اۋىل شارۋاشىلىعى دامۋ جولىندا

كەشە ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىندە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى ارمان ەۆنيەۆ «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسىنىڭ جۇزەگە اسىرىلۋ بارىسى مەن ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ءباسپاسوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. وعان مينيسترلىكتىڭ ەكونو­مي­كالىق ينتەگراتسيا دەپارتامەنتىنىڭ ديرەكتورى اينا ءبىرجانوۆا مەن ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ اگروونەركاسىپ كوميتەتىنىڭ ءتورا­عاسى يۆان ساۋەر دە قاتىسىپ وتىر­دى. جاۋاپتى حاتشىنىڭ ءسوزى­نە قاراعاندا, سوڭعى ون جىلدا ەلىمىزدىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى ايتارلىقتاي دامىعان. قازىرگى ۋاقىتتا ەل تۇرعىندارىن نەگىزگى ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ قاناعاتتانارلىق. ەگەر سالىستىرمالى تۇردە قارايتىن بولساق, 2011-2013 جىلدارى ىشكى تۇتىنۋداعى وتاندىق ءوندىرىستىڭ ۇلەسى 80 پايىزدى قۇراپ تۇر ەكەن. مىسالى, وڭدەلگەن كۇرىش, اس قى­زىلشاسى, بيداي ۇنى, نان سەكىلدى ازىق-ت ۇلىك تۇرلەرىمەن ەل تۇرعىن­دارىن قامتاماسىز ەتۋ 100 پايىزدان دا اسىپ جىعىلاتىن كورىنەدى. سالاداعى جەتىستىكتەردى تىزبەلەگەن جاۋاپتى حاتشى ارتتا قالعان ون جىلعا دا وي جىبەردى. «ەگەر 2001 جىلى ءبىز شامامەن 480 ملرد. تەڭگەنىڭ ءونىمىن وندىرسەك, 2013 جىلى 2,5 ترلن. تەڭگەنىڭ ازىق-ت ۇلىگىن شىعاردىق. ءسويتىپ, 12 جىل­دا 5 ەسە وسىمگە قول جەتكىزدىك. وسى­نىڭ ءبارى وتاندىق ءوندىرىستىڭ كور­سەتكىشى ەكەنىن ناقتىلاپ ايتامىز. وسىعان قاراعاندا, سالانىڭ ينۆەس­تيتسيالىق تارتىمدىلىعى ەسەلەپ ارتىپ كەلەدى», دەدى ا.ەۆنيەۆ. جاۋاپتى حاتشى وتكەن جىل اۋىل شارۋاشىلىعى ءۇشىن وتە ءساتتى جىل بولعانىن ايتتى. بىلتىر قابىل­دانعان «اگروبيزنەس-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە شا­رۋا­شىلىق سالالارىن دامى­تۋدىڭ 15 شەبەرلىك-جوسپارى جاسالىپ, ولاردىڭ ءتيىمدى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىن تىلگە تيەك ەتتى. ناتيجەسىندە, ءسۇتتى قايتا وڭدەيتىن ءوندىرىس ءۇشىن شيكىزات تاپشىلىعى ماسەلەسىن شەشۋ بويىنشا جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردان ءسۇتتى جيناۋ ءۇشىن 200 دايىنداۋ پۋنكتتەرىن جاساقتاۋ ماقساتىنا ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديا ءبولۋ شاراسى قاراستىرىلىپ جاتىر ەكەن. جالپى, وسى شاراعا 2020 جىلعا دەيىن 563 ملن. تەڭگە جۇمساۋ كوزدەلىپتى. سونداي-اق, ەت ونىمىنە الداعى 6 جىلدا 398 ملن. ال ىرىمشىك پەن سارى ماي ءوندىرىسى ءۇشىن شيكىزاتتى ساتىپ الۋعا 42, قانت وندىرىسىنە 10 ملرد. تەڭگەنى سۋبسيديالاۋ شارالارى جوسپارلانىپتى. بۇعان قوسا, ونداعان كاسىپورىندار جاڭارىپ, جاڭعىرتىلاتىنى تۋرالى ءسوز بولدى. «ءبىز مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ سوڭعى جىلدارى قابىلدانىپ جاتقان بارلىق شارالارىنىڭ جاعىمدى ديناميكاسىن كورۋدەمىز. 