رەداكتسياعا العا اۋدانى بەستاماق اۋىلىنىڭ ءبىر توپ اقساقالىنىڭ اتىنان جەتى ادام قول قويعان حات كەلدى. حاتتىڭ قىسقاشا مازمۇنى تومەندەگىدەي:
– 1996 جىلى ءبىزدىڭ بەستاماق اۋىلى ورتالىعى بولىپ تابىلاتىن «اققۇس» قۇس فابريكاسى» اكتسيونەرلىك قوعامىنىڭ باسىم كوپشىلىك اكتسيالار پاكەتىن اقتوبە قالاسىنىڭ تۇرعىنى سەرىك ۇمبەتقاليەۆ دەگەن ازامات ساتىپ الدى. سوڭىنان حالىقتىڭ قولىنداعى شامالى اكتسيالارىن ازىن-اۋلاق اقشاعا ساتىپ الىپ, بۇرىنعى قۇس كەڭشارىنىڭ بۇكىل مۇلكىنە يە بولدى. سول كەزدە ول جينالىس اشىپ, حالىقتىڭ الدىندا «كەڭشار كەزىندەگىدەي ەگىن ەگەمىز, توقتاپ قالعان قۇس فابريكاسىن ىسكە قوسامىن, اۋىل ادامدارىن جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەمىن», دەپ ۋادەسىن بەرگەن ەدى. سونداي-اق, الەۋمەتتىك نىساندار, اتاپ ايتقاندا, «مادەنيەت ءۇيى, بالاباقشا مەن دارىگەرلىك پۋنكت ءوز باعىتتارى بويىنشا جۇمىس ىستەي بەرەدى», دەگەن-ءدى. الايدا, بەرگەن ۋادەسىن ورىنداماي, «بەستاماق» جانە «تۋعان جەر» جاۋاپكەرشىلىگى شەكتەۋلى سەرىكتەستىكتەرىن قۇرىپ, بۇكىل تەحنيكانى, قۇرال-سايماندار مەن قوسالقى بولشەكتەردى, باسقا م ۇلىكتەردى, ياعني №1 قۇس فابريكاسى كەشەنىن, بالاباقشا عيماراتىن, ۇلكەن ەكى وندىرىستىك قويمانى ساتىپ جىبەردى. بۇگىنگى كۇنگە سەرىك ۇمبەتقاليەۆتىڭ مەنشىگىندە ساتىلماي قالعان تەك ءۇش نىسان – مادەنيەت ءۇيى, اۋىلدىق دارىگەرلىك امبۋلاتوريا مەن متش عيماراتتارى عانا قالدى. ول باستاپقىدا اۋىلعا كەلىپ, مەرەكەلەردە ارداگەرلەرگە ازىن-اۋلاق سىيلىقتار بەرىپ, حالىقتى الدارقاتىپ كەتەتىن. سوڭعى 6-7 جىل بويى اۋىل حالقىمەن كەزدەسۋگە مۇلدەم كەلمەي قويدى. سەبەبى, ول ۋادەسىنەن شىقپاي, حالىقتى الداپ كەلەدى.
اۋىلداعى بار الەۋمەتتىك نىسانداردى حالىق ءوز يگىلىگىنە پايدالانا الماۋدا. بەستاماق اۋىلىندا 5 مىڭعا جۋىق حالىق تۇرادى. ونىڭ 60 پايىزى جاستار. اۋىل جاستارىنىڭ بوس ۋاقىتىن كوڭىلدى وتكىزەتىن مادەنيەت ۇيىندە ق ۇلىپ تۇر. جاستار كوشەدە ساندالىپ, بوس جۇرەدى, اراق-شاراپ ىشەدى. وسىنىڭ سالدارىنان جاستاردىڭ اراسىندا قۇقىق بۇزۋشىلىق كوبەيىپ بارادى. بۇگىنگى كۇنى مادەنيەت ءۇيى ازىپ-توزىپ تۇر, توبەسىنەن قار مەن جاڭبىر سۋى اعادى دا تۇرادى, جىلۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەمەيدى. بىزدەر, اۋىل اقساقالدارى, بولاشاق ۇرپاقتىڭ قامىن ويلاپ, ۇلكەن باسىمىزبەن سەرىك ۇمبەتقاليەۆ مىرزادان مادەنيەت ءۇيىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ بەرۋدى سۇراپ بىرنەشە رەت الدىنان وتتىك. بارعان سايىن «جاقسى, قايتارىپ بەرەمىن» دەپ ۋادەسىن بەرەدى, بىراق, سوڭىنان اينىپ شىعا كەلەدى. ول ونى مەملەكەت مەنشىگىنە بەرسە, قۇرىلىس-جوندەۋ جۇىستارىنا بيۋدجەتتەن قارجى بولىنەر ەدى. ماسەلە ءالى كۇنگە شەشىلمەگەن كۇيىندە قالىپ وتىر», – دەيدى اۋىل اقساقالدارى. مىنە, ادىلدىك ىزدەگەن اۋىل قارتتارىن تولعاندىرعان ماسەلەنىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسىنداي. حاتتىڭ مازمۇنىمەن تانىسقان سوڭ اۋىل اقساقالدارىمەن كەزدەسۋ ءۇشىن بەستاماق اۋىلىنا جولعا شىقتىق. وسى اتتاس سەلولىق وكرۋگتىڭ اكىمى تاعىبەرگەن يسەنوۆ ءوز ورنىندا ەكەن. ساپارىمىزدىڭ ماقساتىن ايتقان سوڭ-اق, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا قانىق ەكەنىن جەتكىزدى.
اۋىل اقساقالدارى جينالعانشا وسى ماسەلە توڭىرەگىندە اۋىل باسشىسىن سوزگە تارتقانبىز.
