...قولداۋ بىلدىرەدى
پرەزيدەنت پارمەنى قاشاندا نازاردا
2022 جىل قازاقستان ءۇشىن قيىندىقپەن باستالدى. قاڭتار قاسىرەتى ەل تاريحىنا قارالى كۇندەر رەتىندە جازىلىپ, قازاقستاندىقتار قيىن كۇندەردى باستان كەشتى. ۇلت بىرلىگى, جۇرت ەلدىگى سىنالعان كۇندەر بۇگىندە ارتتا قالدى. دەگەنمەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىنىڭ اۋىرلىعىنان باستالعان بۇل وقيعانىڭ العاشقى كۇندەرىندە ءبىراز تالاپ قويىلدى. مىنە, وسى تالاپتاردى ورىنداۋ ماقساتىندا جانە ەل ەرتەڭىن ەڭسەلەندىرۋ ءۇشىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ «جاڭا قازاقستان: جاڭارۋ مەن جاڭعىرۋ جولى» اتتى جولداۋىن جاريالادى.
ءوز سوزىندە ارانداتۋشىلار تاۋەلسىزدىككە داق ءتۇسىرىپ, ەگەمەندىككە كىر كەلتىرگەنىن اتاپ كورسەتكەن قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى قازاقستاندىقتارعا مەملەكەتىمىزدىڭ ەلدىگىن ساقتاپ قالۋ ماڭىزدىلىعىن ءتۇسىندىردى. سونىمەن قاتار قاسىرەتتى قاڭتاردى قولدان ۇيىمداستىرعانداردىڭ الداعى ۋاقىتتا جاۋاپقا تارتىلاتىندارىن دا اشىق ايتتى.
ءوزىنىڭ جولداۋىندا مەملەكەت باسشىسى كەلەسى اۋقىمدى كەزەڭگە اۋىسىپ, دەموكراتيانى نىعايتۋعا باعىتتالعان ساياسي رەفورمالار قاجەت ەكەنىن دە كولدەنەڭ تارتتى. وسى كەزگە دەيىنگى بيلىك ينستيتۋتتارىنىڭ قۇرىلىمى ەل ەگەمەندىگىن العان كەزەڭدە, تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا ناتيجەلى بولعانىمەن, بۇگىندە وزگەرىستى تالاپ ەتەتىنىن, ەرىكتى تۇردە اۋقىمدى رەفورمالار جۇرگىزىلمەسە, ەرىكسىز كەرىتارتپا وزگەرىستەر ورىن الاتىنىن اتاپ كورسەتتى. مەملەكەت باسشىسى ءوزىنىڭ سوزىندە ء«بىز جاڭا قازاقستاندا ء«تۇرلى كوزقاراس, بىراق ءبىرتۇتاس ۇلت» قاعيداتىن بەرىك ۇستانۋعا ءتيىسپىز», دەدى. تۇسىنەتىن ادامعا وسى ءبىراۋىز سوزدە ۇلكەن ءمان-ماعىنا جاتىر.
جولداۋىن «مەن ازاماتتارىمىزدىڭ ەرتەڭ ەمەس, بۇگىن باقىتتى ءومىر سۇرگەنىن قالايمىن. وسى جولدا جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ءبارىن موينىما الۋعا دايىنمىن!» دەپ قورىتىندىلاعان پرەزيدەنت حالىققا ارقا سۇيەيتىنىن دە انىق اڭعارتتى. ولاي بولسا, بۇگىن باقىتتى بولعىسى كەلەتىن حالىق تا وزىنە تيەسىلى جاۋاپكەرشىلىكتى العانى كەرەك-اق.
ءلاززات سپانوۆا,
ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ ماگيسترى,
«بولاشاق» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ وقىتۋشىسى
قىزىلوردا
...جاقسىلىعىمەن بولىسەدى
قوي قوزداپ, ق ۇلىندار ويناق سالعان ءوڭىر
«ساپا-2002» جشس-دا (باس ديرەكتورى نۇرجان ءاشىروۆ) 6 مىڭداي قوي, 400 جىلقى, 450 سيىر بار ەكەن. ال سەرىكتەستىكتىڭ ءىس باسقارۋشىسى بەگالى ءاشىر قوزىلى قويدىڭ ءاربىرى راتسيون بويىنشا كۇنىنە 2-3 كيلو تۇيىنشەكتەلگەن جەم جەيتىنىن ايتىپ ءوتتى. سىرلى, قۇمقۇدىق, جانجال اتتى قىستاۋلارعا بارعانىمىزدا قورا ماڭىندا ءالى دە ءشوپتىڭ مول قورى بارىن كوردىك. بۇلارداعى شوپان ۇيلەرى دە تاپ-تۇيناقتاي ەكەن.
