وسى ورايدا, بۇقارانى باسقارۋدىڭ ەڭ بيىك مىنبەرىنەن ايتىلعان جوعارىداعى ءسوز ارينە ورىندالۋعا ءتيىس. بىراق قازىرگى جاعدايدا اتقارۋشى بيلىك ۇزاق جىل امىرشىلدىك تارتىپكە باعىنىپ, تەك ورىنداۋشىلىق قابىلەتكە يەك ارتىپ, قوعاممەن قاتىناس, بۇقارامەن جۇمىس, ەلدىڭ مۇڭىن تىڭداۋ سياقتى كەلەلى ىستەردى قوجىراتىپ العان ءتارىزدى. ول ءۇشىن اباي اتامىز ايتقانداي, «نۇرلى اقىل, جىلى جۇرەك, ىستىق قايرات» كەرەك بولار. بىراق بۇنداي كەمەل قاسيەت كەز كەلگەن شەنەۋنىكتىڭ بويىنان تابىلادى دەگەنگە سەنۋ قيىن.
ەندەشە, وسىنداعى جوق سەنىمدى كەتىرەتىن, بيلىك پەن بۇقارانى ءبىر-بىرىنە جاقىنداستىراتىن ءھام ەلدى قالاي تىڭداۋدىڭ ۇلگىسىن ايتپايمىز با؟ اتامىز قازاق جەكە-دارا قاۋىم بولىپ قالىپتاسقان الىمساقتان بەرى ەلدى تىڭداۋ, كوپتىڭ كوڭىلىن تابۋ, بۇقارانىڭ كوكەيىندەگى ارمان-اڭسارىن ءبىلۋدى ەڭ باستى ورىنعا قويعان. باسقانى ايتپاعاندا, كەشەگى كەڭەس زامانىنىڭ وزىندە ەلدى تىڭدايتىن, اتتانداماي-اق اۋىل-ايماقتى ارالاپ, حالىقتىڭ جاي-جاپسارىمەن تانىساتىن تۇلعالار بولدى.
سونىڭ ءبىرى – مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى ءىلياس وماروۆ. وسى كىسى 1955-1959 جىلدارى سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى پارتيا كوميتەتىنىڭ حاتشىسى قىزمەتىن اتقارىپتى. قايراتكەر اعامىز بازبىرەۋلەر ءتارىزدى كەڭ كابينەتتە كومىلىپ وتىرا بەرمەي, ۇزدىكسىز ەل ارالاپ, حالىقتىڭ ۇنىنە قۇلاق ءتۇرىپ, قوعامنىڭ تامىر بۇلكىلىن باعامداپ, سودان قورىتىندى شىعارادى ەكەن.
«سول جىلدارى استىق بىتىك شىقتى. جايقالعان ءداندى شىعىنسىز جيناپ الۋ ءۇشىن جانتالاس باستالدى, – دەپ جازادى ءوزىنىڭ ەستەلىگىندە وبكوم حاتشىسى وماروۆ. – كۇزگى شابىسپەن بىرگە ورتالىق كوميتەتتىڭ كەزەكتى پلەنۋمى اۋىلشارۋاشىلىق ماسەلەسىنە ارنالاتىن بولدى. مەن بايانداما جاساۋعا ءبىر اۋدان, ءبىر كولحوزدى بەلگىلەپ الىپ جولعا شىقتىم. اۋپارتكوم حاتشىسىمەن كولحوزدىڭ ەگىن بريگاداسىنا كەلدىك. قۇلاقشىننىڭ ءبىر قۇلاعى توبەسىنە قايىرىلعان, ەكىنشىسى قۇلاعى ج ۇلىنعان ءبىر قاريا كۇرەكپەن بيداي اۋدارىپ جاتىر ەكەن. كەلىپ امانداستىق. ول ءبىزدى كىسىگە ساناماي جۇمىسىن جالعاستىرا بەردى.