– بۇل ءوزى كوپتەن اڭگىمە بولىپ كەلە جاتقان ماسەلە. رەداكتسياعا جازىلعان حاتتاعى ايتىلعانداردىڭ بارلىعى دا شىندىق. سەرىك ۇمبەتقاليەۆتىڭ ءوزىن وسىندا شاقىرىپ, اۋىل اقساقالدارىمەن كەزدەستىردىم. سوندا اقساقالدار «جاقسى, وتكەن ءوتتى, سول كەزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىن جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ جەلەۋىمەن ءبىرتالاي بايلىقتى يەلەنىپ الدىڭ. ونى ەندى قايتارامىز دەپ اۋرە بولماي-اق قويايىق. مىنا, مادەنيەت ءۇيىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارساڭشى, ەل يگىلىگىن كورسىن. بۇلاي ازىپ-توزىپ تۇرا بەرمەسىن», دەگەندە, «جارايدى, قايتارامىن», دەپ ۋادەسىن بەردى. سول بويدا مادەنيەت ۇيىنە كەيىن قايتارىپ الۋعا قاجەتتى قۇجاتتاردى الىپ بارسام, سەرىك ۇمبەتقاليەۆ اينىپ قالىپتى. «بيۋدجەتتەن اقشا شىعارىپ, ساتىپ الىڭدار», دەپ قاراپ تۇر. «جىعىلعان كۇرەسكە تويمايدى» دەگەندەي, جاس جىگىت قوي, تۇسىنەر دەپ تاعى دا حابارلاستىم. «كەل, سويلەسەلىك», دەدىم. «جوق, ەندى وزدەرىڭ كەلىڭدەر», دەگەن سوڭ, اۋىل اقساقالدارىن ەكى ماشيناعا وتىرعىزىپ, قالاداعى سونىڭ جەكەمەنشىك «ادميرال» مەيرامحاناسىنا باردىق. شىنى كەرەك, ادەمى قارسى الدى, اقساقالدارعا داستارقان جايدى. تاعى دا «مادەنيەت ءۇيىن قايتارىپ بەرەمىن» دەگەن سوڭ اقساقالدار ريزا بولىپ, باتاسىن بەرىپ تاراستى. ۋادەنىڭ ءىزى سۋىماي تۇرعاندا ماسەلەنى شەشىپ الماق بولىپ, قايتا سوققانىمدا تاعى باياعى اۋەنىنە باستى. «تەگىن بەرە المايمىن, ساتىپ الىڭدار», دەپ قاراپ تۇر. مىنە, سودان بەرى اۋداندا ءۇش اكىم اۋىستى. وسى داۋلى ماسەلەگە ارالاسقان ءۇشىنشى اكىم ايبەك ساعيەۆكە دە الىپ كىردىم. وعان ايىنا سەگىز ءجۇز مىڭ تەڭگە تولەپ, جالعا الىڭدار دەگەن ۇسىنىس جاسادى. ا.ساعيەۆ «بۇل مادەنيەت ءۇيى وسى كۇيىندە پايدالانۋعا كەلمەيدى. جوندەپ بەر, سونان كەيىن وسىلاي ىستەۋدىڭ جولدارىن قاراستىرايىق», دەدى. ودان كەيىن دە «اقشام جوق, جوندەي المايمىن, ساتىپ الىڭدار», دەگەنىنەن تانبادى. بۇعان دا كەلىسەلىك دەپ, مادەنيەت ءۇيىنىڭ عيماراتىنا 15 ميلليون تەڭگە ۇسىنىلدى. ال ول ودان قىمباتىراق ساتقىسى كەلدى. بيۋدجەتتە ونداي قارجى جوق, – دەيدى بەستاماق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تاعىبەرگەن يسەنوۆ.
اۋىل اكىمى دە, اۋىل اقساقالدارى دا مادەنيەت ءۇيىن سوتتاسىپ قايتارا المايتىندارىن بەك تۇسىنەدى. سەبەبى, سەرىك ۇمبەتقاليەۆ ونى ءوز اتىنا جەكەشەلەندىرىپ العان, قۇجاتتاپ ادىلەت باسقارماسىنا تىركەتىپ قويعان, بارلىعى دا زاڭدى. دەگەنمەن, كەزىندە بولماشى قارجىعا سۋ تەگىن العان عيماراتتى وسى جەرگە ەڭبەگى سىڭگەن حالىققا قايتارىپ بەرىپ, ازاماتتىق جاسايدى دەگەن سەنىممەن وسىنشاما ۋاقىت ونىمەن كەلىسسوزدەر دە جۇرگىزىلگەن. اۋىلدىقتاردى الاڭداتاتىنى وسى حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋى ءتيىس مادەنيەت ءۇيىنىڭ ازىپ-توزىپ تۇرعانى, سونداي-اق, ەرتەڭگى كۇنى بىرەۋگە بالاباقشا سياقتى ساتىپ جىبەرسە, تالان-تاراجعا ءتۇسىپ كەتە مە دەگەن قاۋىپتەرى دە جوق ەمەس. ال, مۇنداي ءۇلكەن 400 ورىندىق مادەنيەت ءۇيى اۋىل تۇرماق, اۋدانىڭدا دا جوق دەگەندى العا تارتادى بەستاماقتىقتار.
ءبىز وسىلاي اۋىل اكىمىمەن اڭگىمەلەسىپ وتىرعاندا اقساقالداردىڭ دا الدى كورىنە باستادى. كەزىندە وسى اۋىلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا, الەۋمەتتىك نىعايۋىنا ءبىر كىسىدەي ماڭداي تەرلەرى سىڭگەن اقساقالدار اڭگىمەنى ارىدەن باستادى. «اققۇس» قۇس كەڭشارى قالا ىرگەسىندەگى ىرگەلى شارۋاشىلىقتىڭ ءبىرى بولىپتى. ءبىر مىڭنان استام ادام ەڭبەك ەتكەن. اۋىل شارۋاشىلىعىن جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ باستالعاندا كەڭشار ديرەكتورى جيتينسكي دەگەن ءبىر تۇندە ءىس قاعازدارىن دا تاپسىرماي رەسەيگە تابانىن جالتىراتقان. اۋىل اقساقالدارىنىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ ورنىنا كەلگەن باسشى دا كوپ تۇراقتاماعان. 1996 جىلى كەڭشار اكتسيونەرلىك قوعامعا اينالىپ, ونىڭ اكتسيالارىنىڭ 61 پايىزىن سەرىك ۇمبەتقاليەۆ ساتىپ الىپ, كەيىن بۇرىنعى كەڭشاردىڭ مۇلكىن تۇگەلدەي وزىنە قاراتىپ العان. ارينە, اكتسيونەرلىك قوعامدى قۇرۋ بارىسىندا وزدەرىڭىز قاتىسقان جوقسىزدار ما دەگەن ساۋالىمىزعا اقساقالدار «ول كەزدە ەشكىم ەشتەڭە ءتۇسىنىپ بولدى ما؟ اكتسيونەرسىڭدەر دەپ 30 اكتسيادان ۇستاتتى. ونى سول ۋاقىتتا 30 تەڭگەدەن قايتا ساتقاندار دا بولدى, ءتىپتى, ءالى كۇنگە ساندىقتارىنىڭ تۇبىندە ساقتاپ ءجۇرگەندەر بار بولۋى مۇمكىن. ەشقانداي تۇسىنىك جۇمىستارى جۇرگىزىلمەدى, سەرىكتىڭ ءۇيىپ-توگىپ بەرگەن ۋادەسىنە مالدانىپ قالدىق» دەيدى قازىر. ارينە, ەندى بۇدان ون بەس جىلدان استام ۋاقىت وتكەن جەكەشەلەندىرۋدىڭ قانشالىقتى ادال وتكىزىلگەنىن سارالاپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق.
