عىلىم • 13 ءساۋىر, 2022

قىرىق جىلعى قاتە قاشان تۇزەتىلەدى؟

732 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

وتكەن عاسىردىڭ 80-ءشى جىلدارىنىڭ ورتاسىنان باستاپ مەكتەپتەگى گەومەتريا ورىس اكادەميگى ا.ۆ.پوگورەلوۆتىڭ وقۋلىعىمەن وقىتىلا باس­تادى. ونىڭ وسى وقۋلىعىنىڭ بۇكىلوداقتىق وقۋلىقتار بايقاۋىندا جۇلدەگەر بولعانىنا قاراماستان, وندا كوپشىلىك «مايدا-شۇيدە» دەپ ەسكەرە بەرمەيتىن عىلىمي قاتەلەر از ەمەس ەدى.

قىرىق جىلعى قاتە قاشان تۇزەتىلەدى؟

اكادەميك وسى وقۋلىعىندا گەومەتريانىڭ ەڭ نەگىزگى, ەڭ قاراپايىم ۇعىمى – ءۇشبۇرىشتى ء«ۇشبۇرىش دەپ ءبىر تۇزۋدە جاتپايتىن ءۇش نۇكتەدەن جانە وسى نۇكتەلەردى قوساتىن ءۇش كەسىندىدەن تۇراتىن فيگۋرانى اتايدى», دەپ انىقتاعان. عالىم بۇل انىقتامادا ءۇشبۇرىشتىڭ ءماندى بەلگىلەرىن كورسەتۋدىڭ ورنىنا, قاعاز بەتىنە سالىنعان ءۇشبۇرىشتىڭ سۋرەتىنە قاراپ وتىرىپ, كوزى كورگەن نارسەسىن قاراپايىم سوزدەرمەن عانا سۋرەتتەپ بەرىپ وتىر. ياعني بۇل عىلىمي ۇعىمنىڭ قاتاڭ لوگيكالىق انىقتاماسى ەمەس. سونىڭ سالدارىنان ول ء«ۇشبۇرىشتى» ەمەس, «تۇيىقتالعان ءۇشبۋىندى سىنىقتى» انىقتاعانىن «بايقاماعان» سىڭايلى. وسىلاي ءبىر ۇعىمدى باسقا ءبىر ۇعىممەن اۋىستىرىپ الۋ قاتەلىگىن لوگيكادا «پارالوگيزم» دەپ اتايدى.

عىلىمنىڭ دۇرىس قالىپتاسۋىنىڭ نەگىزگى شارتتارىنىڭ ءبىرى – ونداعى ۇعىمداردىڭ ۇيلەسىمدى بولۋى, ياعني ءبىر-بىرىمەن قاراما-قايشى كەلمەۋى. گەومەتريادا ء«ۇشبۇرىش» ۇعىمىمەن بىرگە ء«ۇشبۇرىشتىڭ اۋدانى» ۇعىمى دا قاراستىرىلادى. اكادەميكتىڭ پايىمىنشا, ء«ۇشبۇرىش – ءۇش كەسىندىدەن تۇراتىن فيگۋرا». سوندا اكادەميك ء«ۇش كەسىندىنىڭ» اۋدانىن تابا بەرەتىن بولعانى ما؟ بۇل قايشىلىق – اكادەميك تۇجىرىمداعان انىق­تامانىڭ قاتە ەكەندىگىنىڭ تاعى ءبىر دالەلى. ال ءبىزدىڭ بۇگىنگى قولدانىپ جۇر­گەن وقۋلىقتارىمىزدىڭ اۆتورلارى, ءبىزدىڭ وسىنداي دالەلىمىزگە قارا­ماي, پو­گورەلوۆتى ءپىر تۇتىپ, سونىڭ كۇلدىبادام دۇنيەسىن كوشىرۋمەن كەلەدى.

مەن مەكتەپتە قىزمەت ەتكەن ەلۋ جىل بويى شاكىرتتەرىمدى «تۇيىق­تالعان ءۇشبۋىندى سىنىق پەن جازىقتىقتىڭ وسى سىنىقپەن شەكتەلگەن بولىگىنىڭ بىرىگۋى ءۇشبۇرىش دەپ اتالادى» دەپ وقىتتىم. وقۋلىقتاردا ورىن الىپ جۇرگەن وسى سياقتى قاتەلەردى تۇزەتۋ ماسەلەسىن بىرنەشە رەسپۋبليكالىق سالالىق عىلىمي-ادىستەمەلىك جانە جالپى كوپشىلىككە ارنالعان باسىلىمداردا قايتالاپ جازدىم. كوڭىل بولگەن ەشكىم بولمادى. دەگەنمەن, مەن وسى ماسەلە قاشان شەشىمىن تاپقانشا ايتا بەرمەكشىمىن.

سالالىق مينيسترلىك ءبىلىمدى تۇلعا قالىپتاستىرۋدى كۇنىگە سان قايتالاپ ايتادى. بەلگىلى ءبىر ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن سەزدەر دە وتكىزىلىپ تۇرادى. قانشاما بىلىكتى عالىمدارىمىز بولا تۇرا, ءبىز ءۇشبۇرىشتى قىرىق جىل بويى قاتە وقىتىپ كەلەمىز. الدە عىلىمنىڭ اقيقات قۇرىلۋى مەن ونى جاستارعا قاتەسىز وقىتۋدىڭ ەلىمىزدەگى ەشكىمگە قاتىسى جوق پا؟

 

قالمىرزا ىزتىلەۋ ۇلى,

ارداگەر ۇستاز

 

شىمكەنت

سوڭعى جاڭالىقتار