قىرمىزى قىردا اتى اڭىزعا اينالعان, قالا جۇرتشىلىعىنا كەڭىنەن تانىمال كەمەل اقىن وبرازىن, شالقار شايىردىڭ كوركەم بەينەسىن ەكراندا ءتۇزۋ – قيىننىڭ قيىنى.
ءبىز جۇمىستىڭ ءمىنسىز قالىپتاعان, ۇزدىك سومداعان دەڭگەيىن كوردىك. ادەتتە, ونەرپاز جايلى شىعارمالار, ونەرپازدىڭ ءوزى – بۇتالاردان بۋىپ جاساعان قاراعان سىپىرتقىداي قاۋقيىپ تۇرادى.
بۇل فيلمدە پافوس جوق ەكەن, دەمەك فالشتان امان. مۇقاعالي – كادىمگى مۇقاعالي. الماتى دا بۇرىنعى. كەزىندە اتاق-داڭقى دۇركىرەگەن ارحيتەكتۋرالىق ادەمى نىساندار, ساۋلەت ونەرىنىڭ وزىق ۇلگىلەرى, وپەرا جانە بالەت تەاترى, كەڭ, ۇزىن داڭعىلدار, سىلدىراعان ارىقتار, ءوتىپ بارا جاتىپ توبەدەن توگىپ-توگىپ جىبەرگەن وتكىنشى قارا نوسەر جاڭبىر, ءىزىن الا جارقىراپ شىققان كۇن, سوسىن... جاپىراقتار, جاپىراقتار, قىزىلدى-جاسىلدى, سان ءتۇرلى ساكىلەر, ءبارى جيىلىپ مۇقاعالي ءومىر سۇرگەن ورتادان, قالا بۋلۆارلارىنان, شاھار كەيپىنەن حابار بەرەدى. قولمەن تىزگەندەي كىرشىكسىز كادرلار كۇزدە, قىستا, كوكتەمدە كوڭىلگە جۇبانىش, ءسىزدى جالعىزسىراتپايدى. ءفيلمدى كورىپ وتىرىپ كوركەم سۋرەت كورمەسىن ارالاپ كەلە جاتقانداي بولاسىز.
المالارى قىزداي سۇلۋ, اعاشتارى عارىشتاي بيىك. ءاسىلى, الماتىدا تومەن دۇنيە, الاسا نارسە جوق, جان-جاق, اينالا تەگىس – اسپانداي اسقاق, تاريحقا تولى, زامانىمىزداي زاڭعار. كامەرا ۇلبىرەگەن دۇنيەنى ۇلبىرگە سىيعىزا بىلگەن.
ءار كادردا الماتىداي تۇنىق, الماتىداي ءمولدىر – شەكسىز دۇنيە. اقىن تۋرالى بايان. بۇل ءفيلمنىڭ پوەتيكاسى شايىردىڭ پوەزياسىنداي اياۋلى, اجارلى, البىرت. الەمدىك دەڭگەيدەگى اشەكەيلى فيلم. جانرى – ادەمى كينو. سىمباتتى.
دۇنيەگە دەگەن اقىندىق كوزقاراس. مۇقاعاليدى ءبارىمىز دە بىلەمىز, ماسەلەنى قيىنداتاتىنى سول: كورۋگە, تاماشالاۋعا اتتانعاندار تاريحي دەرەكتەردىڭ تۇپنۇسقادان اۋىتقۋىنا قارسى, رەجيسسەردىڭ ماقساتىندا شارۋاسى جوق, جالعان اقپار-مالىمەتتى جىبەرمەۋدى وزىنە مىندەت سانايدى. ولار – مۇقاعالي مۇراسىنا ادال قارا ورمان قالىڭ وقىرماندارى, اقىن ونەرىن وزگەرمەيتىن پوستۋلاتتاي كورەدى. ىلىمگە بالايدى, ىلكىگە تەڭەيدى.