– ءبىز دە وتكەندى قازبالاعىمىز جوق. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ەكى قۇس شارۋاشىلىعى كەشەنىن, ءبىر شوشقا شارۋاشىلىعى كەشەنىن, سونداي-اق, 160-قا جۋىق اۆتوماشينانى, 17-18 «ك-700» تراكتورىن, 120-دان استام ءارتۇرلى ماركالى تراكتورلار مەن قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ جىبەرگەنىن ىندەتتىرىپ جاتۋدان اۋلاقپىز. ءبىز سەرىك باۋىرىم, العانىڭدى الدىڭ, ساتقانىڭدى ساتتىڭ, ەشكىم قولىڭدى قاققان جوق. ەندى حالىققا اۋاداي قاجەت بولىپ وتىرعان مادەنيەت ءۇيىن مەملەكەتكە قايتارساڭشى. سوعان قاراپ وتىرعان جوقسىڭ, ءبىز بىلەتىندەي قالادا ءۇش بىردەي مەيرامحاناڭنىڭ ءوزى تىرشىلىگىڭە جەتەدى عوي, دەيمىز ءبىز, – دەيدى اۋىلدىق اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى امانجول احمەت.
ءبىز اڭگىمەلەسكەن اۋىل اقساقالدارى بەكبولات نۇرپەيىسوۆتىڭ, شاپاي قوشماعامبەتوۆتىڭ, ساعيدوللا ورازماعامبەتوۆتىڭ پىكىرلەرى وسى ماعىنادا ءوربىدى. ولار اۋىلداعى جاستاردىڭ بوس ۋاقىتتارىن وتكىزەتىن مادەني ورىننىڭ جوق ەكەنىن, سوندىقتان كەيبىر جاستاردىڭ يسلام ءدىنىنىڭ جات اعىمدارىنا بوي ۇيرەتە باستاعانىن دا جاسىرمادى. بۇلاي بولا بەرسە, ارتى ۇلكەن قاسىرەتكە سوقتىرۋى بەك مۇمكىن ەكەنىنە قاۋىپتەنەدى قارتتار. سونداي-اق, سەرىك ۇمبەتقاليەۆتىڭ اۋىلعا بىردە-ءبىر تەحنيكا قالدىرماي كەتكەنىن, كارىز قۇدىقتارىنا جينالعان شايىندىلاردى قۇس فابريكاسىنان نەمەسە جەكە سۋ سوراتىن كولىكتەردى جالداپ, لاجداپ كەلە جاتقاندارىن دا قۇلاققاعىس جاسادى.
ارينە, مۇنداي جاعدايدىڭ سول كۇنى كەشەگى اۋىل شارۋاشىلىعىن جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ سالدارى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ەندى ونىڭ اق-قاراسىن ايىرىپ الۋدىڭ ءوزى قيىن. ال اۋىل اقساقالدارىنىڭ ءوتىنىشىن قيسىنسىز دەۋگە دە كەلمەيدى. سوندىقتان سەرىك ۇمبەتقاليەۆپەن تىلدەسىپ, ونىڭ دا بۇل باعىتتاعى وي-پىكىرىن ءبىلۋدى ءجون سانادىق. كاسىپكەرمەن كەزدەستىك, مادەنيەت ۇيىنە قاتىستى قانداي ويى بارىن سۇرادىق. اڭگىمەسىن باستاماس بۇرىن ءبىر بۋما قۇجاتتاردى الدىمىزعا توستى. وندا ءار جىلدارى اۋىلعا, وندا وتكەن شارالارعا, اۋىلدىقتارعا قانداي قارجىلاي قولداۋ كورسەتكەنى تۋرالى قۇجاتتار تىركەلىپ قويىلىپتى. ۇسىناقتىلىعى كورىنىپ-اق تۇر. الايدا, مادەنيەت ءۇيىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ بەرۋگە قالاي قارايسىز دەگەن سۇراعىمىزعا الىستان وراعىتىپ جاۋاپ بەردى.
– مەن شارۋاشىلىقتىڭ بەرەشەگىن وتەدىم. تاراعانعا دەيىن ادامدارعا جالاقى تولەپ تۇردىم. سۇراعاندارىن بەردىم, قيىن كەزدەردە قولداي اقشا اكەلىپ, جالاقىلارىن بەردىم. ەسەت باتىردىڭ باسىنا تۇنەمەلىك ءۇي سالدىم. اۋىلداعى سۋ قۇبىرىن ءوز كۇشىممەن ۇستاپ تۇردىم. مادەنيەت ءۇيىن قارجىلاي قيىندىق قىسقان 2002 جىلى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, اۋىلدىقتارعا قىزمەت كورسەتۋىنە جاعداي تۋعىزدىم. ەكى شتات اشۋعا ۇيىتقى بولدىم. كەيىن مادەنيەت ءۇيى تالان-تاراجعا ءتۇستى. اكىمدەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋعا ۇسىنىس جاسادى. مەن ءوز تالابىمدى قويدىم. ولار ول تالابىمدى ورىندامادى. ياعني, سۋ قۇبىرىن ۇستاۋعا جۇمسالعان قارجىعا وتەم جاسامادى, اكەم تاعىبەرگەننىڭ اتىنا كوشە اتاۋىن بەرەمىن دەگەن, ونى دا ورىندامادى. ال مادەنيەت ءۇيىن بىردەن كۇردەلى جوندەۋگە مەنىڭ كۇشىم جەتپەيدى. بىرتىندەپ جوندەۋ ءۇشىن ەسىك-تەرەزەلەرىنە تاس قالاپ بەكىتتىم. بولاشاقتا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزەتىن بولارمىن. ال اۋىل اكىمى اقساقالداردى ماعان ايداپ سالعانشا, ءوزى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ەشقانداي جۇمىس ىستەمەيدى, – دەدى سەرىك ۇمبەتقاليەۆ.
