بىزدەن كەيىنگى كۋرسانتتارعا كەرەك كومەك عوي, – دەيدى تاتيانا. جاڭا قاۋلىنىڭ شىققانىنا ش.قابىلباەۆ اتىنداعى اكادەميا كۋرسانتتارى ا.جامبۋلوۆا, ە.تۋرابەكوۆ, ر.تولەگەن ۇلى, د.اسەتوۆ تە قۋانىشىن جانە قوعامدىق پىكىرگە قوزعاۋ سالعان ۇستازىنا العىسىن جەتكىزدى.
– نەگىزى الەۋمەتتىك ماسەلە قايدان شىعادى؟ ارينە, ادىلەتسىزدىكتەن شىعادى. ال ادىلەت ءۇشىن جانى اۋىرماعاندار نەگە بولسا دا سالعىرتتىقپەن قارايدى. قولدانىستاعى قۇقىقتىق اكتىلەرگە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ فورماليزم تۇرعىسىنان قاراۋىنان قوعامدا وسىنداي ادىلەتسىزدىكتەر ورىن الادى. مەملەكەتتىك ورگاندار «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭنىڭ 50-بابىن باسشىلىققا الا وتىرىپ, «قابىلدانعان نورماتيۆتىك قۇقىقتىق اكتىلەردى ىسكە اسىرۋ تيىمدىلىگىن بولجاۋ, تالداۋ, باعالاۋ ارقىلى ولاردى جەتىلدىرۋ جونىندە ۇسىنىستاردى تۇجىرىمداۋ ماقساتىندا» شىنايى مونيتورينگ جاساپ وتىرسا, بىزدەگى قۇقىقتىق اكتىلەردىڭ سايكەسسىزدىگى ورىن الماس ەدى, – دەيدى گەنەرال ميرلان قىزىلوۆ.
ۇكىمەتتىڭ بۇرىنعى ولقىلىقتاردى تولتىرادى دەگەن جاڭا قاۋلىسى بەكىتكەن قاعيدالار بويىنشا جەتىم جانە اتا-اناسىنىڭ قامقورلىعىن كورمەي وسكەن كۋرسانتتار الەۋمەتتىك كومەك-قارجىلارىن 2017 جىلعى 1 قىركۇيەكتەن باستاپ الا ما, الدە جوق پا, ونى ءىىم باسشى-قوسشىلارىنىڭ ىقپال-ىقىلاستارى بىلەدى. قارالىپ وتىرعان قاۋلىنىڭ 2012 جىلى شىققانىن ەسكەرسەك, 2017 جىلى قوعامدىق پىكىر كوتەرىلمەگەندە, جەتىم وسكەن كۋرسانتتاردىڭ كونستيتۋتسيالىق الەۋمەتتىك قۇقىعى جابۋلى قازان جابۋلى كۇيىندە قالا بەرەر مە ەدى كىم ءبىلسىن؟! قوعامدىق پىكىردى قالىپتاستىرۋدا ءباسپاسوزدىڭ ورنى بولەك ەكەنىنە ۇكىمەتتىڭ جاڭا قاۋلى قابىلداۋىنىڭ ءوزى دالەل سەكىلدى.
ايتپاقشى, وزەكتى ماسەلەنىڭ ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ورگاندارىنىڭ, توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ, قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ وزدەرىنە ۆەدومستۆولىق باعىنىستى اسكەري, ارناۋلى وقۋ ورىندارىنا دا قاتىستى ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى. ونداعى جەتىم وسكەن كۋرسانتتاردىڭ جاعدايى قالاي ەكەن؟ جاۋابىن قۇزىرلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا قالدىرايىق.