«مەملەكەت باسشىسى «قالىپتاسقان حالىقارالىق جاعدايدا ەلدىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ۇلكەن ماڭىزعا يە بولىپ وتىر. ۋكرايناداعى جاعداي ازىق-ت ۇلىك باعاسىنىڭ كۇرت قىمباتتاۋىنا اكەلدى», دەي كەلە, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن كوبەيتۋدى تاپسىردى. ءبىز سونىڭ ىشىندە ەلگە ساپالى ەت, ءسۇت, ءجۇن, تەرى بەرۋدى مىندەتىمىز دەپ سانايمىز», دەيدى اعا شوپان قۇلاجان قولداسوۆ.
بۇل – بۇگىنگىنىڭ ادامى! ارىدەن ويلايدى! تورتكۇل توڭىرەكتە نە بولىپ جاتقانىن كوڭىل كوزىمەن بارلايدى. سوعان ساي وزىنشە ەڭبەك ەتەدى. دالا قاھارمانىنىڭ سوزىنە توياتتاعان ءبىز ىلگەرى جۇردىك. ەڭىستە ءبىر ءۇيىر جىلقى جايىلىپ ءجۇر. ق ۇلىندار اسىر سالىپ, ويناقتايدى. وسىنىڭ ءبارى جىمداسىپ, قۇمقۇدىق قىستاۋىنا كەرەمەت كورىك بەرىپ تۇر. بىزگە قىر توسىندەگى قاپتاعان ءتول قۇلپىرعان قىزعالداقتاي كورىندى.
«ساپا-2002» جشس جەمشوپ وڭدەۋ ىسىمەن دە اينالىسادى. 3 مىڭ گەكتارداي جەرىنەن قاجەتتى مال ازىعىن جيناپ الادى ەكەن. بۇدان تىس سەرىكتەستىكتىڭ وسىمدىك مايىن شىعاراتىن تسەحى جۇمىس ىستەپ تۇر. جالپى, سەرىكتەستىككە بيىلعى كوكتەم مول ىرزىق سىيلاپتى. وسىنىڭ ايعاعىنداي, قىر ءتوسى دۋمانعا بولەنىپ جاتتى. جازىقتا بىرنەشە تراكتور جەر وڭدەپ, تۇقىم سەۋىپ ءجۇر.
ءبىزدى اۋداندىق اۋىل شارۋاشىلىعى جانە كاسىپكەرلىك ءبولىمىنىڭ باسشىسى نۇرباي قالدىكوزوۆ قارسى الدى. ء«ساتىن سالسا, بيىل دا قازىعۇرتتىق شارۋالار ولجالى بولادى. ال ەگىنشىلىك جاعىنا كەلسەك, اۋدان بويىنشا 90 328 گەكتار جەرگە ءار الۋان داقىل ەگەمىز. وعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارى ساقاداي ساي تۇر, جانار-جاعارمايدان دا قىسىلمايمىز», دەدى.
ءبىزدىڭ ويىمىزعا دانا حالقىمىزدىڭ «ەلدە بولسا, ەرىنگە تيەدى» دەگەن ناقىل ءسوزى ورالدى.