كاسىپكەردىڭ كەزىندە اۋىلعا جاساعان ازدى-كوپتى جاقسىلىقتارىن ەشكىم دە جوققا شىعارا الماس. دەگەنمەن, بەرگەنىنەن العانى كوپ ەكەنىن ايتادى اۋىلدىقتار. الايدا,ونىڭ سوزىنەن مادەنيەت ءۇيى مەنىڭ جەكەمەنشىگىم دەگەن پيعىل اڭعارىلىپ تۇردى, مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى ناقتى ەشتەڭە ايتپادى. ارينە, ءبىز دە ونىڭ قۇقىعىنا قول سۇعۋدان اۋلاقپىز. دەگەنمەن, اقساقالدارعا قايتا-قايتا ۋادە بەرىپ, تايقىپ كەتۋىنىڭ ءمانىسىن ۇققانداي دا بولدىق. قايتكەندە دە مادەنيەت ءۇيىن تەگىن بەرمەيتىنى اڭگىمە اۋانىنان اڭعارىلىپ قالدى. اۋىل اقساقالدارىن دا, وسى اۋداندى باسقارعان ءۇش بىردەي اكىمدى دە قۇرعاق ۋادەمەن الدارقاتۋدى ازاماتتىق دەي الماسىمىز انىق.
ءبىز كاسىپكەردىڭ ءۋاجى قانشالىقتى شىندىققا سايادى دەگەن ساۋالدى بەستاماق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تاعىبەرگەن يسەنوۆتىڭ الدىنا تارتقانبىز.
ول سۋ قۇبىرىن ۇستاۋعا حالىقتان اي سايىن اقشا جيناپ العانىن, ونى جەكەشەلەندىرۋگە ۇلگەرە الماي قالعانىن جەتكىزدى. سۋ قۇبىرى يەسىزدىككە ۇشىراپ, حالىق ارىز-شاعىم جازعاننان كەيىن يەسىز ەكەنى انىقتالىپ, سوت ارقىلى كوممۋنالدىق مەنشىككە بەرىلگەنىن ايتتى. ءسويتىپ, بيۋدجەتتەن 138 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, كۇردەلى جوندەلگەنىن مالىمدەدى. قازىر سۋ قۇبىرى قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇر.
– ال اكەسى تاعىبەرگەنگە كوشە اتاۋىن بەرمەدى دەگەنگە كەلسەك, ءبىز ول تالابىن دا ورىنداعانبىز. جەمە-جەمگە كەلگەندە مۇنىسى دا انشەيىن جەلەۋ بولىپ شىقتى. ءبىز ونىڭ اكەسى تاعىبەرگەن ۇمبەتقاليەۆكە كوشە اتاۋىن بەرۋ تۋرالى شەشىمىمىزدى قايتا قاراپ, بۇزۋعا ءماجبۇر بولدىق. بۇل اڭگىمەنىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسىنداي, – دەدى ول.
اۋىل باسشىسى قالادان جەر تەلىمىن الىپ بەر دەگەن سوڭ اقتوبە قالاسىنىڭ اكىمى ەرحان وماروۆقا كاسىپكەر تالاپ ەتىپ وتىرعان كولەمدە جەر تەلىمىن ءبولۋدى سۇراپ ءوتىنىش جازعاندارىن تىلگە تيەك ەتتى. بىراق, شاھار اكىمى بەستاماق اۋىلى قالاعا قارامايتىندىقتان بۇل ماسەلەنى شەشە المايتىنىن ايتىپ جاۋاپ بەرگەن. اۋدان ورتالىعىنان ۇسىنعان جەردى سەرىك ۇمبەتقاليەۆ الماعان.
ءبىز بۇل ارادا اۋىلدىقتار مەن كاسىپكەر اراسىنداعى تەكەتىرەسكە تورەلىك ايتۋدان اۋلاقپىز. دەگەنمەن, كاسىپكەردىڭ «سۋ ىشكەن قۇدىعىڭا تۇكىرمە» دەگەندەي, ءوزى ءبىراز پايداسىن كورگەن شارۋاشىلىق ىزىندەگى اۋىلدىقتاردىڭ جانايقايىنا قۇلاق تۇرگەنى دە ءجون بولار ەدى. كىم دۇنيەنىڭ تۇبىنە جەتكەن. ونىڭ ۇستىنە كاسىپكەرلىكتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ەشكىم دە جوققا شىعارا المايدى. ەكى جاق ورتاق مامىلەگە كەلىپ, ماسەلەنى وڭ شەشۋدىڭ جولىن قاراستىرۋدىڭ ورنىنا جوعارىدا ايتىلعانداردان كاسىپكەردىڭ «بۋىنسىز جەرگە پىشاق ۇرۋشىلىعى» دا كورىنىپ تۇر. وسى داۋلى ماسەلەنى شەشۋدە اۋداننىڭ جاڭا اكىمى اسقار شەريازدانوۆتىڭ قادامىنان كوپ ءۇمىت كۇتەدى اۋىلدىقتار. بۇل وسى ماسەلەنى وڭ شەشۋگە تالاپتانىپ وتىرعان اۋداننىڭ ءتورتىنشى اكىمى. ءبىز ەكى جاقتىڭ دا ءۋاجدى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدىق. اشۋعا جەڭدىرمەي, سابىرعا كەلىپ, ورتاق تۇسىنىستىك بولىپ جاتسا, ءجون-اق دەر ەدىك ءبىز دە.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كاسىپكەرلەرمەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەردە سويلەگەن سوزدەرىندە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ۇدايى ايتىپ كەلەدى. وسىنداي كەزدەسۋلەردىڭ ءبىرىندە كاسىپكەرلەرگە «سىزدەردىڭ قالاي بايىعاندارىڭىزدى دا بىلەمىن, مەملەكەت سىزدەرگە ىستەرىڭىزدى جۇرگىزۋگە ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىپ, بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ەندى سىزدەردىڭ ەلگە كومەكتەسەتىن كەزدەرىڭ كەلدى» دەگەندەي وي تاستاعان-دى. كەشەگى حانتالاپايدا حالىقتىڭ ماڭداي تەرىمەن قۇرالعان دۇنيەسىن جەپ-جەڭىل يەمدەنىپ شىعا كەلگەندەردىڭ «بولدىم, تولدىم» دەپ اينالاسىنداعىلارعا كوز سالمايتىنى قالاي دەگەن وي تۋادى وسىندايدا. «باي بولساڭ, باسەڭ بول» دەگەندى ۇمىتىپ كەتەتىنىمىز قالاي؟
قازىر كوپتەگەن كاسىپكەرلەر بۇرىن ارزانعا العان الەۋمەتتىك-مادەني نىسانداردى مەملەكەتكە قايتارىپ بەرىپ جاتقانىنىڭ مىسالدارىن وسى ءوڭىردىڭ وزىنەن كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. ءتىپتى, بۇگىنگىنىڭ «اتىمتاي جومارتى» كاسىپكەر يسلامبەك سالجانوۆ باۋىرىمىز ءوزى تۋىپ-وسكەن قوبدا اۋىلىنا 400 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجىعا بىرەگەي بالاباقشا سالىپ بەرگەنىن كورگەنبىز. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز, وسىنداي جايتتار كاسىپكەر سەرىك ۇمبەتقاليەۆكە وي سالار دەگەن نيەت قانا. مۇندايدا ەلدىڭ مۇددەسىمەن ساناساتىن ازاماتتىقتىڭ ورنى ءبىر بولەك, ارينە.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
اۋىلداعى بار الەۋمەتتىك نىسانداردى حالىق ءوز يگىلىگىنە پايدالانا الماۋدا. بەستاماق اۋىلىندا 5 مىڭعا جۋىق حالىق تۇرادى. ونىڭ 60 پايىزى جاستار. اۋىل جاستارىنىڭ بوس ۋاقىتىن كوڭىلدى وتكىزەتىن مادەنيەت ۇيىندە ق ۇلىپ تۇر. جاستار كوشەدە ساندالىپ, بوس جۇرەدى, اراق-شاراپ ىشەدى. وسىنىڭ سالدارىنان جاستاردىڭ اراسىندا قۇقىق بۇزۋشىلىق كوبەيىپ بارادى. بۇگىنگى كۇنى مادەنيەت ءۇيى ازىپ-توزىپ تۇر, توبەسىنەن قار مەن جاڭبىر سۋى اعادى دا تۇرادى, جىلۋ جۇيەسى جۇمىس ىستەمەيدى. بىزدەر, اۋىل اقساقالدارى, بولاشاق ۇرپاقتىڭ قامىن ويلاپ, ۇلكەن باسىمىزبەن سەرىك ۇمبەتقاليەۆ مىرزادان مادەنيەت ءۇيىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ بەرۋدى سۇراپ بىرنەشە رەت الدىنان وتتىك. بارعان سايىن «جاقسى, قايتارىپ بەرەمىن» دەپ ۋادەسىن بەرەدى, بىراق, سوڭىنان اينىپ شىعا كەلەدى. ول ونى مەملەكەت مەنشىگىنە بەرسە, قۇرىلىس-جوندەۋ جۇىستارىنا بيۋدجەتتەن قارجى بولىنەر ەدى. ماسەلە ءالى كۇنگە شەشىلمەگەن كۇيىندە قالىپ وتىر», – دەيدى اۋىل اقساقالدارى. مىنە, ادىلدىك ىزدەگەن اۋىل قارتتارىن تولعاندىرعان ماسەلەنىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسىنداي. حاتتىڭ مازمۇنىمەن تانىسقان سوڭ اۋىل اقساقالدارىمەن كەزدەسۋ ءۇشىن بەستاماق اۋىلىنا جولعا شىقتىق. وسى اتتاس سەلولىق وكرۋگتىڭ اكىمى تاعىبەرگەن يسەنوۆ ءوز ورنىندا ەكەن. ساپارىمىزدىڭ ماقساتىن ايتقان سوڭ-اق, ماسەلەنىڭ ءمان-جايىنا قانىق ەكەنىن جەتكىزدى.
اۋىل اقساقالدارى جينالعانشا وسى ماسەلە توڭىرەگىندە اۋىل باسشىسىن سوزگە تارتقانبىز.
– بۇل ءوزى كوپتەن اڭگىمە بولىپ كەلە جاتقان ماسەلە. رەداكتسياعا جازىلعان حاتتاعى ايتىلعانداردىڭ بارلىعى دا شىندىق. سەرىك ۇمبەتقاليەۆتىڭ ءوزىن وسىندا شاقىرىپ, اۋىل اقساقالدارىمەن كەزدەستىردىم. سوندا اقساقالدار «جاقسى, وتكەن ءوتتى, سول كەزدەگى اۋىل شارۋاشىلىعىن جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ جەلەۋىمەن ءبىرتالاي بايلىقتى يەلەنىپ الدىڭ. ونى ەندى قايتارامىز دەپ اۋرە بولماي-اق قويايىق. مىنا, مادەنيەت ءۇيىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارساڭشى, ەل يگىلىگىن كورسىن. بۇلاي ازىپ-توزىپ تۇرا بەرمەسىن», دەگەندە, «جارايدى, قايتارامىن», دەپ ۋادەسىن بەردى. سول بويدا مادەنيەت ۇيىنە كەيىن قايتارىپ الۋعا قاجەتتى قۇجاتتاردى الىپ بارسام, سەرىك ۇمبەتقاليەۆ اينىپ قالىپتى. «بيۋدجەتتەن اقشا شىعارىپ, ساتىپ الىڭدار», دەپ قاراپ تۇر. «جىعىلعان كۇرەسكە تويمايدى» دەگەندەي, جاس جىگىت قوي, تۇسىنەر دەپ تاعى دا حابارلاستىم. «كەل, سويلەسەلىك», دەدىم. «جوق, ەندى وزدەرىڭ كەلىڭدەر», دەگەن سوڭ, اۋىل اقساقالدارىن ەكى ماشيناعا وتىرعىزىپ, قالاداعى سونىڭ جەكەمەنشىك «ادميرال» مەيرامحاناسىنا باردىق. شىنى كەرەك, ادەمى قارسى الدى, اقساقالدارعا داستارقان جايدى. تاعى دا «مادەنيەت ءۇيىن قايتارىپ بەرەمىن» دەگەن سوڭ اقساقالدار ريزا بولىپ, باتاسىن بەرىپ تاراستى. ۋادەنىڭ ءىزى سۋىماي تۇرعاندا ماسەلەنى شەشىپ الماق بولىپ, قايتا سوققانىمدا تاعى باياعى اۋەنىنە باستى. «تەگىن بەرە المايمىن, ساتىپ الىڭدار», دەپ قاراپ تۇر. مىنە, سودان بەرى اۋداندا ءۇش اكىم اۋىستى. وسى داۋلى ماسەلەگە ارالاسقان ءۇشىنشى اكىم ايبەك ساعيەۆكە دە الىپ كىردىم. وعان ايىنا سەگىز ءجۇز مىڭ تەڭگە تولەپ, جالعا الىڭدار دەگەن ۇسىنىس جاسادى. ا.ساعيەۆ «بۇل مادەنيەت ءۇيى وسى كۇيىندە پايدالانۋعا كەلمەيدى. جوندەپ بەر, سونان كەيىن وسىلاي ىستەۋدىڭ جولدارىن قاراستىرايىق», دەدى. ودان كەيىن دە «اقشام جوق, جوندەي المايمىن, ساتىپ الىڭدار», دەگەنىنەن تانبادى. بۇعان دا كەلىسەلىك دەپ, مادەنيەت ءۇيىنىڭ عيماراتىنا 15 ميلليون تەڭگە ۇسىنىلدى. ال ول ودان قىمباتىراق ساتقىسى كەلدى. بيۋدجەتتە ونداي قارجى جوق, – دەيدى بەستاماق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تاعىبەرگەن يسەنوۆ.
