ءبىر جىلدارى قازاقتىڭ اقىن قىزدارى دەگەن كوك جۇزىندەگى شوق جۇلدىزداي شوعىر بولۋشى ەدى. سول شوعىر «قانشا بيىك بولسا دا, كۇنگە جەتكەن تاۋ بار ما!؟», دەپ ولەڭ ورنەكتەگەن جىر اناسى ءماريام حاكىمجانوۆانىڭ ساپتاعى ساربازىنداي, قولىنداعى قايراۋلى نايزاسىنداي جىر وتىن لاۋلاتىپ جۇرەتىن. قازىر سول اقىن قىزداردىڭ كوبى ارامىزدا جوق. تاۋبە دەيتىنىمىز, ءىزباسارلارى ءوسىپ كەلەدى. اياۋلى دا ارداقتى الدىڭعى تولقىننىڭ كوزىندەي, ايتقان سوزىندەي بولىپ ارامىزدا جۇرگەن, «اققىز, اق انا, اق اجە, اقۇشتاپ. «اق جايىق», «اق جەلەڭ», «اق شاعالا», اقۇشتاپ» دەپ قادىر اقىن (مىرزا ءالى) اسپەتتەگەن اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا ەلورداداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە بولىپ, جۇرتشىلىقپەن ديدارلاسىپ, جىردان شاشۋ شاشتى.
«اق جايىقتىڭ اق شاعالاسى» اتانعان اقبەرەن اقۇشتاپ تۋرالى ايتۋلى ءانشى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ءارتىسى كەنجەعالي مىرجىقباەۆ تەبىرەنە وي قوزعادى.ونەر بيىگىنە ۇمتىلعان جاستار ونىڭ ولەڭىنە جازىلعان اندەردى ناقىشىنا كەلتىرىپ ورىندادى. ونداعان ستۋدەنت اقىن جىرىن جاتقا ايتىپ, جينالعان جۇرتتى ءبىر سەرپىلتىپ تاستادى.
زال تولى جۇرتتىڭ الدىنا شىققان اقىن «اق سويلەپ, ادال كۇلەتىندەرمەن, شىندىقتى جاقتاپ جۇرەتىندەرمەن, سىيلاستىق سىرىن بىلەتىندەرمەن – تانىسقىم كەلەدى مەنىڭ. جامانعا جاعىنبايتىندارمەن, جوقتىققا تارىلمايتىندارمەن, ارماننان ارىلمايتىندارمەن – تابىسقىم كەلەدى مەنىڭ. جانارى مولدىرەگەندەرمەن, جۇرەگى ەلجىرەگەندەرمەن, ءۇمىتكە سەندىرە بىلگەندەرمەن – دوستاسقىم كەلەدى مەنىڭ. مۇڭ-قايعى جەڭبەيتىندەرمەن, وسەككە سەنبەيتىندەرمەن, نادانعا ەرمەيتىندەرمەن – باس قوسقىم كەلەدى مەنىڭ», دەپ اعىنان جارىلىپ ىرگەلى وقۋ ورنىنىڭ وسىنداي ادەمى كەشتى ۇيىمداستىرعانىنا شىنايى ءىلتيپاتىن ءبىلدىرىپ, اسىرەسە, جاستاردىڭ قاناتتانۋىنا سەپتىگىن تيگىزۋ ماقساتىندا جۇمىس ىستەي باستاعان «كاۋسار» ادەبي-تانىمدىق بىرلەستىگى تۋرالى شىنايى ءىلتيپاتىن جەتكىزدى, وتكەن عاسىردىڭ 60-شى جىلدارى بۇرىنعى س.م.