ساباننان پايدا تاپقان سەرىكتەستىك

جولداۋدا ەنەرگەتيكانىڭ ءداستۇرلى تۇرلەرىن دامىتۋعا ۇلكەن كوڭىل ءبولىنىپ,  ءوندىرىس پەن تۇرمىستا جاڭا تەحنولوگيالار ارقىلى جاپپاي ەلەكتر قۋاتىن بارلىق جەردە ۇنەمدەۋگە قولداۋ كورسەتۋگە  باسىمدىق بەرىلگەنى بەلگىلى.  وسى تۇرعىدان العاندا, ەلباسىنىڭ  «جاسىل» ەكونوميكا تۇجىرىمداماسى نەگىزىندە بەلگىلەنگەن تاپسىرمالارى شەڭبەرىندە قىزىلجار وڭىرىندە  بىرقاتار شارالار جۇزەگە اسىرىلا باستادى.  وعان دالەل رەتىندە   ەكى شارۋاشىلىقتىڭ   ىرگەلى ىزدەنىستەرى مەن  جاعىمدى جاڭالىقتارىن اڭگىمەلەۋدى ءجون كوردىك. ءبىزدىڭ جولىمىز الدىمەن ەسىل اۋدانىنا قاراستى زاگرادوۆكا اۋىلدىق وكرۋگىنە ءتۇستى. وسىنداعى «پرومەتەي-اگرو» جشس-ءنىڭ ديرەكتورى, وبلىستىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى يۋري ءشولدى ارنايى ىزدەپ باردىق. ساپار ماقساتىن تۇسىندىرگەننەن كەيىن  «مەن جايلى تىم اسىرا ماقتاپ جىبەرگەن بولار. كوپشىلىكتەن ەرەكشەلەنگەن ەشتەڭەم جوق. ءبىر جاعادان باس, ءبىر جەڭنەن قول شىعارا وتىرىپ,  ەڭبەك ەتىپ جاتىرمىز. كەيدە اۋىلداستىرىمسىز مەن كىممىن دەگەن ساۋال توڭىرەگىندە ويلانامىن. ۇجىمدى قۇراپ وتىرعان سولار. مەن  دە ولار سەكىلدى ۇجىمنىڭ ءبىر مۇشەسىمىن. ولارسىز مەن ءنولمىن, تۇك ىستەي الماس ەدىم, بارى وسى», دەدى سوزدەن گورى ىسكە مىعىمدىلىعى ءتۇر-تۇرپاتىنان, ءجۇرىس-تۇرىسىنان بىردەن سەزىلەتىن شارۋا ادامى. اكەسى يۆان كوپ جىلى بويى «زاگرادوۆكا» كەڭشارىنا جەتەكشىلىك ەتىپ, كەيىن ەڭبەك ەستافەتاسىن ۇلىنا  اماناتتاپتى. سودان بەرى اتالمىش  سەرىكتەستىككە باسشىلىق جاساپ كەلەدى.  وسى كەزەڭ ىشىندە وبلىستاعى  اۋىلشارۋاشىلىق ءوندىرىسىن جوعارى تەحنولوگيالىق جولعا قويعان ىرگەلى اگروقۇرىلىمداردىڭ بىرىنە اينالدى. تاۋارلى استىق وندىرىسىمەن قاتار  ءداندى جانە مايلى داقىلداردىڭ جوعارى  سۇرىپتى تۇقىم ءىسىن دامىتۋعا باعدار ۇستانعان. باستاپقىدا  ورتاق  م ۇلىكتەن ەنشىگە تيگەن  ەسكى ەكى كومباين, وسىنشا «ك-700»  جانە  «متز-80» تراكتورلارىن قاناعات تۇتسا, بۇگىندە ماشينا-تراكتور پاركىن «كلااس», «ۆەكتور», «دجون دير», «بيۋللەر-حورش» سەكىلدى  زاماناۋي تەحنيكالار قۇرايدى.  