اۋىل اكىمى دە, اۋىل اقساقالدارى دا مادەنيەت ءۇيىن سوتتاسىپ قايتارا المايتىندارىن بەك تۇسىنەدى. سەبەبى, سەرىك ۇمبەتقاليەۆ ونى ءوز اتىنا جەكەشەلەندىرىپ العان, قۇجاتتاپ ادىلەت باسقارماسىنا تىركەتىپ قويعان, بارلىعى دا زاڭدى. دەگەنمەن, كەزىندە بولماشى قارجىعا سۋ تەگىن العان عيماراتتى وسى جەرگە ەڭبەگى سىڭگەن حالىققا قايتارىپ بەرىپ, ازاماتتىق جاسايدى دەگەن سەنىممەن وسىنشاما ۋاقىت ونىمەن كەلىسسوزدەر دە جۇرگىزىلگەن. اۋىلدىقتاردى الاڭداتاتىنى وسى حالىق يگىلىگىنە قىزمەت ەتۋى ءتيىس مادەنيەت ءۇيىنىڭ ازىپ-توزىپ تۇرعانى, سونداي-اق, ەرتەڭگى كۇنى بىرەۋگە بالاباقشا سياقتى ساتىپ جىبەرسە, تالان-تاراجعا ءتۇسىپ كەتە مە دەگەن قاۋىپتەرى دە جوق ەمەس. ال, مۇنداي ءۇلكەن 400 ورىندىق مادەنيەت ءۇيى اۋىل تۇرماق, اۋدانىڭدا دا جوق دەگەندى العا تارتادى بەستاماقتىقتار.
ءبىز وسىلاي اۋىل اكىمىمەن اڭگىمەلەسىپ وتىرعاندا اقساقالداردىڭ دا الدى كورىنە باستادى. كەزىندە وسى اۋىلدىڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا, الەۋمەتتىك نىعايۋىنا ءبىر كىسىدەي ماڭداي تەرلەرى سىڭگەن اقساقالدار اڭگىمەنى ارىدەن باستادى. «اققۇس» قۇس كەڭشارى قالا ىرگەسىندەگى ىرگەلى شارۋاشىلىقتىڭ ءبىرى بولىپتى. ءبىر مىڭنان استام ادام ەڭبەك ەتكەن. اۋىل شارۋاشىلىعىن جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ باستالعاندا كەڭشار ديرەكتورى جيتينسكي دەگەن ءبىر تۇندە ءىس قاعازدارىن دا تاپسىرماي رەسەيگە تابانىن جالتىراتقان. اۋىل اقساقالدارىنىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ ورنىنا كەلگەن باسشى دا كوپ تۇراقتاماعان. 1996 جىلى كەڭشار اكتسيونەرلىك قوعامعا اينالىپ, ونىڭ اكتسيالارىنىڭ 61 پايىزىن سەرىك ۇمبەتقاليەۆ ساتىپ الىپ, كەيىن بۇرىنعى كەڭشاردىڭ مۇلكىن تۇگەلدەي وزىنە قاراتىپ العان. ارينە, اكتسيونەرلىك قوعامدى قۇرۋ بارىسىندا وزدەرىڭىز قاتىسقان جوقسىزدار ما دەگەن ساۋالىمىزعا اقساقالدار «ول كەزدە ەشكىم ەشتەڭە ءتۇسىنىپ بولدى ما؟ اكتسيونەرسىڭدەر دەپ 30 اكتسيادان ۇستاتتى. ونى سول ۋاقىتتا 30 تەڭگەدەن قايتا ساتقاندار دا بولدى, ءتىپتى, ءالى كۇنگە ساندىقتارىنىڭ تۇبىندە ساقتاپ ءجۇرگەندەر بار بولۋى مۇمكىن. ەشقانداي تۇسىنىك جۇمىستارى جۇرگىزىلمەدى, سەرىكتىڭ ءۇيىپ-توگىپ بەرگەن ۋادەسىنە مالدانىپ قالدىق» دەيدى قازىر. ارينە, ەندى بۇدان ون بەس جىلدان استام ۋاقىت وتكەن جەكەشەلەندىرۋدىڭ قانشالىقتى ادال وتكىزىلگەنىن سارالاپ جاتۋدىڭ ءوزى ارتىق.
– ءبىز دە وتكەندى قازبالاعىمىز جوق. باسقاسىن بىلاي قويعاندا, ەكى قۇس شارۋاشىلىعى كەشەنىن, ءبىر شوشقا شارۋاشىلىعى كەشەنىن, سونداي-اق, 160-قا جۋىق اۆتوماشينانى, 17-18 «ك-700» تراكتورىن, 120-دان استام ءارتۇرلى ماركالى تراكتورلار مەن قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ جىبەرگەنىن ىندەتتىرىپ جاتۋدان اۋلاقپىز. ءبىز سەرىك باۋىرىم, العانىڭدى الدىڭ, ساتقانىڭدى ساتتىڭ, ەشكىم قولىڭدى قاققان جوق. ەندى حالىققا اۋاداي قاجەت بولىپ وتىرعان مادەنيەت ءۇيىن مەملەكەتكە قايتارساڭشى. سوعان قاراپ وتىرعان جوقسىڭ, ءبىز بىلەتىندەي قالادا ءۇش بىردەي مەيرامحاناڭنىڭ ءوزى تىرشىلىگىڭە جەتەدى عوي, دەيمىز ءبىز, – دەيدى اۋىلدىق اقساقالدار كەڭەسىنىڭ توراعاسى امانجول احمەت.
ءبىز اڭگىمەلەسكەن اۋىل اقساقالدارى بەكبولات نۇرپەيىسوۆتىڭ, شاپاي قوشماعامبەتوۆتىڭ, ساعيدوللا ورازماعامبەتوۆتىڭ پىكىرلەرى وسى ماعىنادا ءوربىدى. ولار اۋىلداعى جاستاردىڭ بوس ۋاقىتتارىن وتكىزەتىن مادەني ورىننىڭ جوق ەكەنىن, سوندىقتان كەيبىر جاستاردىڭ يسلام ءدىنىنىڭ جات اعىمدارىنا بوي ۇيرەتە باستاعانىن دا جاسىرمادى. بۇلاي بولا بەرسە, ارتى ۇلكەن قاسىرەتكە سوقتىرۋى بەك مۇمكىن ەكەنىنە قاۋىپتەنەدى قارتتار. سونداي-اق, سەرىك ۇمبەتقاليەۆتىڭ اۋىلعا بىردە-ءبىر تەحنيكا قالدىرماي كەتكەنىن, كارىز قۇدىقتارىنا جينالعان شايىندىلاردى قۇس فابريكاسىنان نەمەسە جەكە سۋ سوراتىن كولىكتەردى جالداپ, لاجداپ كەلە جاتقاندارىن دا قۇلاققاعىس جاسادى.
ارينە, مۇنداي جاعدايدىڭ سول كۇنى كەشەگى اۋىل شارۋاشىلىعىن جاپپاي جەكەشەلەندىرۋ سالدارى ەكەنى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. ەندى ونىڭ اق-قاراسىن ايىرىپ الۋدىڭ ءوزى قيىن. ال اۋىل اقساقالدارىنىڭ ءوتىنىشىن قيسىنسىز دەۋگە دە كەلمەيدى. سوندىقتان سەرىك ۇمبەتقاليەۆپەن تىلدەسىپ, ونىڭ دا بۇل باعىتتاعى وي-پىكىرىن ءبىلۋدى ءجون سانادىق. كاسىپكەرمەن كەزدەستىك, مادەنيەت ۇيىنە قاتىستى قانداي ويى بارىن سۇرادىق. اڭگىمەسىن باستاماس بۇرىن ءبىر بۋما قۇجاتتاردى الدىمىزعا توستى. وندا ءار جىلدارى اۋىلعا, وندا وتكەن شارالارعا, اۋىلدىقتارعا قانداي قارجىلاي قولداۋ كورسەتكەنى تۋرالى قۇجاتتار تىركەلىپ قويىلىپتى. ۇسىناقتىلىعى كورىنىپ-اق تۇر. الايدا, مادەنيەت ءۇيىن مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارىپ بەرۋگە قالاي قارايسىز دەگەن سۇراعىمىزعا الىستان وراعىتىپ جاۋاپ بەردى.
– مەن شارۋاشىلىقتىڭ بەرەشەگىن وتەدىم. تاراعانعا دەيىن ادامدارعا جالاقى تولەپ تۇردىم. سۇراعاندارىن بەردىم, قيىن كەزدەردە قولداي اقشا اكەلىپ, جالاقىلارىن بەردىم. ەسەت باتىردىڭ باسىنا تۇنەمەلىك ءۇي سالدىم. اۋىلداعى سۋ قۇبىرىن ءوز كۇشىممەن ۇستاپ تۇردىم. مادەنيەت ءۇيىن قارجىلاي قيىندىق قىسقان 2002 جىلى كۇردەلى جوندەۋدەن وتكىزىپ, اۋىلدىقتارعا قىزمەت كورسەتۋىنە جاعداي تۋعىزدىم. ەكى شتات اشۋعا ۇيىتقى بولدىم. كەيىن مادەنيەت ءۇيى تالان-تاراجعا ءتۇستى. اكىمدەر مەملەكەت مەنشىگىنە قايتارۋعا ۇسىنىس جاسادى. مەن ءوز تالابىمدى قويدىم. ولار ول تالابىمدى ورىندامادى. ياعني, سۋ قۇبىرىن ۇستاۋعا جۇمسالعان قارجىعا وتەم جاسامادى, اكەم تاعىبەرگەننىڭ اتىنا كوشە اتاۋىن بەرەمىن دەگەن, ونى دا ورىندامادى. ال مادەنيەت ءۇيىن بىردەن كۇردەلى جوندەۋگە مەنىڭ كۇشىم جەتپەيدى. بىرتىندەپ جوندەۋ ءۇشىن ەسىك-تەرەزەلەرىنە تاس قالاپ بەكىتتىم. بولاشاقتا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزەتىن بولارمىن. ال اۋىل اكىمى اقساقالداردى ماعان ايداپ سالعانشا, ءوزى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. ەشقانداي جۇمىس ىستەمەيدى, – دەدى سەرىك ۇمبەتقاليەۆ.
كاسىپكەردىڭ كەزىندە اۋىلعا جاساعان ازدى-كوپتى جاقسىلىقتارىن ەشكىم دە جوققا شىعارا الماس. دەگەنمەن, بەرگەنىنەن العانى كوپ ەكەنىن ايتادى اۋىلدىقتار. الايدا,ونىڭ سوزىنەن مادەنيەت ءۇيى مەنىڭ جەكەمەنشىگىم دەگەن پيعىل اڭعارىلىپ تۇردى, مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى ناقتى ەشتەڭە ايتپادى. ارينە, ءبىز دە ونىڭ قۇقىعىنا قول سۇعۋدان اۋلاقپىز. دەگەنمەن, اقساقالدارعا قايتا-قايتا ۋادە بەرىپ, تايقىپ كەتۋىنىڭ ءمانىسىن ۇققانداي دا بولدىق. قايتكەندە دە مادەنيەت ءۇيىن تەگىن بەرمەيتىنى اڭگىمە اۋانىنان اڭعارىلىپ قالدى. اۋىل اقساقالدارىن دا, وسى اۋداندى باسقارعان ءۇش بىردەي اكىمدى دە قۇرعاق ۋادەمەن الدارقاتۋدى ازاماتتىق دەي الماسىمىز انىق.
ءبىز كاسىپكەردىڭ ءۋاجى قانشالىقتى شىندىققا سايادى دەگەن ساۋالدى بەستاماق اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى تاعىبەرگەن يسەنوۆتىڭ الدىنا تارتقانبىز.