كيروۆ, قازىرگى ءال-فارابي اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتە «مۇحتار اۋەزوۆ» ءبىرلەستىگى بولعانىن, سودان ءبۇگىنگى ءسوز زەرگەرلەرى ءابىش كەكىلباي ۇلى, تولەن ابدىك ۇلى, وزگە دە ادەبيەتىمىزدىڭ بەلدى دە بەدەلدى وكىلدەرى شىققانىن تىلگە تيەك ەتتى. ءوزىنىڭ اق جايىقتا تۋىپ, الماتىدا وسكەنىن, 90-شى جىلدارداعى الاساپىران زاماندا كىندىك قانى تامعان وڭىرگە بارىپ, جۇرتقا ۇيىتقى, جاستارعا ۇلگى بولسام دەگەن نيەتىن, ول ناتيجەسىن بەرگەنىن تاراتا ايتىپ, اققۋ جۇزگەن جايىقتىڭ تارتىلىپ بارا جاتقانىن, كاسپيگە قۇياتىن ساعاسىن قۇم باسىپ, بالىقتىڭ وزەن بويلاپ جۇزە الماي قالعانىن, وسىنىڭ ءبارى پوليگوننىڭ كەسىرى ەكەنىن اشىنا تۇرىپ, اشىق ايتتى. قازاق جۇرتىنىڭ باستان وتكەرگەن قاسىرەتتەرىن تەرمەلەي كەلىپ, قازاق قىزدارى مەن ۇلدارىنىڭ كەي تۇستاعى نامىسسىزدىعىن دا نازاردان تىس قالدىرمادى. «قۇدايدان سۇراپ العان ساعىندىق – ساشا, اينامكوز – انيا, ساۋلەتاي – سۆەتا اتاندى. «بۇل قالاي؟» دەسەڭ, «نۋ, چتو؟» دەيدى. مەن وسىنداي ۇرىقسىزدىقپەن كۇرەسىپ كەلەمىن», دەپ 1986 جىلعى كوتەرىلىس تۋرالى ايتىپ, كەڭەس ءداۋىرى دۇرىلدەپ تۇرعاندا يمەنبەي «مەن – قازاقپىن!» دەگەن جۇبان مولداعاليەۆتىڭ رۋحىنا ارناعان ولەڭىن وقىعاندا, قاۋمالاعان جۇرتتىڭ كوزىنە جاس ءۇيىرىلدى. «بىرەۋلەر باستىق كورسە قۋاناتىن, بىرەۋلەر جالپىلدايتىن سۇراپ اتىن. ءبىر كەزدە جازۋشىلار مىنبەسىنە, بارادى كوتەرىلىپ جۇبان اقىن», دەپ الىپ, ونىڭ ىشكى مونولوگىن بەرەتىن: «جەلتوقساننىڭ كورگەنشە ون التىسىن, ءبىر كۇن بۇرىن باتسامشى باتار كۇنمەن... ۇرپاعىما ءحالىم بار نە دەر ەندى, قورلادىڭدار بۇل قازاق دەگەن ەلدى. قىزدارىمدى سۇيرەتىپ بۇرىمىنان, يت تالاسىن دەپ پە ەدىم نەمەرەمدى... دەپ ۇيرەتتىڭ ماڭگۇرتسىڭ, ءبارىڭ نادان, ءتىل مەن دىننەن ايىرىلدى ەلىم, بابام, كەشە الاڭدا ساباعان سەنىڭ تەگىڭ, ال تاياقتى جەگەندەر مەنىڭ بالام», دەگەن اقبەرەن اقۇشتاپ: «كەتتى زالدى اقىننىڭ ورتەپ دەمى, ءالى ەسىمدە – بىرەۋلەر سەلت ەتپەدى. 37 قۋعىنىن كورگەن سورلى, قول سوعۋدان سەسكەنىپ, جەر تەپكەنى. جۇبان ءبورى, وزگەلەر – قوياندارداي, كولبين ءجۇزى ءسال قانعا بويالعانداي, زال گۋىلدەپ, ءبىر كەزدە – جەر سولق ەتىپ, ۇيقىسىنان بار قازاق ويانعانداي», دەپ ارناۋ ولەڭىنىڭ سوڭعى نۇكتەسىن قويدى.
