ساراپشى تۇيگەن وي

كەشە بۇۇ-نىڭ استا­ناداعى وفيسىندە وسى  ۇيىمنىڭ ءدىن مەن سەنىم بوستاندىعى بوي­ىن­شا ارنايى باياندا­ماشىسى حاينەر بي­لەفەلدت جۋر­ناليستەر­مەن باس­پا­سوز ءماسليحاتىن وتكىزدى. 2010 جىلدىڭ 1 تامىزىنان بەرى بۇۇ-نىڭ ارنايى بايانداماشىسى بولىپ تاعايىندالعان ساراپشى, پروفەسسور حاينەر بيلەفەلدت ەلىمىزدە ناۋرىزدىڭ 25-ىنەن ءساۋىردىڭ 5-ىنە دەيىنگى ارالىقتا الماتى, قاراعاندى, استانا قالالارىنداعى ءتۇرلى ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ وكىلدەرىمەن, مەملەكەتتىك ورگاندار مەن قوعامدىق ۇيىمدار وكىلدەرىمەن جۇزدەسىپ, ساپارى اياقتالار ساتىندە جۋرناليستەرمەن باسقوسۋدى ۇيعارىپتى. – قازاقستان ۇكىمەتىنىڭ شاقىرتۋى بويىنشا كەلدىم, مەن دە جانە مەنىڭ كوماندام دا قازاقستاندىقتاردىڭ ءبىزدى وتە جىلى راۋىشتە قارسى العان, قوناقجاي پەيىلىنە ريزاشىلىعىمىزدى بىلدىرەمىز,– دەپ ءسوز باستادى ساراپشى. – مۇنى باياندامانىڭ تۇبەگەيلى قورىتىلماعان, الدىن الا نۇسقاسى دەپ قابىلداعاندارىڭىز ءجون, كەلەشەكتە ساپاردان تۇيگەن ويلار مەن جيناقتالعان ماتەريالدار تىڭعىلىقتى زەردەلەۋدەن ءوتىپ بارىپ, تەك جىلدىڭ اياعىندا عانا ناقتىسى بۇۇ-عا تاپسىرىلادى. وسىلاي دەگەن حاينەر بيلەفەلدت قازاق­ستان­داعى ءدىن مەن سەنىم بوستاندىعىنا قاتىستى ءوز پايىمى بويىنشا ءمان بەرىلۋگە ءتيىستى ماسەلەلەرگە توقتالدى. ونىڭ العاشقىسى – قازاق قوعامىنداعى پليۋراليزم مەن ءدىني سەنىمگە دەگەن توزىمدىلىك كورسەتۋ, حالىقتىڭ ەشكىمدى دە سىرتقا تەپپەيتىن مەي­ماندوستىق قاسيەتى. بۇل – ەلدىڭ سوناۋ تاريح قويناۋىنان جوعالتپاي الىپ كەلە جاتقان ەرەك­شەلىگى, ول جايىندا مەنىمەن جولىققان قاي ءدىننىڭ دە وكىلى ايتتى. بۇگىنگى كۇنى قازاقستاندا وتە كوپ ءدىني كونفەسسيالار ءومىر سۇرۋدە, ال دىنارالىق كەلىسىم قاشاننان بەرى بەيبىت قارىم-قاتىناستاردا وربۋدە. ەل تاريحىندا ءدىني قاقتىعىس ورىن الىپ كورگەن جوق, ال كورشى جۇرتتارىڭىزدى الىپ قارا­عاندا, ولاي دەپ ايتا المايمىز. الايدا, مۇنى تەك وزىنەن ءوزى وسىلاي بولىپ جاتقان ءىس دەپ قاراۋ­عا بولمايدى. بۇل – قازاقستان حالقىنىڭ ءىرى جەتىستىگى. ءارى وسى رەتتە مەملەكەت تاراپىنان كوپ جۇ­مىستار اتقارىلىپ جۇرگەنىن ايتقان ءجون, دەپ باعاسىن بەرگەن ساراپشى ءارى قارايعى ويىن جالعاس­تىرا كەلە, دەگەنمەن, ءدىن ىستەرى اگەنتتىگى ءجۇر­­گىزگەن ساۋالدامادا حالىقتىڭ بۇرىننان كەلە جاتقان ءداس­تۇرلى يسلام, پراۆوسلاۆيە, كاتوليك سىن­دى ءدىن­دەرگە دەگەن كوزقاراستارى وڭ دا, ال جا­ڭا­دان پايدا بولىپ, ەندى تىركەلگەندەرىنە دەگەن ءپى­كىر­لەرى جاقسى ەمەس ەكەندىگىن كورسەتكەنىن ايتىپ ءوتتى. ەكىنشىدەن, ەل كونستيتۋتسياسىندا