سابىربەك ولجاباي
تۇركىستان وبلىسى,
قازىعۇرت اۋدانى
…ۇسىنىسىن جەتكىزەدى
ەلى ءۇشىن ەتكەن ەڭبەگى ەسكەرىلسە ەكەن
تاريحقا سۇيەنەر بولساق, سوناۋ XIX عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قازاق مەكتەبىنىڭ قانداي بولۋى كەرەگى ناقتىلانىپ, ونىڭ قۇرىلۋى قولعا الىنا باستاعان. ءتىپتى 1919-1920 جىلدارى قازاق مۇعالىمدەرىنىڭ سانى ارتىپ, ۇلت مەكتەپتەرىن انا تىلىمىزدە وقىتۋ جاعى قاراستىرىلعان. الايدا ءبىلىم وشاعىنىڭ جوقتىعىن, وقۋلىقتىڭ جەتىسپەۋىن ايتپاسقا تاعى بولماس. ءدال وسى ماسەلەلەر سول كەزدەگى ۇستازدار ءۇشىن ەش كەدەرگى كەلتىرە الماعان. ولار ۇرپاقتىڭ كەلەشەگىن ويلاپ, اعارتۋشىلىق جولىن جالعاستىرا ءبىلدى. سولاردىڭ قاتارىندا قازاق اۋىلدارىندا مەكتەپ اشىپ, العاش ساباق بەرگەن باعمان كەنجەكەەۆ تە بار ەدى.
باعمان كەنجەكەەۆ 1902 جىلى قازىرگى پاۆلودار وبلىسىنا قاراستى قىزىلجار اۋىلىندا دۇنيەگە كەلگەن. جاستايىنان كۇرەستى جانىنا سەرىك ەتىپ, بالۋان بولعان. كەرەكۋ قالاسىنداعى مۇعالىمدەر كۋرسىن ءبىتىرىپ, قىزىلاعاش جەرىندەگى №3 اۋىلعا جۇمىسقا ورنالاسادى. سول كەزدەگى جالىنداپ تۇرعان جاس ۇستاز مەكتەپ اشۋ قاجەت ەكەنىن حالىققا ءتۇسىندىرىپ, بەلسەندى جۇمىس اتقارعان. ونىڭ وسىنداي كۇش-جىگەر جۇمساۋىنىڭ ناتيجەسىندە 1920 جىلى كەرەكۋ ۋەزىنىڭ №3 اۋىلىندا تۇڭعىش كەڭەستىك مەكتەپ ەسىگىن ايقارا اشىپ, وندا 38 ەر بالا وقۋعا نيەت تانىتىپتى.
باعمان كەنجەكەەۆتىڭ بىلىكتىلىگى جوعارى جاقتاعى باسشىلىقتىڭ كوزىنە ءتۇسىپ, ونىڭ وقۋ-تاربيە جۇمىسىن جەتىلدىرۋگە دەگەن ىنتاسى مەن قابىلەت-قارىمى جوعارى باعالانىپتى. وسىلايشا, ول 1927 جىلى سولتۇستىك وڭىردە تۇڭعىش اشىلعان شوپتىكول مەكتەبىنىڭ باسشىلىق قىزمەتىنە تاعايىندالعان. زامان اعىنىمەن اعارتۋشىلىعى ءبىر ارناعا توعىسقان سوڭ باعمان كەنجەكەەۆ مۇعالىمدىك قىزمەتىن جەتىلدىرۋدى ءجون ساناپ, الماتى قالاسىندا جاڭادان اشىلعان اباي اتىنداعى پەداگوگيكالىق ينستيتۋتقا وقۋعا تۇسكەن. وسىندا ءبىلىم الا ءجۇرىپ, اتالعان وقۋ ورداسىنا ەندى تۇسكەن ستۋدەنتتەرگە ءدارىس وقىعان.
ء يا, باعمان كەنجەكەەۆتىڭ اعارتۋشىلىق جولىندا اتقارعان ەڭبەكتەرى ەلەۋلى.
«قۇرمەت بەلگىسى» وردەنى مەن «ەڭبەكتەگى ەرلىگى ءۇشىن» مەدالى وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن ايعاعى. 1960 جىلى «قازاق كسر-ءىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مۇعالىمى» دەگەن ابىرويلى اتاق تا يەسىن ءدال تاپقان دەۋىمىز كەرەك. ەندى ونىڭ ۇرپاقتارىنىڭ ەر ەسىمى ەلدىڭ جادىندا ءاردايىم ساقتالسا دەگەن ارمانى بار. ەلىنىڭ ەرتەڭى ءۇشىن ەڭبەك ەتكەن, جەرىن جاۋدان قورعاعان جاۋىنگەردىڭ ەسىمى ەسكەرىلىپ, قاسكەلەڭ قالاسىنان اتىنا ءبىر كوشە بەرىلسە, نەسى ايىپ؟
ديدار مالىك ۇلى
الماتى وبلىسى,
قاسكەلەڭ قالاسى