سونىڭ ارقاسىندا  ورتا ەسەپپەن گەكتار ونىمدىلىگى 18 تسەنتنەردەن اسىپ جىعىلدى. ءبىر مىڭ گەكتارداي القاپقا زىعىر, راپس داقىلدارى سەبىلىپ, ءار تونناسى 80 مىڭ تەڭگەدەن وتكىزىلدى. جەر دە بالا سياقتى, ايالى الاقاندى,  ماپە­لەگەندى سۇيەدى. كۇتىمى كەلىسسە, ءونىم بەرمەيتىن القاپ بولمايدى. ءالى كۇنگە دەيىن ەكستەنسيۆتى تاسىلمەن جۇمىس ىستەيتىن,  العان ءونىمدى قاناعات تۇتىپ جۇرە بەرەتىن باسشىلار جوق ەمەس. وسىنداي سامارقاۋلىق كوزقاراسقا قارسى ەلباسى اگروونەركاسىپ كەشەنىن يننوۆاتسيالىق بىرىزدىلىككە ءتۇسىرۋ  باعدارلاماسىن ۇسىندى. بۇدان بىلاي ۋاقىتشا بولماسا اۋا رايىنا بايلانىستى كەزدەيسوق جەتىستىكتەردى مالدانۋشىلار ءوزىن دە, وزگەنى دە الداي المايدى, ۇياتقا باتىرادى. ءوندىرىستىڭ ءوسىمى جايلى ويلاناتىن مەزگىل جەتتى. ەكىنشىدەن, مەملەكەت باسشىسى  فەرمەرلەردىڭ  وتكىزۋ نارىقتارىنا دەلدالسىز, تىكەلەي شىعۋ تالابىن قويدى. بۇل دا وتە  ماڭىزدى ماسەلە. جاسىراتىنى جوق,  اۋىل شارۋاشىلىعىندا بيزنەستىڭ دامۋىنا, وندىرگەن ءونىمدى, مىسالى, استىقتى ءتيىمدى باعامەن وتكىزۋگە بوگەت جاسايتىن كەدەرگىلەر, قوسالقى بۋىندار كوپ. وسىلار الىپ  تاستالسا, كوپتەگەن دەربەستىككە يە بولار ەدىك, دەي كەلىپ, يۋري يۆانوۆيچ قولدانىلىپ جۇرگەن جاڭا ءادىس-تاسىلدەر جايىندا اڭگىمەلەپ بەردى. سوڭعى  جىلدارى بارىنشا از تەحنولوگيانى قولدانۋعا كوشكەن. ول ءۇشىن  تۇقىم سەبۋدە ءداندى توپىراققا باتىرىپ وتىراتىن ديسكىلى تۇقىمسەپكىش پايدالانىلادى. ال, ەگىس الدىندا مەحانيكالىق ەمەس, حيميالىق وڭدەۋ عانا جۇرگىزىلەدى. سەرىكتەستەگى جاڭا تەحنولوگيالارداعى جەتىستىكتەردىڭ ءبىرى – قايتا ورنى تولاتىن «جاسىل ەنەرگيا» قۋاتىنان جىلۋ الۋ جۇيەسىنە كوشكەنى. بۇگىندە  شارۋاشىلىق اۋلاسى,  الەۋمەتتىك نىساندار  وسى جۇيەمەن جىلىتىلادى. ول ءۇشىن  ارنايى جىلىتۋ قازاندىعى ورناتىلىپ, زىعىر, بيداي سابانى وتىن رەتىندە پايدالانىلادى.  بۇرىن ءبىر قىسقا اۋلاداعى قونىسجايلاردى, گاراجداردى جىلىتۋعا 70 توننا كومىر قاجەت ەتىلسە, ەندى 500 دانا سابان وراماسى جەتكىلىكتى. الدا وسى سالاداعى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرماق نيەتتە. وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا  سەرىكتەستىككە بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپ­كەرشىلىگى جونىندەگى «بارىس» بايقاۋى­نىڭ ديپلومى تەگىن تاپسىرىلماسا كەرەك. اۋىلداعى 200-دەن استام ۇلەسكەردىڭ باسىن قوسقان  باسشى مەكتەپتىڭ اكت زالىن جوندەۋگە 3  ميلليون تەڭگە ءبولدى. وقۋشىلارعا 1,4 ميل­ليون تەڭگەنىڭ  سپورت جابدىقتارىن ساتىپ اپەردى.  