كورسەتىلگەن زايىرلىلىق ماسەلەسى. ول بويىنشا مەملەكەت قايسىبىر دىنگە قولداۋ كورسەتپەيدى جانە ءدىني سەنىم بويىنشا ەشكىمدى قۋدالامايدى. الەۋمەتتىك زەرتتەۋلەر مۇنى حالىقتىڭ دا قولدايتىنىن بىلدىرەدى. دەسەك تە, زايىرلى مەملەكەتتە دە ءدىن بەلگىلى ءبىر ءرول اتقارا الادى. سول سەبەپتەن دە, زايىرلى مەملەكەت ءوز ۇستانىمىن العا شىعارا وتىرىپ, قوعامنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتىپ, ءىرىلى-ۇساقتى ءدىني بىرلەستىكتەردىڭ ءومىر سۇرۋلەرىنە اسەر ەتە الادى, دەگەن ساراپشى شەكتەن تىس ەركىندىكتىڭ زيانى توڭىرەگىندە وي ءوربىتتى. ءدىني سەنىم دەگەننىڭ ءوزى شەكسىز قۇقىق ەمەس. ەندەشە, ونىڭ شەكاراسى قالاي بەلگىلەنۋى ءتيىس؟ – دەپ ساۋال تاستاي وتىرا, بايانداماشى ەركىندىك تىم شەكسىز بولماۋى ءتيىس, دەگەنمەن, ەركىندىككە سالىناتىن شەكتەۋدىڭ دە شەگى بولۋى قاجەت, دەدى. ال مەملەكەت تاراپىنان قويىلاتىن شەكتەۋلەر لەگيتيمدى جانە قانداي ءبىر توزبەۋشىلىكتەن اۋلاق بولعانى ءجون. ءارى قاراي ەلىمىزدە وسى سالاعا قاتىستى قابىلدانعان زاڭ جايىنداعى ويلارىمەن ءبولىستى. ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, ءدىني بىرلەستىكتەردى تىركەۋ اقىلعا قونىمدى ءىس ەمەس. ويتكەنى, ادامنىڭ نانىم-سەنىمى ەشقانداي دا ءبىر بيلىكتىڭ, ۇكىمەتتىڭ تاراپىنان تىركەۋگە مۇقتاج ەمەس. سوندىقتان, مەملەكەت تىركەۋ جونىندە تەك ۇسىنىس جاساۋمەن عانا شەكتەلۋى ءتيىس, ال تىركەلۋ-تىركەلمەۋ ءدىني بىرلەستىكتىڭ ءوز شارۋاسى. بۇل جەردە بۇرىننان كەلە جاتقان ءداستۇرلى دىندەردىڭ ءوز جۇمىستارىن جۇرگىزۋلەرىنە ەشقانداي كەدەرگىلەر جوقتىعىن, كەرىسىنشە, ءداستۇرلى ەمەس دىندەردىڭ باسىنداعى قيىندىقتاردى ايتۋعا ءتيىسپىن, دەگەن ساراپشى زاڭ بويىنشا مۇنداي بىرلەستىكتىڭ بەلگىلى ءبىر اۋماقتا عانا ءومىر سۇرۋىنە تىركەۋ جۇرگىزىلگەنى اقىلعا سىيمايدى, سوندىقتان, ءبىز وسىنداي شەكتەۋلەردى كەلەشەكتە الىپ تاستاۋ قاجەتتىگى تۋراسىندا ۇسىنىم جاسايتىن بولامىز, دەدى. ساراپشى ءماسليحات بارىسىندا ميسسيونەرلىك جۇمىستىڭ جۇرگىزىلۋى, ءدىني ەكسترەميزمگە قارسى توزىمسىزدىك, مەكتەپتەردە ءداستۇرلى دىندەرمەن تانىستىرۋ ماقساتىندا جۇرگىزىلەتىن ساباقتار, قوعامنىڭ ءدىني ساۋاتتىلىعى بويىنشا ويلارىن ورتاعا سالدى. مۇنان سوڭ جۋرناليستەر تاراپىنان قويىلعان ساۋالدارعا جاۋاپ بەردى. ءباسپاسوز ءماسليحاتىنا قاتىسقان ءدىن ىستەرى اگەنتتىگى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى عالىم شويكين ساراپشى تاراپىنان ايتىلعان ويلاردىڭ بارلىعى ەكشەلىپ, زەردەلەنەتىنىن, ال مەملەكەت تاراپىنان ءدىني بوستاندىقتىڭ زاڭدىق نەگىزى بارلىعىن اتاپ ايتتى. انار تولەۋحانقىزى, «ەگەمەن قازاقستان».