– ءسىز, – دەدى, – شاماسى جاڭا كەلگەن حاتشى ەمەسسىز بە؟ ءوزىم دە سولاي توپشىلاپ تۇرمىن. ەكى اپتا بۇرىن راديودان سويلەپ, ەگىندى وراق, شالعىمەن شابۋ كەرەك دەگەنىڭىزدە ءوزىڭىزدى اقىماق پا دەپ ەدىم. ويتكەنى بۇل كۇنگى ەگىن جەكەنىڭ ەككەن ەگىنى ەمەس. ونى قول وراقپەن قالاي شابامىز. ەكى كۇن بۇرىن تاعى دا راديودان سويلەپ, لوبوگرەيكالاردىڭ قالقانىنا كيىز قاعىپ, جۇمسارتىپ شاۋىپ كەلە جاتقاندا ەگىندى شوپكە جاپىرماي, الاقانعا سالعانداي قۇلاتۋ جولىن ۇسىندىڭىز. جىعىلىپ جاتقان ەگىندى قارسى جاعىنان شابۋ ءادىسىن كەي جەردە قولدانىپ جاتقانىن حابارلادىڭىز. سوندا مەن: «بىزگە اقىماق ەمەس, اقىلدى باسشى كەلگەن ەكەن دەپ ءسۇيسىندىم. ءيا, بالام, جولىڭ بولسىن», – دەدى.
مەن بكپ(ب) ورتالىق كوميتەتى پلەنۋمى بولعانىن, اۋىل شارۋاشىلىعى تۋرالى ارنايى قاۋلى قابىلدانعانىن, وسىعان بايلانىستى كولحوز ورتالىعىندا بولاتىن جينالىستا بايانداما جاسايتىنىمدى ايتىپ, قارتتىڭ جينالىسقا كەلۋىن ءوتىندىم.
– جوق, – دەدى قارت. – مەن ساۋاتتى اداممىن. قاۋلىمەن دە تانىسپىن. بىراق قازىرگى باستىقتار ماسەلەنى ورىندى كوتەرەدى دە, اياعىن ۇرانداتىپ تاستاي سالادى. ەگەر ءسىز بايانداماڭىزدا انا قاۋلىنى ءبىزدىڭ كولحوز كولەمىندە قالاي قولدانۋدى ناقتىلاپ بەرسەڭىز, قۇبا-قۇپ. ايتپەگەندە, ءبارى بەكەر. ءسىز ايىپقا بۇيىرماڭىز, مەن جينالىستا ەمەس, مىنا قىرمان باسىندا تۇرعاندا قوعامعا كوبىرەك پايدا كەلتىرەمىن...
قارت ماعان كوپ وي سالدى. مەن كولحوز ورتالىعىنا كەلىپ, باياندامامدى شىت جاڭا قايتا قاراپ, ءاربىر ءىستى ناقتىلاۋعا تىرىستىم. بۇرىنعى باياندامام, قارت ايتقانداي, جالپىلاما بولىپ كەتكەن ەكەن. ابدەن ابىگەرگە ءتۇستىم. اقىرى جيىن ءساتتى ءوتتى, باياندامام جۇرتقا ۇنادى. وسىلاي قاراپايىم ءبىر قاريانىڭ اقىلى مەن تاجىريبەسىن تىڭداۋدىڭ ارقاسىندا ءىسىم جۇيەسىن تاپتى».
قازاق حالقى «ەل ءىشى – ونەر كەنىشى» دەپ بەكەر ايتپاعان عوي. حالىق اراسىندا, ەل ىشىندە ءىستىڭ جۇيەسىن بىلەتىن, حاتشىعا ءجون سىلتەگەن قاريا سياقتى ادامدار ءالى دە بارشىلىق. اتتەڭ, ولاردى تىڭدايتىن ىلەكەڭ سياقتى پاراساتتى «قۇلاق» بولسا ەدى.
