ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى قالىپتاستىرىپ وتىرعان قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ وڭىرلەردەگى جۇمىسى قانشالىقتى جولعا قويىلعان؟ بۇل سۇراققا جاۋاپ بەرۋ ءۇشىن ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنە ارنايى اتباسىن بۇرعان قاراعاندى جانە اقمولا وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەيالارىنىڭ وكىلدەرى وڭىرلەردىڭ بۇل سالاداعى تىنىس-تىرشىلىگى جايلى اڭگىمەلەپ بەردى.
قاراعاندى وبلىسى 100-دەن استام ەتنوس وكىلدەرىن بىرىكتىرگەن پوليەتنوستى وڭىرلەردىڭ ءبىرى ءارى مۇندا 75 ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس ىستەيدى. وڭىردە ەمب قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ, قازاق حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرىن ۇيرەتۋ ۇردىسىنە قوسىلۋ جانە ءارتۇرلى شارالارعا اتسالىسۋ جولعا قويىلعان. قازىرگى تاڭدا وبلىس اكىمدىگىنىڭ گرانتى ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋى ارقاسىندا «ۆيدەرگەبۋرت» نەمىس قوعامىنىڭ, «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەمب, ەۆرەي مادەنيەتى ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى جانە وزگەلەرى مەملەكەتتىك ءتىلدى جان-جاقتى ۇيرەنۋدە.
بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, قاراعاندى وبلىستىق ەۆرەي ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, قحا مۇشەسى ۆيلەن مولوتوۆ-لۋچانسكي اسسامبلەيا ترەندى – قازاق حالقى داستۇرلەرى ماڭىندا توپتاسۋ ەكەنىن ەرەكشە اتادى. ونىڭ پىكىرىنشە, ءتۇرلى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر اراسىندا ءوزارا تىعىز قارىم-قاتىناستىڭ جۇزەگە اسۋى شىن مانىندە يننوۆاتسيالىق ترەند بولىپ تابىلادى.
«ءبىزدىڭ ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ, ۇلتىمىزدىڭ مادەنيەتىن زەرتتەپ, ۇيرەنۋ ادىستەرىمىز, قازاق حالقى داستۇرلەرى ماڭىندا, مەملەكەتتىك ءتىل ماڭىندا توپتاسۋىمىز بولدى. بۇگىن ءبىز ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ ەرىك-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرە وتىرىپ, تاتۋ-ءتاتتى قالپىمىزدا قازاقستاندى وركەندەتۋگە اتسالىسۋ وتە ماڭىزدى بولۋدا», دەدى ۆ.مولوتوۆ-لۋچانسكي. سونىمەن قاتار, ول وڭىرلەردە ءبىراز جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقاندىعىمەن دە بولىسە كەتتى. بۇل جۇمىستار نەگىزىنەن نىساندى كەزدەسۋلەرمەن, ياعني ناقتى ۇجىمدارمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋمەن بايلانىستى. جانە دە اسسامبلەيا وكىلدەرى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە تەك كونتسەرتتىك باعدارلامالارمەن عانا ەمەس, ناقتى تاجىريبەلىك ماقساتتارمەن دە شىعۋدا.
وزدەرىنىڭ بالقاش قالاسىندا بولعاندىعىمەن بولىسكەن ۆيلەن مولوتوۆ-لۋچانسكي وندا ءتورت ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ زاڭدى تىركەلەتىنىن جەتكىزدى. قاراعاندى ءوڭىرىنىڭ تاعى ءبىر وكىلى وبلىستىق «ليتۋانيكا» ليتۆا ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ۆيتالي تۆاريوناس قحا قۇرامىندا بولعان 12 جىلدىڭ ىشىندە كوپتەگەن الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ جۇزەگە اسقاندىعىن ەرەكشە ماقتانىشپەن جەتكىزدى. «نەگىزىنەن ەلىمىزدىڭ ەڭ يندۋستريالى ءوڭىرى بولىپ تابىلاتىن قاراعاندىدا بۇل شارۋالاردىڭ بارلىعى دا قوعامدى ءبىر ماقسات پەن ورتاق ءمۇددەگە جۇمىلدىرۋ باعىتىندا جۇرگىزىلۋدە. ەتنومادەني بىرلەستىك تەك ليتۆالىقتاردى عانا ەمەس, وزگە دە ەتنوستاردى تارتا وتىرىپ, قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسىپ كەلەدى», دەدى ۆ.تۆاريوناس.
اقمولا وبلىسىنا قاتىستى ايتار بولساق, مۇندا وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرامىنا 117 ادام كىرەدى. بۇگىنگى تاڭدا وڭىردە 45 ەمب, ونىڭ ىشىندە 24-ءى كوكشەتاۋ قالاسىندا جۇمىس ىستەۋدە. ال ولاردىڭ شىعارماشىلىق جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن كوكشەتاۋ جانە ستەپنوگور قالالارىندا دوستىق ءۇيلەرى, زەرەندى اۋدانىندا دوستىق ورتالىعىنىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعاندىعىن دا رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك. ەلباسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ مامىرىندا قحا-نىڭ حح سەسسياسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا وراي كوكشەتاۋ قالاسىندا دوستىق ءۇيىنىڭ عيماراتىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانى دا ەرەكشە ماقتانىشپەن جەتكىزىلدى.
قوعام جانە مادەنيەت قايراتكەرى عوسمان تولەعۇل قازىرگى تاڭدا وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ جۇمىسى جاندانىپ كەلە جاتقانىنا ەرەكشە ەكپىن بەرە سويلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, «ارقا اجارى» مەن «اكمولينسكايا پراۆدا» گازەتتەرىندە ءاربىر توقسان سايىن ءتۇرلى-ءتۇستى ارنايى قوسىمشالار شىعارىلىپ كەلەدى, ال جاقىن بولاشاقتا ارنايى باسىلىمدى قولعا الۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇدان باسقا كەلىسىم مەن الەۋمەتتىك باستاما ورتالىقتارى رەتىندە دوستىق ءۇيلەرىنىڭ جۇمىسىن ءتيىمدى ەتۋ ماقساتىندا بىرقاتار شارالاردىڭ قولعا الىنىپ جاتقانى دا اتالماي قالمادى.
سونداي-اق, وڭىردە مەملەكەتتىك تىلمەن بىرگە وزگە دە ەتنوستاردىڭ تىلدەرىن مەڭگەرۋگە بارلىق جاعدايلار جاسالعان. اتاپ ايتقاندا, «اۋلەت» مەكتەپتەن تىس جۇمىس ورتالىعىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتىنان «شاڭىراق» تىلدەردى وقىتۋ جونىندەگى مەكتەپتىڭ جۇمىس ىستەيتىندىگىن ايتا كەتكەن ءلازىم. مۇندا ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ 200-دەن استام بالالارى قازاقستان حالقىنىڭ 8 تىلىندە وقىتىلۋدا. بۇدان باسقا, وبلىستىق اسسامبلەيا جاستارمەن جان-جاقتى جۇمىستى جولعا قويىپتى.
اقمولا وبلىستىق اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى نينا ميتچينوۆا ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ تاريحي وتاندارىمەن ورناتىپ وتىرعان بايلانىستارى شەتەلدە ەلىمىزدىڭ وڭ يميدجىن قالىپتاستىرۋدا ۇلكەن ءرول اتقارادى جانە الەمدىك قوعامداستىقتى ءبىزدىڭ ءتاجىريبەمىزدى زەردەلەۋگە ىنتالاندىرادى دەگەندى ەرەكشە ايتتى. «ءبىزدىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىمىز حالىقارالىق ماڭىزدى ءرول اتقارۋدا, بۇل اسىرا ايتقاندىق ەمەس. اقمولا وبلىسىنىڭ كوكشەتاۋ قالاسىندا پولياك مادەنيەتى ورتالىقتارىنىڭ شارالارى وتكەن كەزدە, بۇل تۋرالى تەك قازاقستان عانا ەمەس, پولشا, ەۋروپا دا ەستىپ جاتادى», دەدى ن.ميتچينوۆا. سونىمەن بىرگە, ول اقمولا وبلىسى پولياكتارىنىڭ وكىلدەرى پولشاعا بارىپ جاتسا, ولار قازاقستاننىڭ جالاۋىن جەلبىرەتىپ باراتىنىن, قازاق بيلەرىن بيلەپ, پولياك جانە قازاق اندەرىن ورىنداعان كەزدە كورەرمەندەر ءتانتى بولىپ جاتاتىنىن دا ورتاعا سالا كەتتى.
