جولداۋعا زەيىن سالساق, ونىڭ باستى ەرەكشەلىگى جىل باسىنداعى قاندى قاڭتار وقيعاسىنا اكەلىپ سوقتىرعان جانە سونىڭ سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى بولعان مەملەكەتتىك ساياسي ينستيتۋتتاردىڭ, ونىڭ ىشىندە كونستيتۋتسيالىق ورگانداردىڭ اراسىنداعى تەپە-تەڭدىكتى قالىپتاستىرا وتىرىپ, ولاردىڭ قىزمەتىن رەفورمالاۋعا باعىتتالعان. بۇل بيىلعى جولداۋدىڭ ەل ومىرىندەگى اۋقىمى ۇلكەن, ءمانى تەرەڭ ەكەندىگىن بىلدىرەدى.
رەفورمالاۋعا باعىتتالعان ورگاندار قاتارىندا پارلامەنت سەناتى, پارلامەنت ءماجىلىسى, پرەزيدەنتتىك ينستيتۋتتار, اكىمدىكتەر مەن سايلاۋ ينستيتۋتتارى بار.
تاجىريبە كورسەتكەندەي, وسى ۋاقىتقا دەيىن باسشىلىققا الىنىپ كەلگەن «الدىمەن ەكونوميكا, سودان كەيىن ساياسات» دەگەن قاعيدات سوڭعى كەزدەرى تولىق ناتيجە بەرە المادى. باسىندا دۇرىس كورىنگەنىمەن, سوڭعى كەزدەگى قوعام وزگەرىستەرىنە تولىق ساي كەلمەدى. ەندى ەلىمىزدە ەكەۋىن قاتار الىپ جۇرەتىندەي جاعداي قالىپتاسىپ وتىر. ويتكەنى حالىقتىڭ ساياسي بەلسەندىلىگى ۋاقىت وتكەن سايىن ارتا تۇسۋدە. قوعامنىڭ بيلىككە قويار تالابى كۇشەيۋدە.
مەنىڭ ويىمشا, ساياسي رەفورمالاردى قامتيتىن نەگىزگى شارالار پاكەتى جولداۋدان كوبىرەك ورىن الدى. سوعان سايكەس ەكونوميكاعا قاتىستى رەفورمالار جاعى ازداۋ قامتىلعانىن تۇسىنۋگە بولادى. بۇل ارينە, ەكونوميكاعا ءمان بەرىلمەي وتىر دەگەن ءسوز ەمەس. بۇل جەردە قوعامدا كۇتىلگەن ساياسي وزگەرىستەر ەكونوميكالىق پروتسەستەردەن كەيىندەپ قالعانى سەبەپ بولىپ, جولداۋ وسى ولقىلىقتى تولتىرۋعا باعىتتالىپ وتىر دەگەن ويدامىن. ادەتتە ساياساتتىڭ بازيستىك, ياعني ىرگەتاستىق ءمانى مولىراق بولىپ كەلەدى. ال ەكونوميكا دەگەنىمىز سونىڭ ۇستىندە تۇراتىن قوندىرما. ىرگەتاستى دۇرىس رەتتەپ الماي تۇرىپ, قالانعان قوندىرمانىڭ قانشالىقتى بەرىك بولاتىنىنا سەنىم ارتۋ قيىن. جولداۋدا ساياسي ماسەلەلەرگە باستى ەكپىن ءتۇسىرىلۋى وسى سەبەپتەن دەپ تۇسىنەمىن.
ارينە, ەكونوميكامىزدا دا قوردالانىپ قالعان ماسەلەلەر بار, ءتىپتى ولار از دا ەمەس جانە بۇل ماسەلەلەر سوڭعى ۋاقىتتا عانا قالىپتاسقان دۇنيەلەر ەمەس. ساياسي ماسەلەلەردىڭ ەكونوميكالىق پروتسەستەردەن كەيىندەپ قالۋىنىڭ ءوزى ۋاقىتىندا شەشىلىپ وتىرۋعا ءتيىس وسى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالاردىڭ شەشىمىن دە كۇردەلەندىرە تۇسكەنىن بايقاۋعا بولادى. ال ەندى الداعى ۋاقىتتا ساياسات پەن ەكونوميكانى قاتار الىپ ءجۇرۋ ءىسى اتالعان پروبلەمانىڭ وڭ جانە جەڭىلىرەك شەشىلۋىنە جاعىمدى ىقپال ەتەدى دەگەن ويدامىن. مەملەكەت باسشىسىنىڭ اۋەلگى جاريالاعان «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداتىنىڭ نەگىزگى ءمانى مەن سيپاتى دا ەلىمىزدە باستالىپ جاتقان وسى ساياسي رەفورمالار ارقىلى بارىنشا اشىلا ءتۇسۋى ءتيىس. قىسقاسى, جولداۋدا قاراستىرىلعان ماسەلەلەر ارقىلى قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ءوزى العا قويعان ماقساتقا بەرىك ەكەنىن كورسەتتى.
پرەزيدەنت اتاپ كورسەتكەندەي, وسى جولداۋ اياسىندا كونستيتۋتسيانىڭ 30-بابىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ, جيىرماعا تارتا زاڭنامالىق اكتىلەر قابىلداناتىن بولادى. ياعني كۇتىلەتىن وزگەرىستەر اۋقىمى از ەمەس.
ەندى وسىعان سايكەس قابىلداناتىن جۇيەلى شارالار اياسىندا ەكونوميكالىق رەفورمالار پاكەتىن ازىرلەپ, كۇشەيتۋ كەرەك. ويتكەنى ازىرلەنگەن ساياسي رەفورمالار پاكەتىن ەكونوميكاداعى وزگەرىستەرمەن سۇيەمەلدەمەسە ونىڭ اسەرى ازداۋ بولىپ, بىرتە-بىرتە كەدەرگىلەرگە تاپ بولۋى مۇمكىن. ماسەلەن, ۇكىمەتىمىزدە ەكونوميكالىق ءوسۋدى ىنتالاندىرۋ, شاپشاڭداتۋ جونىندە تۇبەگەيلى شارالار ءالى كۇنگە دەيىن ازىرلەنگەن جوق. مەنىڭ ويىمشا, وسىنداي باعدارلامانى كەشىكتىرمەي قابىلداپ, جۇزەگە اسىرا باستاۋ قاجەت.
قايىربەك ارىستانبەكوۆ,
ەكونوميكالىق ساياسات ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى
