ءوزىنىڭ جۋرناليستەرگە بەرگەن سۇحباتتارىنىڭ بىرىندە ءا.نىسانباەۆ: «حالقىمىزدىڭ جادىندا سونداي وزىندىك سۇبەلى ورنى بار ولكە بولىپ سانالاتىن سىر وڭىرىندەگى قاراۋىلتوبە اۋىلىندا وتكەن عاسىردىڭ وتىزىنشى جىلدارىنىڭ اياعىندا دۇنيەگە كەلدىم. كەزىندە اكەمە بۇرىنعى كەڭەستىك ساياسي جۇيە «حالىق جاۋى» دەپ ادىلەتسىز جالا جاپقاندىقتان, توتاليتارلىق رەجىمنىڭ قىسپاعىنىڭ قانداي بولاتىنىن جاستايىمنان سەزىنىپ ءوستىم. كەيىن ول كىسىنىڭ اقتالۋىنا قول جەتكىزگەنىمە تاعدىرعا ريزالىعىمدى بىلدىرەمىن, بۇل عۇمىردا ادام ءۇشىن ادىلدىك پەن ادىلەتتىلىكتىڭ ورنى ەرەكشە ەكەن. ادىلدىككە قاراي ۇمتىلۋ – مەنىڭ ومىرلىك قاعيداتىما اينالعان ەدى. جاستايىمنان ارمانىم جاقسى عىلىمي جۇمىس پەن تارتىمدى ەڭبەكتەر جازۋ ارقىلى اكەگە ەسكەرتكىش ورناتۋ بولدى. مەنىڭ ومىردە ازامات بولىپ قالىپتاسۋىما, كەيىن عىلىم جولىنا تۇسۋىمە قاتيرا اپام مەن رىستى اجەمنىڭ سىڭىرگەن ەڭبەگى زور. سوندىقتان ولاردى ءار كەزدە قۇرمەتپەن ەسكە الامىن. ال ەندى ءوزىم كوپتەگەن قازاق جاستارى سياقتى ءبىلىم مەن عىلىمنىڭ ورداسى بولعان الماتىعا جەتۋگە اسىقتىم», دەيدى.
اكادەميك قانىش ساتباەۆتىڭ باسشىلىعىمەن الەمگە تانىلعان جانە تالاي كاسىبي شەبەر ماماندار قىزمەت اتقارعان قازاق كسر عىلىم اكادەمياسى ەلىمىزدەگى ىرگەلى جانە قولدانبالى زەرتتەۋلەردى كەڭىنەن جۇرگىزۋدىڭ ناعىز ۇلگىسى بولعان جانە عىلىمي كادرلاردىڭ شوعىرلانعان ورداسى بولاتىن. قازاق زيالىلارىنىڭ حح عاسىرداعى كورنەكتى وكىلى, اكادەميك, بەلگىلى زاڭگەر سالىق زيمانوۆ جەتەكشىلىك ەتكەن عىلىم اكادەمياسىنا قاراستى «فيلوسوفيا جانە قۇقىق ينستيتۋتىنان» باستاۋ العان ابەكەڭنىڭ عىلىمي شىعارماشىلىعى قازىرگى كەزەڭگە دەيىن تابىستى جالعاسۋدا. ول ماسكەۋدە الدىمەن 1964 جىلى كانديداتتىق ديسسەرتاتسياسىن, سودان كەيىن 1975 جىلى عىلىم فيلوسوفياسى باعىتى بويىنشا زاماناۋي ماتەماتيكالىق تانىمنىڭ فيلوسوفيالىق سيپاتتاماسىن بەرۋگە ارنالعان دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن ءساتتى قورعادى. مىنە, سول تاريحي كەزەڭنەن بەرى اۆتوردىڭ قالامىنان كوپتەگەن مونوگرافيالار, عىلىمي ماقالالار دۇنيەگە كەلدى جانە ولار الەمنىڭ 25 ەلىندە جاريالاندى.
وتكەن عاسىردىڭ ەكىنشى جارتىسىندا قازاقستاندا بۇرىنعى كەڭەس وداعىنا, ودان كەڭىرەك العاندا جالپى الەمدىك فيلوسوفيالىق الەۋمەتكە ەرەكشە تانىلعان, ءوزىن كاسىبي ماماندار الدىندا مويىنداتقان «الماتى فيلوسوفيا مەكتەبى» قالىپتاستى. اكادەميك ج.م.ءابدىلدين باستاعان ديالەكتيكالىق لوگيكامەن اينالىساتىن عىلىمي توپتىڭ ىزدەنىستەرى مەملەكەت تاراپىنان دا جوعارى باعالاندى. مىنە سولاردىڭ بەل ورتاسىندا بىلىكتى مامان ابدىمالىك نىسانباەۆ تا بولدى. ول فيلوسوفيا سالاسىنداعى باسقا ارىپتەستەرىمەن بىرگە وتە بەدەلدى قازاقستان مەملەكەتتىك سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى اتاندى.