جالپى, وڭىرلىك اسسامبلەيالار جۇمىسىنا قۇرىلعان بريفينگىندە ەتنومادەني بىرلەستىكتەر از ەتنوس وكىلدەرىنىڭ قۇقىن قورعاۋ ءۇشىن ەمەس, قايتا دەموكراتيالىق قوعامدا وزدەرىنىڭ تەڭ قۇقىقتى جانە وزگەلەرمەن تەڭدەي مۇمكىندىككە يە ەكەندىگىن سەزىندىرۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعى ەرەكشە اتالدى. قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىن مەرەكەلەۋ شەڭبەرىندە 1 مامىردا قاراعاندى وڭىرىندە «تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ جول كارتاسىن» وتكىزۋدىڭ باستالۋى وسىمەن بايلانىستى بولسا كەرەك. تولەرانتتىلىق, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم يدەيالارىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى تاراتۋ دا نازاردان تىس قالماق ەمەس. قازاقستاندىق پاتريوتيزمدى, ازاماتتىق تاتۋلىقتى جاستاردىڭ اراسىندا ناسيحاتتاۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە. ءتىپتى, اقمولا وبلىسى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى عىلىمي جۇمىستاردىڭ قورىن قۇرۋدى دا جوسپارلاپ وتىر ەكەن.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
قاراعاندى وبلىسى 100-دەن استام ەتنوس وكىلدەرىن بىرىكتىرگەن پوليەتنوستى وڭىرلەردىڭ ءبىرى ءارى مۇندا 75 ەتنومادەني بىرلەستىك جۇمىس ىستەيدى. وڭىردە ەمب قازاق ءتىلىن مەڭگەرۋ, قازاق حالقىنىڭ سالت-ءداستۇرىن ۇيرەتۋ ۇردىسىنە قوسىلۋ جانە ءارتۇرلى شارالارعا اتسالىسۋ جولعا قويىلعان. قازىرگى تاڭدا وبلىس اكىمدىگىنىڭ گرانتى ەسەبىنەن قارجىلاندىرۋى ارقاسىندا «ۆيدەرگەبۋرت» نەمىس قوعامىنىڭ, «ۆايناح» چەشەن-ينگۋش ەمب, ەۆرەي مادەنيەتى ورتالىعىنىڭ وكىلدەرى جانە وزگەلەرى مەملەكەتتىك ءتىلدى جان-جاقتى ۇيرەنۋدە.
بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, قاراعاندى وبلىستىق ەۆرەي ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, قحا مۇشەسى ۆيلەن مولوتوۆ-لۋچانسكي اسسامبلەيا ترەندى – قازاق حالقى داستۇرلەرى ماڭىندا توپتاسۋ ەكەنىن ەرەكشە اتادى. ونىڭ پىكىرىنشە, ءتۇرلى ەتنومادەني بىرلەستىكتەر اراسىندا ءوزارا تىعىز قارىم-قاتىناستىڭ جۇزەگە اسۋى شىن مانىندە يننوۆاتسيالىق ترەند بولىپ تابىلادى.
«ءبىزدىڭ ءبىر-ءبىرىمىزدىڭ, ۇلتىمىزدىڭ مادەنيەتىن زەرتتەپ, ۇيرەنۋ ادىستەرىمىز, قازاق حالقى داستۇرلەرى ماڭىندا, مەملەكەتتىك ءتىل ماڭىندا توپتاسۋىمىز بولدى. بۇگىن ءبىز ءۇشىن ءوزىمىزدىڭ ەرىك-جىگەرىمىزدى بىرىكتىرە وتىرىپ, تاتۋ-ءتاتتى قالپىمىزدا قازاقستاندى وركەندەتۋگە اتسالىسۋ وتە ماڭىزدى بولۋدا», دەدى ۆ.مولوتوۆ-لۋچانسكي. سونىمەن قاتار, ول وڭىرلەردە ءبىراز جۇمىستار اتقارىلىپ جاتقاندىعىمەن دە بولىسە كەتتى. بۇل جۇمىستار نەگىزىنەن نىساندى كەزدەسۋلەرمەن, ياعني ناقتى ۇجىمدارمەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرۋمەن بايلانىستى. جانە دە اسسامبلەيا وكىلدەرى ەلىمىزدىڭ وڭىرلەرىنە تەك كونتسەرتتىك باعدارلامالارمەن عانا ەمەس, ناقتى تاجىريبەلىك ماقساتتارمەن دە شىعۋدا.
وزدەرىنىڭ بالقاش قالاسىندا بولعاندىعىمەن بولىسكەن ۆيلەن مولوتوۆ-لۋچانسكي وندا ءتورت ەتنومادەني بىرلەستىكتىڭ زاڭدى تىركەلەتىنىن جەتكىزدى. قاراعاندى ءوڭىرىنىڭ تاعى ءبىر وكىلى وبلىستىق «ليتۋانيكا» ليتۆا ەتنومادەني بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى ۆيتالي تۆاريوناس قحا قۇرامىندا بولعان 12 جىلدىڭ ىشىندە كوپتەگەن الەۋمەتتىك جوبالاردىڭ جۇزەگە اسقاندىعىن ەرەكشە ماقتانىشپەن جەتكىزدى. «نەگىزىنەن ەلىمىزدىڭ ەڭ يندۋستريالى ءوڭىرى بولىپ تابىلاتىن قاراعاندىدا بۇل شارۋالاردىڭ بارلىعى دا قوعامدى ءبىر ماقسات پەن ورتاق ءمۇددەگە جۇمىلدىرۋ باعىتىندا جۇرگىزىلۋدە. ەتنومادەني بىرلەستىك تەك ليتۆالىقتاردى عانا ەمەس, وزگە دە ەتنوستاردى تارتا وتىرىپ, قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگىن نىعايتۋعا ەرەكشە ۇلەس قوسىپ كەلەدى», دەدى ۆ.تۆاريوناس.
اقمولا وبلىسىنا قاتىستى ايتار بولساق, مۇندا وبلىستىق قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ قۇرامىنا 117 ادام كىرەدى. بۇگىنگى تاڭدا وڭىردە 45 ەمب, ونىڭ ىشىندە 24-ءى كوكشەتاۋ قالاسىندا جۇمىس ىستەۋدە. ال ولاردىڭ شىعارماشىلىق جۇمىسىن ۇيىمداستىرۋ ءۇشىن كوكشەتاۋ جانە ستەپنوگور قالالارىندا دوستىق ءۇيلەرى, زەرەندى اۋدانىندا دوستىق ورتالىعىنىڭ جۇمىس ىستەپ تۇرعاندىعىن دا رەتى كەلگەندە ايتا كەتۋ كەرەك. ەلباسىنىڭ ۇستىمىزدەگى جىلدىڭ مامىرىندا قحا-نىڭ حح سەسسياسىندا بەرگەن تاپسىرماسىنا وراي كوكشەتاۋ قالاسىندا دوستىق ءۇيىنىڭ عيماراتىن پايدالانۋعا بەرۋ جوسپارلانىپ وتىرعانى دا ەرەكشە ماقتانىشپەن جەتكىزىلدى.
قوعام جانە مادەنيەت قايراتكەرى عوسمان تولەعۇل قازىرگى تاڭدا وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ جۇمىسى جاندانىپ كەلە جاتقانىنا ەرەكشە ەكپىن بەرە سويلەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, «ارقا اجارى» مەن «اكمولينسكايا پراۆدا» گازەتتەرىندە ءاربىر توقسان سايىن ءتۇرلى-ءتۇستى ارنايى قوسىمشالار شىعارىلىپ كەلەدى, ال جاقىن بولاشاقتا ارنايى باسىلىمدى قولعا الۋ كوزدەلىپ وتىر. بۇدان باسقا كەلىسىم مەن الەۋمەتتىك باستاما ورتالىقتارى رەتىندە دوستىق ءۇيلەرىنىڭ جۇمىسىن ءتيىمدى ەتۋ ماقساتىندا بىرقاتار شارالاردىڭ قولعا الىنىپ جاتقانى دا اتالماي قالمادى.
سونداي-اق, وڭىردە مەملەكەتتىك تىلمەن بىرگە وزگە دە ەتنوستاردىڭ تىلدەرىن مەڭگەرۋگە بارلىق جاعدايلار جاسالعان. اتاپ ايتقاندا, «اۋلەت» مەكتەپتەن تىس جۇمىس ورتالىعىندا جەرگىلىكتى بيۋدجەت قاراجاتىنان «شاڭىراق» تىلدەردى وقىتۋ جونىندەگى مەكتەپتىڭ جۇمىس ىستەيتىندىگىن ايتا كەتكەن ءلازىم. مۇندا ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ 200-دەن استام بالالارى قازاقستان حالقىنىڭ 8 تىلىندە وقىتىلۋدا. بۇدان باسقا, وبلىستىق اسسامبلەيا جاستارمەن جان-جاقتى جۇمىستى جولعا قويىپتى.
اقمولا وبلىستىق اسسامبلەياسىنىڭ مۇشەسى نينا ميتچينوۆا ەتنومادەني بىرلەستىكتەردىڭ تاريحي وتاندارىمەن ورناتىپ وتىرعان بايلانىستارى شەتەلدە ەلىمىزدىڭ وڭ يميدجىن قالىپتاستىرۋدا ۇلكەن ءرول اتقارادى جانە الەمدىك قوعامداستىقتى ءبىزدىڭ ءتاجىريبەمىزدى زەردەلەۋگە ىنتالاندىرادى دەگەندى ەرەكشە ايتتى. «ءبىزدىڭ ەتنومادەني بىرلەستىكتەرىمىز حالىقارالىق ماڭىزدى ءرول اتقارۋدا, بۇل اسىرا ايتقاندىق ەمەس. اقمولا وبلىسىنىڭ كوكشەتاۋ قالاسىندا پولياك مادەنيەتى ورتالىقتارىنىڭ شارالارى وتكەن كەزدە, بۇل تۋرالى تەك قازاقستان عانا ەمەس, پولشا, ەۋروپا دا ەستىپ جاتادى», دەدى ن.ميتچينوۆا. سونىمەن بىرگە, ول اقمولا وبلىسى پولياكتارىنىڭ وكىلدەرى پولشاعا بارىپ جاتسا, ولار قازاقستاننىڭ جالاۋىن جەلبىرەتىپ باراتىنىن, قازاق بيلەرىن بيلەپ, پولياك جانە قازاق اندەرىن ورىنداعان كەزدە كورەرمەندەر ءتانتى بولىپ جاتاتىنىن دا ورتاعا سالا كەتتى.
جالپى, وڭىرلىك اسسامبلەيالار جۇمىسىنا قۇرىلعان بريفينگىندە ەتنومادەني بىرلەستىكتەر از ەتنوس وكىلدەرىنىڭ قۇقىن قورعاۋ ءۇشىن ەمەس, قايتا دەموكراتيالىق قوعامدا وزدەرىنىڭ تەڭ قۇقىقتى جانە وزگەلەرمەن تەڭدەي مۇمكىندىككە يە ەكەندىگىن سەزىندىرۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەپ جاتقاندىعى ەرەكشە اتالدى. قازاقستان حالقىنىڭ بىرلىگى كۇنىن مەرەكەلەۋ شەڭبەرىندە 1 مامىردا قاراعاندى وڭىرىندە «تاتۋلىق پەن كەلىسىمنىڭ جول كارتاسىن» وتكىزۋدىڭ باستالۋى وسىمەن بايلانىستى بولسا كەرەك. تولەرانتتىلىق, ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق كەلىسىم يدەيالارىن بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى تاراتۋ دا نازاردان تىس قالماق ەمەس. قازاقستاندىق پاتريوتيزمدى, ازاماتتىق تاتۋلىقتى جاستاردىڭ اراسىندا ناسيحاتتاۋ ەرەكشە ماڭىزعا يە. ءتىپتى, اقمولا وبلىسى ەتنوسارالىق جانە كونفەسسياارالىق قاتىناستار سالاسىنداعى عىلىمي جۇمىستاردىڭ قورىن قۇرۋدى دا جوسپارلاپ وتىر ەكەن.
اسقار تۇراپباي ۇلى,
«ەگەمەن قازاقستان».
