ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى باسقارما توراعاسىنىڭ ورىنباسارى ءاليحان اباقانوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ تۇراقتى دامۋ قاعيداتتارىنا قىرىن قاراعان ەمەس. بۇعان ەلىمىزدىڭ بۇۇ-نىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى كۇن تارتىبىنە قوسىلۋى دالەل. وسىلايشا, قازاقستان تۇراقتى دامۋ جولىندا كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇمىس جۇرگىزۋدە. بۇگىندە ەلىمىزدە تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە ىقپال ەتەتىن ينستيتۋتسيونالدىق ارحيتەكتۋرا ەنگىزىلىپ, ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋدە.
قازاقستاندا تۇراقتى دامۋ جونىندەگى ۇيلەستىرۋ كەڭەسى بار. بۇل بارلىق مۇددەلى تاراپتاردى تارتا وتىرىپ, ماسەلەلەردى تالقىلاۋعا ارنالعان اشىق الاڭ. كەڭەس جۇمىسى تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ بەس نەگىزگى باعىتى (ادامدار, جەر, وركەندەۋ, سەرىكتەستىك جانە بەيبىتشىلىك) بويىنشا جۇزەگە اسىرىلادى. 2021 جىلعى مامىردان باستاپ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدى مونيتورينگتەۋ كوميتەتى ىسكە قوسىلدى. ول ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگى جانىنداعى كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان بولىپ سانالادى.
– ۇلتتىق شولۋ جەتىستىكتەردى دەربەس تالداۋ جانە تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن ىسكە اسىرۋداعى سىن-قاتەرلەردى انىقتاۋ ءۇشىن قاجەت. بۇل دەگەنىمىز – تۇراقتى دامۋ بويىنشا 2030 جىلعى كۇن ءتارتىبىنىڭ جاھاندىق ماقساتتارى مەن مىندەتتەرىن ورىنداۋداعى پروگرەستى باعالاۋدى جۇرگىزەتىن جانە ەسەپ بەرەتىن پروتسەسس, – دەيدى ءا.اباقانوۆ.
قازاقستان العاشقى ەرىكتى ۇلتتىق شولۋدى 2019 جىلعى 16 شىلدەدە نيۋ-يوركتەگى بۇۇ-نىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى ساياسي فورۋمىندا ۇسىنعان بولاتىن. ەكىنشى ەرىكتى ۇلتتىق شولۋدى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىمەن بىرلەسىپ دايىنداۋدا.
ەكىنشى ەرىكتى ۇلتتىق شولۋدى دايىنداۋ ءۇشىن بۇۇ جىل سايىن مەملەكەتتەرگە بەس باسىم ماقساتتى ۇسىنادى. وسى جىلى بەس باسىم باعىتقا «ساپالى ءبىلىم», «گەندەرلىك تەڭدىك», «تەڭىز ەكوجۇيەلەرىن ساقتاۋ», «قۇرلىق ەكوجۇيەلەرىن ساقتاۋ» جانە «سەرىكتەستىك» ەنىپ وتىر. ءار ەلدىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, باسىم باعىتتاردى انىقتاۋعا مۇمكىندىك بار. قازاقستان دا وسى جولدى تاڭدادى.
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى جونىندەگى حاتشىلىق ديرەكتورى باقىتگۇل حامباردىڭ ايتۋىنشا, ءبىزدىڭ ەل باسىم باعىت رەتىندە كەلەسىنى تاڭداعان: «كەدەيلىكتى جويۋ», «جاقسى دەنساۋلىق جانە ءال-اۋقات», «ساپالى ءبىلىم بەرۋ», «گەندەرلىك تەڭدىك», «تازا سۋ جانە سانيتاريا», «لايىقتى جۇمىس جانە ەكونوميكالىق ءوسۋ».
– 2030 جىلعا دەيىنگى كۇن ءتارتىبىن ىلگەرىلەتۋدەگى جانە قازاقستاننىڭ مىندەتتەردى ورىنداۋىنداعى ماڭىزدى ءسات – 2021 جىلدان باستاپ مەملەكەتتىك جوسپارلاۋدىڭ جاڭا ارحيتەكتۋراسىن قالىپتاستىرۋ. بۇل رەتتە 2021 جىلى تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ ۇلتتىق ينديكاتورلارى بەكىتىلدى. ولار ەلدەگى تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ ىسكە اسىرىلۋىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋگە ىقپال ەتەدى, – دەيدى ب.حامبار.
ونىڭ ايتۋىنشا, ەرىكتى ۇلتتىق شولۋدىڭ العاشقى تانىستىرىلىمىنان بەرگى ءۇش جىلدىق كەزەڭدە قازاقستان تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋ بويىنشا بىرقاتار ماڭىزدى ءىس-شارانى جۇزەگە اسىردى. اتاپ ايتقاندا, حالىقتى اتاۋلى الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى ازىرلەندى. تۇراقتى دامۋ سالاسىنداعى جوبالاردى قارجىلاندىرۋدىڭ كەشەندى ۇلتتىق ستراتەگياسىن ازىرلەۋ بويىنشا جۇمىس باستالدى. ەكونوميكانىڭ كومىرتەكتى بەيتاراپتىعى بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. گەندەرلىك تەڭدىكتىڭ بولۋى, ءبىلىم بەرۋ جانە مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە قولجەتىمدىلىكتى كەڭەيتۋ جانە باسقا دا باعىتتار بويىنشا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇجاتتارى تالداندى.
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى قازاقستاننىڭ دامۋىن قارجىلاندىرۋدى جانە جەدەل كەشەندى باعالاۋ سياقتى قۇرالداردى پايدالانا وتىرىپ, ۇلكەن تالداۋ جۇمىسىن جۇرگىزدى. ونىڭ ناتيجەلەرى دە ەكىنشى ەرىكتى ۇلتتىق شولۋدا كورىنىس تابادى.
– قازاقستاننىڭ دامۋىن قارجىلاندىرۋدى باعالاۋ تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدەگى اعىمداعى پروگرەستى, پروبلەمالىق سالالاردى دا باعالاۋعا مۇمكىندىك بەردى. باعالاۋ مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەلدىڭ ستراتەگيالىق ماقساتتارىن قارجىلاندىرۋدىڭ نەگىزگى كوزى بولىپ قالا بەرەتىنىن كورسەتتى. دامۋعا باعىتتالعان قارجىلاندىرۋ 2015 جىلدارى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ شامامەن 75 پايىزىنا جەتتى. 2016-2019 جىلداردا ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 54,9 پايىزى دامۋعا باعىتتالدى. بۇل رەتتە ەلدىڭ باسقا كوزدەردەن, ونىڭ ىشىندە جەكە رەسۋرستاردان دامۋدى قارجىلاندىرۋدىڭ ۇلكەن الەۋەتى بار. دامۋدى قارجىلاندىرۋدى باعالاۋ بيۋدجەت پروتسەسى جۇيەسىنە تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن بيۋدجەتتەۋ قاعيداتتارىن بىرىكتىرۋ قاجەتتىگىن كورسەتتى, – دەيدى ب.حامبار.
بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ قازاقستانداعى تۇراقتى وكىلىنىڭ ورىنباسارى ۆيتالي ۆرەميش قازاقستاندى تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىن 2015 جىلى قابىلدانعان ساتتەن باستاپ قولداپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى.
– بيىل ەكىنشى ەرىكتى ۇلتتىق شولۋ ەلىمىزدىڭ 17 وڭىرىندە تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋگە مۇددەلى تاراپتار مەن حالىقتىڭ بەلسەندى قاتىسۋىمەن دايىندالدى. بۇل تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنىڭ «ەشكىمدى ارتتا قالدىرماۋ» نەگىزگى قاعيداتىنا سايكەس كەلەتىن ينكليۋزيۆتى پروتسەسس رەتىندە ەرىكتى ۇلتتىق شولۋدىڭ ساپاسى مەن وبەكتيۆتىلىگىن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدى. ەرىكتى ۇلتتىق شولۋ كونسۋلتاتسيالارىنا 2 مىڭعا جۋىق ادام قاتىستى. شولۋدا ولاردىڭ پىكىرلەرى ەسكەرىلەدى, – دەيدى ۆ.ۆرەميش.
ەسكە سالا كەتەيىك, تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكىزۋدىڭ جاھاندىق رەيتينگىندە 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قازاقستان ىقتيمال 100 بالدان 71,6 بالل جيناپ, 165 ەلدىڭ ىشىنەن 59-ورىندى يەلەندى. 2020 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوز پوزيتسياسىن 6 تارماققا جاقسارتتى (71,1 بالل, 65-ورىن).