2001 جىلمەن سالىستىرعاندا 2013 جىلى ءبىز جالپى ءونىم ءوندىرىسىنىڭ 5 ەسە ارتۋىن تىركەدىك. اتاپ ايتقاندا, مال شارۋاشىلىعىندا 4,5 جانە وسىمدىك شارۋاشىلىعىندا 5 ەسەگە ارتتى», دەدى جاۋاپتى حاتشى. ونىڭ سوزىنە زەر سالساق, مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ جالپى كولەمى, وسىمدىك شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنەن اسىپ ءتۇسىپتى. بۇرىن مۇنداي جاعداي بولماعان كورىنەدى. وسى جەتىستىكتى تىلگە العان ا.ەۆ­نيەۆ, «2013 جىل باعدارلاما ءۇشىن ۇلكەن جول اشىلعان جىل بولدى. وسى ۋاقىتتا ونىڭ زاڭنامالىق جانە ينستيتۋتتىق نەگىزى سالىندى», دەپ تۇيىندەدى ءسوزىن. دەسە دە, جۋرناليستەر تاياۋ­دا عانا سەناتتىڭ پلەنارلىق وتىرىسى بارىسىندا سەناتور ق.بايماحانوۆ اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارى يمپورتىنىڭ وسىمىنە الاڭداۋشىلىق تانىتقانىن العا تارتتى. «رەسەيگە 15 مىڭ توننا ەت ساتامىز دەيسىزدەر, سويتە تۇرا 15 مىڭ توننا ەتكە كۆوتا بەرەسىزدەر. سالا مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتى بويىنشا, وتكەن جىلى اۋىل شارۋاشىلىق تاۋارلارىنىڭ ەكسپورتى 14 پايىزعا قىسقارعان, ال يمپورت 7 پايىزعا ءوسىپتى», دەگەن ەدى سەناتور. دەپۋتات جىلقى ەتى دە ءوزى­مىزدە جەتكىلىكتى ەكەنىن ايتىپ, «يمپورت كولەمى 50 پايىزدان اسا­تىن تاۋارلاردىڭ ىشىندە كۇ­رىش تە بار. ول 89 پايىزدى قۇ­راپتى. قىزىلوردا وبلىسىنىڭ ەكى قازاقستانعا جەتەتىن كۇرىشى بار عوي. نەگە وسىعان كەدەرگى قويمايسىزدار؟ قىزىلوردادا 360 مىڭ توننا كۇرىش وندىرىلسە, ونىڭ 200 مىڭ تونناسى اق كۇرىش. بۇل 17 ملن. ەمەس, 47 ملن. حالىققا ەركىن جەتەدى ەمەس پە؟», دەگەن ەدى حالىق قالاۋلىسى. مينيسترلىكتىڭ جاۋاپتى حاتشىسى سەناتوردىڭ بۇل پىكىرىمەن كەلىسپەيتىنىن ايتتى. ءسويتىپ, ناقتى سانداردى تاعى دا العا تارتا سويلەدى. ماڭىزدى 29 ازىق-ت ۇلىك ءتۇرىنىڭ تەك 6 ءتۇرى بويىنشا عانا وتاندىق تاۋار ۇلەسى 80 پايىزدان كەم ەكەنىن العا تارتتى. «ولار – قانت, قۇس ەتى, سارى ماي ونىمدەرى ەكەنىن جاقسى بىلەسىزدەر. ەندى وسى پوزيتسيالارعا «اگروبيزنەس» باعدارلاماسىندا باسىمدىق بەرىپ, ۇلكەن كوڭىل بولەمىز. جوسپارلار ازىرلەنىپ, سۋبسيديالاۋ جۇيەسى بويىنشا ءتيىستى قارجى ءبولىنىپ جاتىر. وسى با­عىتتارداعى ءوسىم ديناميكاسىن باقىلاپ وتىرمىز. بيىلعى 17 قاڭتاردا زاڭ قابىلداندى, ون­دا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ءىس-شارا­لار بويىنشا ءتيىستى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى», دەدى ا.ەۆنيەۆ. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان».