كسرو حالىقتارى سپارتاكياداسى 1956-1991 جىلدار ارالىعىندا 10 مارتە ۇيىمداستىرىلدى. العاشقى ەكى باسەكەدەن قورجىنىمىز بوس قايتتى. تەك 1963 جىلى سەڭ قوزعالعانداي بولدى. ماسكەۋدە وتكەن جارىستا الاشتىڭ الىبى ابىلسەيىت ايحانوۆ التىن تۇعىرعا كوتەرىلسە, الەكسەي سەمكين كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى. 1967 جىلى عاپيز مۇساەۆ قولاعا قول سوزدى. 1971 جىلى پەتر سۋريكوۆ ءبىرىنشى ورىن السا, 1975 جىلى رامازان نۇرمانوۆ ەكىنشى جانە الەكساندر يۆانوۆ ءۇشىنشى ساتىلارعا تابان تىرەدى. 1979 جىلى مۇسان ابدۋل-ءمۇسىلىموۆ باس جۇلدەنى ولجالاسا, الەكساندر ميشۋروۆ قولا مەدالدى يەلەندى. 1983 جىلى تاعى دا ەلگە ەڭسەمىز تۇسكەن كۇيدە ورالدىق. 1986 جىلى راديك بادرەدينوۆ, سەرىك الشىنباەۆ, ياكۋب حۋدجاەۆ (كۇمىس) جانە ا.سۋليەۆ (قولا) جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىندى. 1991 جىلى زاپوروجەدە وتكەن وداقتىڭ سوڭعى سپارتاكياداسىندا ماۋلەن مامىروۆ ەكىنشى جانە راديك بادرەدينوۆ ءۇشىنشى ورىنداردى ەنشىلەدى.
تاۋەلسىزدىكتىڭ تاڭى اتقاننان كەيىن حالىقارالىق ارەناعا شىعۋعا داڭعىل جول اشىلدى. بۇرىنعىداي ورتالىقتىڭ قاس-قاباعىنا قاراماي, ءوز تاڭداۋىمىزدى جاساۋعا مۇمكىندىك تۋىندادى. سول كەزدەرى ءبىزدىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىمىز ەندى ەشكىمگە ەسە جىبەرە قويمايتىن شىعار دەپ توپشىلادىق. بىراق ءبارى ءبىز بولجاعانداي وڭاي بولمادى. وزگە مەملەكەتتەر ءتۇرلى-ءتۇستى مەدالداردى «كۇرەپ» الىپ جاتقاندا, جەرلەستەرىمىز ارا-تۇرا عانا جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. اسىرەسە العاشقى 10 جىلدا وسالدىق تانىتتىق. سول ارالىقتا وتكەن بايراقتى باسەكەلەردە ەكى-ءۇش بالۋاننىڭ عانا جۇلدەلى ورىنداردى يەلەنۋگە كۇش-جىگەرلەرى جەتتى.
وتكەنگە زەر سالساق, بۇرىندارى كسرو-نىڭ بودانىندا بولعان مەملەكەتتەردىڭ 11-ىنە الەم چەمپيوناتتارىنىڭ جۇلدەسى بۇيىرعان ەكەن. سول تىزىمدە ءبىز 9-شى ورىنعا تۇراقتادىق. الدىمىزدا باقانداي 8 ەلدىڭ سەركەلەرى بار. ءبىز تەك قىرعىزدار مەن تاجىكتەردەن عانا وزدىق. ال تۇرىكمەندەر مەن بالتىق جاعالاۋىندا ورنالاسقان مەملەكەتتەر وكىلدەرىنىڭ قورجىنى مۇلدە بوس. جالپى, 1993-2021 جىلدار ارالىعىندا 23 مارتە جالاۋى جەلبىرەگەن جارىستا قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى 15 جۇلدەگە يەلىك ەتتى. تارقاتىپ ايتساق, جەرلەستەرىمىز 5 كۇمىس پەن 10 قولا مەدالدى قورجىنعا سالدى.
الەم چەمپيوناتتارىنىڭ جۇلدەگەرلەرى: كۇمىس – ەلمادي جابىرايلوۆ (1995), نۇرلان بەكجانوۆ (2016), نۇريسلام ساناەۆ (2018 جىل) جانە داۋلەت نيازبەكوۆ پەن نۇرقوجا قايپانوۆ (2019). قولا – ماۋلەن مامىروۆ (1997), گەننادي لاليەۆ (2003), ماگومەد كرۋگليەۆ (2005), لەونيد سپيريدونوۆ (2009), ابىلحاكىم شاپيەۆ (2010), داۋلەت نيازبەكوۆ پەن داۋرەن جۇماعازيەۆ (2011), اقجۇرەك تاڭاتاروۆ (2017) جانە نۇريسلام ساناەۆ پەن دانيار قايسانوۆ (2018).
الەم چەمپيوناتتارىندا رەسەي قۇراماسى ولجاعا مولىنان كەنەلدى. 119 جۇلدەسى بار بۇل ەلدىڭ بالۋاندارى جالپى ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستادى. وسى ورايدا داڭقى جەر جارعان چەشەنستاننىڭ ماقتانىشى بۋۆايسار سايتيەۆ التى جارىستا الدىنا جان سالماعانىن ايتا كەتكەن ابزال. وسەتين لەري حابەلوۆ پەن حادجيمۋراد گاتسالوۆ جانە اۆار ابدۋلراشيد سايدۋللاەۆ بەس رەتتەن تەڭدەسسىز دەپ تانىلدى. وسەتيانىڭ تاعى ءبىر ورەنى بەسيك كۋدۋحوۆ ءتورت مارتە توپ جاردى. چەشەن جامال وتارسۋلتانوۆ, كاباردين بيلال ماحوۆ جانە ابحاز دەنيس تسارگۋش ءۇش رەتتەن ءدال سونداي قۇرمەتكە بولەندى.
گرۋزيا, ازەربايجان جانە ۋكراينانىڭ دا قارقىنى كەرەمەت. ولار 30-40 جۇلدەدەن ەنشىلەپ وتىر. اتالعان ەلدەردىڭ دە ۇلتتىق كوماندالارىندا الەمدىك دودادا بىرنەشە مارتە دارالانعان تۇلعالار از ەمەس. قازاقستانعا قاراعاندا وزبەكستاننىڭ جاعدايى الدەقايدا جاقسى. ولار باس جۇلدەنىڭ بەسەۋىن ولجالادى. تارقاتىپ ايتساق, ارتۋر تايمازوۆ پەن ديلشود مانسۋروۆ ەكى التىننان السا, زاۋربەك سوحيەۆ ءبىر رەت قامشى سالدىرمادى. ارمەنيا مەن بەلارۋستى ايتپاعاندا, مولدوۆانىڭ دا كوشى بىزدەن ىلگەرى. توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا وسى مەملەكەتتىڭ تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن لۋكمان جابىرايلوۆ الەم چەمپيونى اتانعانى جانكۇيەرلەردىڭ ەسىندە بولار. ال ونىڭ تۋعان باۋىرى ەلمادي 1995 جىلى قازاق ەلىنىڭ قورجىنىنا كۇمىس مەدال سالدى.
وليمپيا ويىندارىندا قول جەتكىزگەن تابىسى جاعىنان دا رەسەي قۇراماسى ەشكىمگە دەس بەرمەي كەلەدى. ولاردىڭ قورجىنىندا 32 جۇلدە بار. داعىستاندىقتار مەن چەشەندەردەن جانە دە قاپ تاۋى بوكتەرىن جايلاعان باسقا دا حالىقتاردان جاساقتالعان كوماندا جەتى وليمپيادانىڭ بەسەۋىندە جالپى ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستادى. رەسەيلىكتەر ءبىر رەت اقش-تان قالىپ قويسا, تاعى ءبىر رەت ازەربايجانمەن كومبەگە بىردەي جەتىپ, ەكىنشى جانە ءۇشىنشى ورىنداردى ءوزارا ءبولىستى.
رەسەي قۇراماسى ساپىندا وليمپيادادا ەڭ كوپ جۇلدە ولجالاعان – بۋۆايسار سايتيەۆ. چەشەنستاننىڭ ساڭلاعى ءۇش رەت تەڭدەسسىز دەپ تانىلدى. اۆاردىڭ قوس جۇلدىزى – ماۆلەت باتىروۆ پەن ابدۋلراشيد سايدۋللاەۆ ەكى رەتتەن ءدال سونداي قۇرمەتكە بولەندى. ازەربايجان مەن گرۋزيانىڭ دا تورتجىلدىقتىڭ باستى دوداسىندا قول جەتكىزگەن تابىسى قوماقتى. سالىستىرمالى تۇردە الساق, ىرگەمىزدەگى وزبەكستاننىڭ دا جاعدايى جاقسى. اقيقاتىن ايتساق, الا تاقيالى اعايىندارىمىز باس جۇلدەنىڭ ۇشەۋىن ولجالاعان ەدى. ونىڭ بارلىعى دا اتاقتى ارتۋر تايمازوۆتىڭ ەنشىسىندە. تالاي جىلدار بويى وزبەكستان تۋى استىندا ونەر كورسەتكەن سولتۇستىك وسەتيانىڭ تۋماسى 2000 جىلى سيدنەيدە كۇمىس السا, 2004 جىلى افينا, 2008 جىلى بەيجىڭ جانە 2012 جىلى لوندوندا قارسىلاس شاق كەلتىرمەدى. وسىلايشا, ءۇش دۇركىن وليمپيادا چەمپيونى اتانعان ساناۋلى عانا بالۋانداردىڭ ءبىرى رەتىندە ونىڭ ەسىمى سپورتتىق شەجىرەگە التىن ارىپتەرمەن جازىلدى. الايدا ۋاقىت وزا تايمازوۆتىڭ دوپينگ قولدانعانى انىقتالىپ, ول بەيجىڭ مەن لوندوندا ولجالاعان التىندارىنان ايىرىلدى.
قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى وليمپيا ويىندارىندا جەتى رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. تارقاتىپ ايتساق, 2000 جىلى يسلام بايرامۋكوۆ, 2004 جىلى گەننادي لاليەۆ كۇمىس الدى. شەشۋشى تۇستا يسلام ساگيت مۋرتازاليەۆكە, ال گەننادي بۋۆايسار سايتيەۆكە جول بەردى. چەمپيوندىق تۇعىرعا كوتەرىلگەندەردىڭ ەكەۋى دە – رەسەيلىك. 1996 جىلى ماۋلەن مامىروۆ, 2008 جىلى ماريد مۋتاليموۆ, 2012 جىلى اقجۇرەك تاڭاتاروۆ پەن داۋلەت شابانباي جانە 2021 جىلى نۇريسلام ساناەۆ قولا مەدالدى قاناعات تۇتتى. ناتيجەسىندە, ۇزدىكتەر تىزىمىندە جەرلەستەرىمىز جەتىنشى ورىنعا تۇراقتادى. وتانداستارىمىزدان تەك تاجىكستان, ارمەنيا جانە قىرعىزستان تومەن تۇر. ال ەستونيا, مولدوۆا, تۇرىكمەنستان, لاتۆيا جانە ليتۆانىڭ قورجىنىندا بىردە-ءبىر مەدال جوق.
مىنە, جوعارىداعى مالىمەتتەردەن-اق قازاقستاننىڭ ەركىن كۇرەسى ءالى دە ەڭسەسىن تىكتەي الماعانىن اڭعارۋ قيىن ەمەس. وعان دالەل, 70 جىلعا جۋىق ۋاقىت ارالىعىندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ بىردە-ءبىر بالۋانى نە وليمپيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, نە الەم چەمپيونى اتانا المادى (رەسمي دەرەك بويىنشا سپورتتىڭ بۇل ءتۇرى ەلىمىزدە ەلۋىنشى جىلداردىڭ بەل ورتاسىنان دامي باستادى – رەد.). وسى ولقىلىقتى تۇزەيتىن كەز كەلدى. جاسىراتىنى جوق, ۇزاق ۋاقىت بويى ءبىز لەگيونەرلەرگە ارقا سۇيەپ كەلدىك. تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى 10-15 جىل ارالىعىندا باس كوماندامىزدىڭ نەگىزىن سولار قۇرادى. قازىر جاعداي تۇزەلدى. بايراقتى باسەكەلەردە كۇش سىناسىپ جۇرگەندەردىڭ دەنى قازاقتىڭ ءور مىنەزدى ورەندەرى. سوڭعى كەزدەرى ولار ءدۇبىرلى دودالاردا جەڭىس تۇعىرىنا ءجيى كوتەرىلىپ ءجۇر. از دا بولسا كوڭىلگە وسى مەدەت. ازىرگە قورجىندا كۇمىس تە, قولا مەدال دا بار. ەندىگى كەزەك – التىندا.
الەم چەمپيوناتتارىنىڭ ناتيجەسى
(1993-2021 جىلدار ارالىعى)
|
ورىن |
كوماندالار |
التىن |
كۇمىس |
قولا |
بارلىعى |
|
1. |
رەسەي |
62 |
19 |
38 |
119 |
|
2. |
گرۋزيا |
9 |
9 |
20 |
38 |
|
3. |
ازەربايجان |
5 |
14 |
16 |
35 |
|
4. |
ۋكراينا |
5 |
7 |
20 |
33 |
|
5. |
وزبەكستان |
5 |
6 |
14 |
25 |
|
6. |
ارمەنيا |
5 |
0 |
5 |
10 |
|
7. |
بەلارۋس |
2 |
4 |
9 |
15 |
|
8. |
مولدوۆا |
1 |
2 |
1 |
4 |
|
9. |
قازاقستان |
0 |
5 |
10 |
15 |
|
10. |
قىرعىزستان |
0 |
1 |
5 |
6 |
|
11. |
تاجىكستان |
0 |
1 |
0 |
1 |
|
12-15. |
تۇرىكمەنستان, ليتۆا, لاتۆيا, ەستونيا |
0 |
0 |
0 |
0 |
وليمپيا ويىندارىنىڭ ناتيجەسى
(1996-2021 جىلدار ارالىعى)
|
ورىن |
كوماندالار |
التىن |
كۇمىس |
قولا |
بارلىعى |
|
1. |
رەسەي |
21 |
4 |
7 |
32 |
|
2. |
ازەربايجان |
3 |
4 |
5 |
12 |
|
3. |
گرۋزيا |
2 |
3 |
6 |
11 |
|
4. |
ۋكراينا |
1 |
3 |
3 |
7 |
|
5. |
وزبەكستان |
1 |
2 |
3 |
6 |
|
6. |
بەلارۋس |
0 |
3 |
1 |
4 |
|
7. |
قازاقستان |
0 |
2 |
5 |
7 |
|
8-9. |
تاجىكستان |
0 |
1 |
0 |
1 |
|
8-9. |
ارمەنيا |
0 |
1 |
0 |
1 |
|
10. |
قىرعىزستان |
0 |
0 |
1 |
1 |
|
11-15. |
ەستونيا, مولدوۆا, لاتۆيا. تۇرىكمەنستان, ليتۆا |
0 |
0 |
0 |
0 |