اقىن بۇدان كەيىن كۇنى كەشە ارامىزدان كەتكەن الىپ اقىن فاريزا وڭعارسىنوۆانىڭ ۇلگىسىن ورتاعا سالىپ, قىزدار دا ولمەس ولەڭ جازاتىنىن, ونى جىر سۇڭقارى دالەلدەپ كەتكەنىنە دايەكتەر كەلتىردى. «سەن اقىن دا بولدىڭ, ۇرپاق وسىرگەن قاتىن دا بولدىڭ. بۇل دا قازاق اناسىنا ءتان قاسيەت», دەگەن بايلامىن مىسالعا كەلتىردى.
«بەسىك تەربەپ وتىرىپ ولەڭ جازام», دەگەن اقۇشتاپ اقىن تۋرالى ءسىڭلىسى مارجان ەرشۋوۆا اكادەميك زەينوللا قابدولوۆتىڭ «ورال دەسە كوز الدىما قىز جىبەك, مانشۇك, اقۇشتاپ كەلەدى», دەگەن ءسوزىن ەسكە ءتۇسىرىپ, اقىن اپاسىنا سىي-قۇرمەت كورسەتتى. ايباتىر سەيتاق ارناۋ ولەڭىن وقىدى.تالانتتى قالامگەر قىز ايگۇل كەمەلباەۆا كەمەل ويىن ورتاعا سالىپ, ۇلت, رۋح دەگەندە اقۇشتاپتىڭ جاساندىلىقتان اۋلاق ەكەنىن اتاپ ايتتى. استانانىڭ باس اقىنى اتانعان سەرىك تۇرعىنبەك ۇلى مىنا جالعاننان جارق ەتىپ جاسىن كەتكەن تولەگەن ايبەرگەنوۆتىڭ «ورالىپ وتكەن الدىمنان, ورالدان ۇشقان كوك قارشىعا», دەگەن ەكى جولىن العا تارتىپ, ءوزى «جايساڭ قىزى قازاقتىڭ», دەپ جىر نوسەرىن توكتى. قالامگەر التىنشاش جاعانوۆا ءبىرى اق, ءبىرى قارا ءتۇستى بولا ءجۇرىپ قازاق قىزدار پوەزياسىنىڭ تۋىن جەلبىرەتكەن فاريزا مەن اقۇشتاپ تۋرالى تولعامدى ويىن تولىمدى ەتىپ ورتاعا سالسا, جازۋشى تابىل قۇلياسوۆ اقىن قارىنداسىنىڭ ەل مەن جەر تاعدىرىنا قاتىستى ايتقان تولعانىستارىنا قوسىلاتىنىن, بۇل ءار كەز ۇلت زيالىلارىنىڭ جادىندا جۇرەتىن, ويىنان كەتپەيتىن تولعاقتى ءىس ەكەنىن جەتكىزدى. سىنشى جۇماش سومجۇرەك قازاق قىزدار پوەزياسىندا ماحاببات ليريكاسىن اقۇشتاپ قالىپتاستىرعانىنا جىر جولدارىنان مىسالدار كەلتىرە وتىرىپ باياندادى.
سونىمەن, اقىن كەشى جينالعان قاۋىمدى ايرانداي ۇيىتىپ, قازاق ولەڭىن جەتكىزىپ ايتسا جەرىمەيتىن تىڭداۋشى تابىلاتىنىن ۇقتىردى. ونىڭ ۇستىنە اقبەرەن اقىن قىزدىڭ ۇلت رۋحانياتى, تاعدىرلى جۇرتىمىزدىڭ بۇگىنى مەن ەرتەڭى تۋرالى تەرەڭنەن تامىر تارتقان ولەڭمەن ورىلگەن بايلامدارى دا تىڭداۋشىنى ءجىپسىز بايلاپ العانىنا كۋا بولدىق.
سۇلەيمەن مامەت,
«ەگەمەن قازاقستان».
––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
ەرلان وماروۆ.