ول سۋ قۇبىرىن ۇستاۋعا حالىقتان اي سايىن اقشا جيناپ العانىن, ونى جەكەشەلەندىرۋگە ۇلگەرە الماي قالعانىن جەتكىزدى. سۋ قۇبىرى يەسىزدىككە ۇشىراپ, حالىق ارىز-شاعىم جازعاننان كەيىن يەسىز ەكەنى انىقتالىپ, سوت ارقىلى كوممۋنالدىق مەنشىككە بەرىلگەنىن ايتتى. ءسويتىپ, بيۋدجەتتەن 138 ميلليون تەڭگە ءبولىنىپ, كۇردەلى جوندەلگەنىن مالىمدەدى. قازىر سۋ قۇبىرى قالىپتى جۇمىس ىستەپ تۇر.
– ال اكەسى تاعىبەرگەنگە كوشە اتاۋىن بەرمەدى دەگەنگە كەلسەك, ءبىز ول تالابىن دا ورىنداعانبىز. جەمە-جەمگە كەلگەندە مۇنىسى دا انشەيىن جەلەۋ بولىپ شىقتى. ءبىز ونىڭ اكەسى تاعىبەرگەن ۇمبەتقاليەۆكە كوشە اتاۋىن بەرۋ تۋرالى شەشىمىمىزدى قايتا قاراپ, بۇزۋعا ءماجبۇر بولدىق. بۇل اڭگىمەنىڭ ۇزىن-ىرعاسى وسىنداي, – دەدى ول.
اۋىل باسشىسى قالادان جەر تەلىمىن الىپ بەر دەگەن سوڭ اقتوبە قالاسىنىڭ اكىمى ەرحان وماروۆقا كاسىپكەر تالاپ ەتىپ وتىرعان كولەمدە جەر تەلىمىن ءبولۋدى سۇراپ ءوتىنىش جازعاندارىن تىلگە تيەك ەتتى. بىراق, شاھار اكىمى بەستاماق اۋىلى قالاعا قارامايتىندىقتان بۇل ماسەلەنى شەشە المايتىنىن ايتىپ جاۋاپ بەرگەن. اۋدان ورتالىعىنان ۇسىنعان جەردى سەرىك ۇمبەتقاليەۆ الماعان.
ءبىز بۇل ارادا اۋىلدىقتار مەن كاسىپكەر اراسىنداعى تەكەتىرەسكە تورەلىك ايتۋدان اۋلاقپىز. دەگەنمەن, كاسىپكەردىڭ «سۋ ىشكەن قۇدىعىڭا تۇكىرمە» دەگەندەي, ءوزى ءبىراز پايداسىن كورگەن شارۋاشىلىق ىزىندەگى اۋىلدىقتاردىڭ جانايقايىنا قۇلاق تۇرگەنى دە ءجون بولار ەدى. كىم دۇنيەنىڭ تۇبىنە جەتكەن. ونىڭ ۇستىنە كاسىپكەرلىكتىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگىن ەشكىم دە جوققا شىعارا المايدى. ەكى جاق ورتاق مامىلەگە كەلىپ, ماسەلەنى وڭ شەشۋدىڭ جولىن قاراستىرۋدىڭ ورنىنا جوعارىدا ايتىلعانداردان كاسىپكەردىڭ «بۋىنسىز جەرگە پىشاق ۇرۋشىلىعى» دا كورىنىپ تۇر. وسى داۋلى ماسەلەنى شەشۋدە اۋداننىڭ جاڭا اكىمى اسقار شەريازدانوۆتىڭ قادامىنان كوپ ءۇمىت كۇتەدى اۋىلدىقتار. بۇل وسى ماسەلەنى وڭ شەشۋگە تالاپتانىپ وتىرعان اۋداننىڭ ءتورتىنشى اكىمى. ءبىز ەكى جاقتىڭ دا ءۋاجدى پىكىرلەرىن ورتاعا سالدىق. اشۋعا جەڭدىرمەي, سابىرعا كەلىپ, ورتاق تۇسىنىستىك بولىپ جاتسا, ءجون-اق دەر ەدىك ءبىز دە.
ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ كاسىپكەرلەرمەن, شاعىن جانە ورتا بيزنەس وكىلدەرىمەن كەزدەسۋلەردە سويلەگەن سوزدەرىندە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ۇدايى ايتىپ كەلەدى. وسىنداي كەزدەسۋلەردىڭ ءبىرىندە كاسىپكەرلەرگە «سىزدەردىڭ قالاي بايىعاندارىڭىزدى دا بىلەمىن, مەملەكەت سىزدەرگە ىستەرىڭىزدى جۇرگىزۋگە ءتۇرلى جەڭىلدىكتەر قاراستىرىپ, بارىنشا قولداۋ كورسەتىپ كەلەدى. ەندى سىزدەردىڭ ەلگە كومەكتەسەتىن كەزدەرىڭ كەلدى» دەگەندەي وي تاستاعان-دى. كەشەگى حانتالاپايدا حالىقتىڭ ماڭداي تەرىمەن قۇرالعان دۇنيەسىن جەپ-جەڭىل يەمدەنىپ شىعا كەلگەندەردىڭ «بولدىم, تولدىم» دەپ اينالاسىنداعىلارعا كوز سالمايتىنى قالاي دەگەن وي تۋادى وسىندايدا. «باي بولساڭ, باسەڭ بول» دەگەندى ۇمىتىپ كەتەتىنىمىز قالاي؟
قازىر كوپتەگەن كاسىپكەرلەر بۇرىن ارزانعا العان الەۋمەتتىك-مادەني نىسانداردى مەملەكەتكە قايتارىپ بەرىپ جاتقانىنىڭ مىسالدارىن وسى ءوڭىردىڭ وزىنەن كوپتەپ كەلتىرۋگە بولادى. ءتىپتى, بۇگىنگىنىڭ «اتىمتاي جومارتى» كاسىپكەر يسلامبەك سالجانوۆ باۋىرىمىز ءوزى تۋىپ-وسكەن قوبدا اۋىلىنا 400 ميلليون تەڭگەدەن استام قارجىعا بىرەگەي بالاباقشا سالىپ بەرگەنىن كورگەنبىز. مۇنى ايتىپ وتىرعانىمىز, وسىنداي جايتتار كاسىپكەر سەرىك ۇمبەتقاليەۆكە وي سالار دەگەن نيەت قانا. مۇندايدا ەلدىڭ مۇددەسىمەن ساناساتىن ازاماتتىقتىڭ ورنى ءبىر بولەك, ارينە.
ساتىبالدى ءساۋىرباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
اقتوبە وبلىسى.