راس, مۇقاعالي – پوەزيا سيمۆولى, ءار ولەڭى ساناتتا, تىزىمدە, ەسەپتە. بىراق رەجيسسەر كوپ نارسەنى ەمەۋرىنمەن, تۇسپالمەن ايتىپ كەتەدى, بۇدان فيلم اسەرى كۇشەيە تۇسەدى, اۆتور تۋىندىنىڭ جالپى تالابىن, ورتاق تالعامىن بۇزبايدى, تاباندى, ءوز ءادىس-ءتاسىلىن قىزعىشتاي قورعايدى, اسىل اقىننىڭ جاڭا وبرازىن سومدايدى. ەكرانداعى مۇقاعالي – كوپ مۇقاعاليدىڭ ەستەتيكالىق بيىگىنىڭ ءبىرى. جاقسىنىڭ مۇراگەرى, تالانتتىڭ جالعاسى. ءشاردىڭ شايىرى ءبىر قىرىنان, ءتىپتى جاڭا قىرىنان اشىلادى. ءىرى پلاندا كونياك ءىشىپ, قوراپتان سيگارەت الىپ جاتقانى كۇللى كورەرمەندى ءدۇر سىلكىندىرەر ەدى, ەلىكتىرىپ, جەلىكتىرەر ەدى, بىراق وندا ءفيلمنىڭ ماقساتى اۋىسىپ كەتەرى ءسوزسىز, رەجيسسەر بايىپتى, بايىرقالى جولدى تاڭداپ الدى, اداسقان جوق, اۆتور تازا ەستەتيكاعا قىزمەت ەتكەنى كورىنىپ تۇر, كەيىپكەرىن تۇرمىستىڭ ۇساق-تۇيەك كەلەڭسىز جايتتارىمەن بىلعامايدى, كينوگەر و باستاعى, فيلم يدەياسىنان تۋعان العاشقى مۇراتىنا ادال, ءار كادر نە ەپيزودىمەن اقىن بەينەسىن اسقاقتاتا تۇسەدى, ابىرويىن ارتتىرا بەرەدى.
مۇقاعاليدا جابىق تاقىرىپ جوق, تەك تۇرپايىلىققا (پوشلوست) دەگەن قارسىلىق بار.
بۇل فيلم داراقىلىقتان ادا, ايتپاي كەتەتىن, ءتۇسىرىپ كەتەتىن جەرلەرى جەتكىلىكتى, كورىنىسى – ءتىلى. ۇلتتىق كينو, دەمەك مەملەكەتتىك. ەلدى تانىتاتىن, قازاقتى اتىن شىعاراتىن قام-قاراكەت. جۇزەگە اسقان تالپىنىس.
مۇقاعاليدىڭ عۇمىرناماسى ەمەس, فيلوسوفياسى.
رەجيسسەر اقىن وبرازىن جاسامايدى, اقىندى كورسەتەدى, بىزدەن ايىرماشىلىعى جوق, بىراق ەرەكشەلىگى كوپ. ولەڭ جازادى. سوزگە سەنەدى. ۋادەگە بەرىك...
پەرسوناج دا اقىن بولىپ كورىنۋگە تىرىسپايدى. وزىمىزدەي – قۋانا دا بىلەدى, رەنجي دە الادى.
كادردا ولەڭ جازىپ وتىرمايدى, ءومىردىڭ مەتافيزيكالىق ءمان-ماعىناسىن ىزدەيدى. ول اقيقاتتى ىزدەپ كەلدى, اقيقاتتى ىزدەپ قايتتى. فيلم وسى تۋرالى.
گاملەت قۇساپ باسىن ۇستاپ ساحنادا ەرسىلى-قارسىلى تەڭسەلىپ جۇرمەيدى. ول – مۇحيت. ۇنەمى ويدىڭ ۇستىندە, ءسوزدىڭ مۇحيتىندا. ءوزى جازعانداي ءومىرى – وزەن. ساناسى – وزەن. سانا اعىسىندا – جۇمباق دۇنيەنىڭ اقيقاتى ءجۇزىپ, ۇزاپ كەتىپ بارا جاتىر, كۇندەردىڭ كۇنىندە, مۇمكىن, قايتىپ كەلە مە, كىم ءبىلسىن.
ءبارى انىق ەمەس, يرراتسيوناليزمگە قۇرىلعان. تۇگەل تۇسىنىكتى بولسا, كينو ءتۇسىرىپ نەمىز بار.
رەجيسسەر اسەردى ءبىر دەڭگەيدەن اسىرماعان دا, تۇسىرمەگەن دە. بىرەسە جوعارى جۇيتكىپ, بىرەسە تومەن قۇلديلامايدى. ستيل – تۇراقتى.
ول باياۋ قالپىندا بەينەلەيدى. پاڭ كادرلەر كوز الدىڭىزدان اقىرىن ءوتىپ جاتادى. ءاسىلى, فينالعا اسىقپايدى, فينال – دۇنيەنىڭ باسى.
ماڭگى اينالعان دۇنيە, شەڭبەر ىشىندە شەكتەن شىعا الماعان دۇنيە, بىراق, شەڭبەر بويىندا شەك بار ما, بىردە تۇيىق, بىردە جازىق.
ءبارىمىز مۇقاعاليدى جاقسى بىلگەندىكتەن, كينوعا كەمشىلىك-قاتەلىكتەرىن ىزدەپ كەلەمىز. بىراق ەشتەڭە تاپپايمىز, بۇل كينوتۋىندى بولات قالىمبەتوۆتىڭ مۇقاعاليى تۋرالى.
ديدار امانتاي