ءا.نىسانباەۆتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن ينستيتۋت اۋقىمىندا قازاقستاننىڭ تاۋەلسىزدىگىن جاريالاعان كەزەڭنىڭ العاشقى جىلدارىندا-اق, دالىرەك ايتقاندا 1991 جىلى قازاق فيلوسوفياسى ماسەلەلەرىن كەشەندى زەرتتەۋگە ارنالعان ءبولىم اشىلدى. ابدىمالىك نىسانباەۆتىڭ بەلسەندىلىك تانىتۋىمەن قازاق تىلىندەگى زەرتتەۋلەر مەن قورعاۋلار كوبەيە باستادى. ابەكەڭنىڭ تىكەلەي ۇيىمداستىرۋىمەن كوپتەگەن بىلىكتى ماماندار وسى يگىلىكتى ىسكە تارتىلىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە «قازاق دالاسىنىڭ ويشىلدارى» دەگەن 4 تومدىق توپتاما جارىققا شىقتى. كەيىنگى جىلدارى «قازاق فيلوسوفياسىنىڭ تاريحى», دەگەن 5 تومدىق جيناق دۇنيەگە كەلدى (2012-2017 جج.).
تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن بەرى گۋمانيتارلىق ءبىلىم سالاسىندا قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق ساناسىنىڭ, ونىڭ دياسپوراسىنىڭ ەتنيكالىق مادەنيەتىنىڭ ماسەلەلەرى وزەكتەنە ءتۇستى. سونىڭ ناتيجەسىندە دياسپوراتانۋ عىلىمى قالىپتاستى, بىرنەشە ۇجىمدىق ەڭبەكتەر دۇنيەگە كەلدى. ماسەلەن, «قازاق دياسپوراسى: بۇگىنى مەن ەرتەڭى», «ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا جانە قازاق دياسپوراسى», «جاھاندانۋ جاعدايىنداعى شەتەل قازاقتارىنىڭ قۇندىلىقتىق الەمىنىڭ وزگەرۋى». قازىرگى كەزەڭدە شەتەلدەگى قانداستارىمىزعا قايتادان نازار اۋدارىلىپ, بايلانىستار بىرتە-بىرتە نىعايا باستاعانى قۋانتادى.
ءا.نىسانباەۆ اقش, گەرمانيا, قىتاي, تۇركيا, رەسەي, يران, وڭتۇستىك كورەيا, ۇلىبريتانيا, مىسىر, ۋكراينا, پولشا, بولگاريا, فرانتسيا جانە ت.ب. ەلدەردە وتكەن بەدەلدى حالىقارالىق كونفەرەنتسيالاردا ءوزىنىڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرىنىڭ ناتيجەلەرىن كورنەكتى ماماندار الدىندا جاريالاعان ەدى. ەلىمىزدىڭ فيلوسوفيانى دامىتۋ سالاسىنداعى جەتىستىكتەرىن الەمدەگى عىلىمي كوپشىلىككە لايىقتى دەڭگەيدە تانىستىرا ءبىلدى. عىلىمي ىزدەنىستەرگە «ينەمەن قۇدىق قازعانداي» دەپ تەڭەۋ بەرگەن حالقىمىز ءوزىنىڭ فيلوسوفيالىق دانالىعىن ەجەلدەن كوركەم وبرازدارمەن جەتكىزۋگە بەيىمدىلىك تانىتقان.
ال ەندى سونىمەن قاتار 1997-2003 جىلدارى ول مەملەكەت باسشىسىنىڭ شەشىمىمەن «قازاق ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ» باس رەداكتورى قىزمەتىن قوسا اتقاردى. تاۋەلسىز قازاقستاننىڭ نەگىزگى كىتاپتارىنىڭ ءبىرى بولىپ سانالاتىن كوپ تومدىق «قازاقستان» ۇلتتىق ەنتسيكلوپەدياسىنىڭ العاشقى ءتورت تومىنىڭ شىعۋى ۇلكەن وقيعا بولدى. سونىمەن قاتار ۇلت رۋحانياتى ءۇشىن اسا ماڭىزدى «قورقىت اتا», «قۇرمانعازى», «مۇحتار اۋەزوۆ», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى. ون جىلدىق شەجىرەسى», «قازاق», «قازاقستان رەسپۋبليكاسى. ەنتسيكلوپەديالىق انىقتامالىق», «ەكىمىڭجىلدىق دالا پوەزياسى», «تۇركىستان» اتتى حالىقارالىق ەنتسيكلوپەديالاردىڭ شىعۋىنىڭ ءوزى ۇلتىمىزعا دەگەن ىزگى نيەتتىڭ, ونىڭ رۋحاني دۇنيەسىنە دەگەن وزىندىك قۇرمەتتىڭ كورىنىسى.
«مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى حالقىمىزدىڭ رۋحاني مادەنيەتىن, ءتىلىن جانە تاريحىن جانداندىراتىن قادامداردىڭ ءبىرى بولعانى انىق. اكادەميك ابدىمالىك نىسانباەۆتىڭ عىلىمي جەتەكشىلىگىمەن وسى مەملەكەتتىك باعدارلامانىڭ اۋقىمىندا 62 تومنان تۇراتىن ەڭبەكتەر توپتاماسى قازاق تىلىندە جارىق كوردى. ونىڭ ىشىندە جيىرما توم قازاق حالقىنىڭ ەجەلگى داۋىردەن قازىرگى كەزەڭگە دەيىنگى فيلوسوفيالىق مۇراسىن جيناقتاۋعا ارنالدى, ياعني ۇلت رۋحانياتىنىڭ تاريحي جانە فيلوسوفيالىق قاينار كوزدەرى ءوز تىلىمىزدە وسى تومداردا ورنەكتەلدى. وسى ماڭىزدى مەملەكەتتىك باعدارلاما بويىنشا 20 توم الەمدىك فيلوسوفيالىق مۇرانىڭ ەڭ ۇزدىك ۇلگىلەرى مەن ۇزىندىلەرى تۇرىندە جيناقتالىپ, مەملەكەتتىك تىلگە تىكەلەي ءتارجىمالاندى, ءال-ءفارابيدىڭ بۇرىن جاريالانباعان شىعارمالارىنىڭ 10 تومى جانە الەمدىك پسيحولوگيالىق مۇرانىڭ 10 تومى, ستۋدەنتتەرگە ارنالعان 2 وقۋ قۇرالى جارىق كوردى.
اكادەميك ءا.نىسانباەۆتىڭ شىعارماشىلىق بەلسەندىلىگى مەن عىلىمدى ۇيىمداستىرۋداعى دارىنى مەملەكەت تاراپىنان جوعارى باعالانىپ كەلەدى. ماسەلەن, 1974 جىلى عالىمنىڭ ەڭبەكتەرى ش.ش.ءۋاليحانوۆ اتىنداعى ءبىرىنشى سىيلىققا لايىق دەپ تانىلدى. 1984 جىلى عىلىم مەن تەحنيكا سالاسىنداعى مەملەكەتتىك سىيلىق بەرىلدى جانە 1994 جىلى «قازاقستان عىلىمى مەن تەحنيكاسىنا ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر» قۇرمەتتى اتاعى بەرىلدى. قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءبىلىم مينيسترلىگىنىڭ ىبىراي التىنسارين اتىنداعى مەدالىمەن (1995), «دوستىق» (1998) جانە «پاراسات» (2004) وردەندەرىمەن, ابىلايحان (1997), مۇستافا شوقاي (2000) التىن مەدالدارىمەن ماراپاتتالدى. 1995 جىلى «قىرعىز رەسپۋبليكاسى عىلىمىنا ەڭبەگى سىڭگەن قايراتكەر» قۇرمەتتى اتاعى بەرىلدى. 2000 جىلى جالەلاددين رۋمي التىن مەدالىنىڭ يەگەرى. 2004 جىلى «قازاقستان رەسپۋبليكاسى عىلىمىن دامىتۋعا سىڭىرگەن ەڭبەگى ءۇشىن» بەلگىسىمەن ماراپاتتالدى. 2006 جىلى «دارىن» ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ (موڭعوليا) «وزات كىسى» قۇرمەتتى اتاعى بەرىلدى جانە «تۇركى الەمىنە قوسقان ۇلەسى» حالىقارالىق سىيلىعىنىڭ يەگەرى اتاندى. 2016 جىلى عالىمنىڭ تاڭدامالى عىلىمي ەڭبەكتەرىنىڭ 10 تومدىعى جارىق كوردى.
اكادەميك ءا.ن.نىسانباەۆ ۇلگىلى جانە زيالى وتباسىنىڭ وتاعاسى. ابدىمالىك نىسانباي ۇلى حالىق پەن مەملەكەتىمىزگە, عىلىمنىڭ دامۋىنا بارىنشا شىنايى قىزمەت ەتكەن ازامات جانە عالىم. جالپى, جاڭا قازاقستاندى قالىپتاستىرۋ دەگەنىمىز وتكەن تاريحىمىزداعى قۇندى نارسەلەردى تاريحي جادىمىزدا ساقتاۋ دەگەن ءسوز. سوندىقتان جاس ۇرپاققا ونەگە بولاتىن, كۇندەلىكتى ومىردە ۇلگى تۇتاتىن تاريحي تۇلعالارىمىزدىڭ وڭدى ومىرلىك تاجىريبەلەرىن, ونەگەلى عۇمىرىن ناسيحاتتاۋدان جالىقپاۋعا ءتيىستىمىز.
سەرىك سەيدۋمانوۆ,
فيلوسوفيا, ساياساتتانۋ جانە ءدىنتانۋ ينستيتۋتىنىڭ باس ديرەكتورى, ۇعا اكادەميگى