سوڭعى 4 جىلدا 10  ميلليون تەڭگەنىڭ دەمەۋشىلىك كومەكتەرىن  كورسەتۋىنىڭ ءوزى نەگە تۇرادى؟ * * * «قازاقستان-2050» ستراتەگياسى – قالىپتاس­قان مەملەكەتتىڭ جاڭا سايا­سي باعىتى» اتتى جولداۋى­نا سايكەس ەلىمىزدە ناقتىلى ءىس ناتيجەلەرىن باعالاۋعا باسا نازار اۋدارىلىپ وتىرعان شاقتا تۇرعىنداردىڭ تۇرمىستىق جاعدايىنا ىقپال ەتەتىن الەۋمەتتىك ماسەلەلەردىڭ ماڭىزى زور. وسىنداي  وزەكتى جايتتاردى شەشۋدە ع.مۇسىرەپوۆ اتىنداعى اۋداندا ورنالاسقان «تسەليننوە-2004» جشس-ءنىڭ قول جەتكىزگەن جەتىستىكتەرى مەن اتقارىپ وتىر­عان ىستەرى اۋىز تولتىرىپ ايتارلىقتاي. اۋىلدىڭ قايماعى بۇزىلماي, وزگەلەردەي ۇدەرە كوشپەي, ءبۇتىن وتىرعان سەبەبىن بىرلىك پەن ىنتىماقتان ىزدەگەن ءجون شىعار. كەڭشار كەزىندە 300-دەي وتباسى ءتۇتىن تۇتەتكەن ەلدى مەكەندە اۋمالى-توكپەلى كەزەڭدەردەن وتكەنىنە قاراماستان, قازىردە 280-ءنىڭ ۇستىندە شاڭىراق قالعانى قۋانارلىق. وندا وزگە كاسىپتەگىلەر مەن زەينەتكەرلەردى ايتپاعاننىڭ وزىندە, اۋىلشارۋاشىلىق كاسىپورنىندا 212 ادامنىڭ جۇمىسقا تارتىلعانى تابىسسىز وتباسىلاردىڭ جوقتىعىن بىلدىرسە كەرەك.  ىرگەلى اۋىلعا تۇتقا بولىپ وتىرعان  سەرىكتەستىكتىڭ ارقاسىندا  كەڭەس كەزىنەن قالعان الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ بارلىعى تولىق ىسكە قوسىلعان. جاڭا ءومىر تالابىنا ساي جاڭعىرتىلىپ, جاڭاشا ءورىس تاۋىپ جاتقان وڭ ىستەر دە جەتەرلىك. سولاردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – سابان وتىنىمەن جۇمىس ىستەيتىن جاڭا جىلۋ ورتالىعى قازاندىعىنىڭ ىسكە قوسىلۋى. وبلىس ورتالىعىنان 400 شاقىرىمداي شال­عايدا جاتقان اۋىلعا ەڭ الدىمەن وسى جاڭالىقپەن تانىسۋ ءۇشىن بارعان ەدىك.  ءداندى القاپتار كولەمى 27500 گەكتاردى قۇرايدى.  بۇدان تىسقارى  2500 گەكتار جەرگە  زىعىر دا­قىلى ورنالاستىرىلعان. جىل وتكەن  سايىن  ماشينا-تراكتور پاركى  نىعايىپ كەلەدى.  ۇساق توپىراق وڭدەۋ قۇرالدارىن ايتپاعاننىڭ وزىندە, وسى زامانعى «نيۋ حوللاند», «چەلەنجەر» جانە «ۆەكتور» ماركالى 23 كومباين, «ماكدونالدس» ماركالى ەكى وزدىگىنەن جۇرەتىن جاتكا, ءۇش ءدارى شاشقىش, التى ەگىس كەشەنى جانە ون «چەلەنجەر» تراكتورى بار. شارۋاشىلىقتىڭ شاشاۋىن شىعارماي, ءبۇتىن قالۋىنىڭ ءبىر سەبەبى,  ينۆەستورلاردىڭ قولداۋىنا سۇيەنبەۋى بولار؟ ايتەۋىر, ونى قىزعىشتاي قورىپ, تالان-تاراجعا تۇسىرمەگەن ەل ازاماتى ەندى ونىڭ يگىلىگىن بۇكىل اۋىل تۇر­عىندارىنىڭ كورىپ وتىرعانىنا قۋا­نىشتى. ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى نىعايتۋ ماقساتىمەن يەسىز قالعان سىيىمدىلىعى  40 مىڭ توننالىق استىق قابىلداۋ كاسىپورنىن مەنشىككە العان. بۇدان تىسقارى 4 مەحانيكالىق قىرمان مەن 8-10 مىڭ توننالىق  بىرنەشە استىق قويمالارى جۇمىس ىستەيدى. سەرىك كەنجەتاي ۇلى شارۋاشىلىقتىڭ وندىرىستىك بۋىندارى مەن الەۋمەتتىك نىساندارىن تانىستىرۋدى سەرىكتەستىكتىڭ  باستى جاڭالىعى – سابان وتىنىمەن جىلىتىلاتىن ورتالىق جىلۋ قازاندىعىنان باستادى. –  قيىن كەزەڭنىڭ وزىندە  ورتالىق جىلىتۋ جۇيەسىن ساقتاپ قالدىق. بۇرىنعى كومىر وتىنى پايدالانىلاتىن قازاندىقتى بىلتىر سابان وتىنى جاعىلاتىن قوندىرعىلارعا اۋىستىردىق. پولشالىق ەكى «RM 03-2» ماركا­لى قازاندىق قويىلدى. ىشتە  سۋ ىسىتاتىن  25 تەكشە مەترلىك ەكى سىيىمدىلىق ورناتىلعان. ولارعا جالعانعان جىلۋ جۇيە­سىنىڭ قۇبىرلارى  جىلۋ اۋىستىرعىشتار ارقىلى وتەدى. بۇل ەكەۋىنىڭ جيىنتىق جىلۋ اۋىستىرعىش قۋاتى 22 تەكشە مەتردى قۇرايدى وندىرىستىك جانە الەۋمەتتىك نىسانداردى, اۋىلدىڭ ءتورت كوشەسىنىڭ ۇيلەرىن جىلىتۋعا تولىق جەتەدى. وڭىرىمىزدە قولدانىلاتىن جىلۋ قازاندىقتارىنان  ايىرماشىلىعى – قامتۋ اۋماعى كەڭ, بىلايشا ايتقاندا, ورتالىق جىلۋ جۇيەسى مىندەتىن مۇلتىكسىز اتقارادى. وعان ءوزىمىز ويلاستىرىپ,  ونەرتاپقىشتىقپەن ىسكە قوسقان جىلۋ اۋىستىرعىشتارتىڭ ارقاسىندا قول جەتكىزىپ وتىرمىز, – دەدى باسشى. كوپتەگەن اۋدان ورتالىقتارىنىڭ ءوزى ورتا­لىق جىلۋ جۇيەلەرىنەن ايىرىلىپ قالعاندا, تسەليننىيلىقتاردىڭ ونى ساق­تاپ قانا قويماي, جاڭارتىپ, جەتىلدىرىپ وتىرعان­دارىنا سۇيسىنەسىڭ.  بۇل اۋىل سۋدان دا تاپشىلىق كورگەن ەمەس. قىسىمدى سۋ مۇناراسى مەن رەزەرۆۋار جۇمىس ىستەيدى. جەراستى ۇڭعىماسىنان الىناتىن سۋ ساپاسى جاعىنان اتاقتى «تاسساي» سۋىنان ءبىر دە ءبىر كەم ەمەس كورىنەدى. كوشەلەردەگى سۋ كولونكالارىنان باسقا ۇيلەردىڭ 60 پايىزىنا سۋ ەنگىزىلگەن. وعان سۇرانىس كوپ. سونداي-اق, ءاربىر ءۇيدىڭ باۋ-باقشاسىنا  دەيىن سۋ قۇبىرلارى تارتىلعان. قاجەتتى سۋ ەسىل وزەنىنەن الىنادى. وتكەن جىلى 32 مەتر تەرەڭدىكتەن تاعى ءبىر ۇڭعىما قۇبىر قازىلىپ, تەحنيكالىق سۋ قاجەتتىلىگىن وتەۋگە جاراتىلعان. ءبىزدىڭ ءبىر بايقاعانىمىز, سەرىكتەستىكتىڭ وندىرىستىك بۋىندارى تۇگەلدەي ساقتالعان قالپىندا مۇلتىكسىز جۇمىس ىستەپ تۇر. ونى ءوزىمىز بولعان ماشينا جوندەۋ شەبەرحانا­سىنىڭ دالاداي داربازالارىنىڭ وسى زامانعى قاقپالارعا اۋىستىرىلعانىنان-اق  اڭعارۋعا بولادى.  شەبەرحانادا  ءۇش توكارلىق جانە ءبىر فرەزەرلىك ستانوك قويىلعان. جاڭا تەحنيكالار تۇراتىن بوكستى  تاما­شا­­لادىق. ونىڭ شاتىرى جاڭارتىلىپ, ورتالىق جىلۋ جەلىسىنە قوسىلىپتى. وندا  جاڭا 7 كومباين, وزدىگىنەن جۇرەتىن 3 ءدارى شاشقىش, 3 ورتا ساناتتى «چەلەنجەر» تراك­تورلارى جانە ەكى «ماكدونالدس» جاتك­ا­لارى ساپ تۇزەگەن. بيىل تاعى  ەكى جاتكا الۋ جوسپارلانعان.  جىلى اۆتوموبيل گاراجىندا دا بولدىق. وعان شا­رۋا­شىلىق ەسەبىندەگى 40 اۆتوكولىك سىيماسا دا, قىس ايلارىندا جۇمىسقا جەگىلەر كولىكتەرگە  ورىن جەتىپ ارتىلادى.  ءبىر سوزبەن ايتقاندا, شارۋاشىلىقتا تەحنيكالاردى ۇقىپتى, كۇتىمدى ۇستاۋدىڭ بارلىق جاعدايى قاراستىرىلعانى كورىنىپ تۇر. ءتىپتى, كوپتەگەن شارۋاشىلىقتاردا ءىزى دە قالماعان ماشينا اۋلاسىنىڭ ءتارتىبى تاڭداي قاقتىرارلىقتاي. شارۋاشىلىقتا الەۋمەتتىك سەرىكتەستىك بويىنشا جۇمىس ىستەپ تۇرعان نىسانداردى كاسىپورىن باسشىسى ءوزى باستاپ ءجۇرىپ ارالاتتى. ولاردىڭ ءبارى سابانمەن جىلىتىلاتىن  ورتالىققا قوسىلعان. ءبىز بولعان «قارلىعاش» شاعىن ورتالىعىندا 25 بالا تاربيەلەنەدى ەكەن. مەكتەپ جانىنداعى دايىندىق سىنىبى دا وسىندا. مۇندا  بۇلدىرشىندەرگە قاجەتتى جاعدايدىڭ ءبارى جاسالعان. ورتالىق اسحانانى ازىق-ت ۇلىكپەن قامتاماسىز ەتۋدى,  وتباسىلىق دارىگەرلىك امبۋلاتورياعا دا الەۋ­مەت­تىك قامقورلىق جاساۋدى, فيزيوەم كابينەتىنىڭ مامانى ساريا شۆەتسوۆاعا ەڭبەكاقى تولەۋدى   سەرىكتەستىك ءوز مىندەتىنە العان. امبۋلاتوريادان باسقا, كۇندىزگى ستانتسيونار, اكۋشەرلىك جانە بالالاردى بايقاۋ كابينەتتەرى, زەرتحانا, ءدارىحانا, مونشا, شاشتاراز, بەس دۇكەن جۇمىس ىستەيدى. ناۋبايحانادا كۇنىنە 500 بولكە نان ءپىسىرىلىپ, 35 تەڭگەدەن ساتىلادى. ءومىر ەسقالي, «ەگەمەن قازاقستان», توقتار نۇراحمەت ۇلى, جۋرناليست. سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى.