قوعام • 10 ناۋرىز, 2022

قازاقى قالىپ

380 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

قوناەۆ كوشەسىنىڭ بويىمەن سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنە قاراي كەلە جاتىر ەدىك. ءتۇس اۋعان ۋاقىت بولاتىن. تۇركىستان كوشەسىندەگى باعدارشامنان قىزىن الدە كەلىنىن قولتىقتاعان ۇلكەن اپا ءوتىپ بارا جاتتى. ءوزى قىمبات تون كيگەن. باس كيىمى دە قالا ايەلدەرىنىڭ ۇلگىسىندە. اۋىلدا ەمەس, قالادا تۇراتىنى كوزگە انىق بايقالادى. جاس كەلىنشەك اياعىن جىلدام باسىپ الدىمىزدان كەسىپ ءوتتى. اپا ورنىندا قاققان قازىقتاي تۇرىپ قالدى. ونى كورىپ ءبىز دە كىلت توقتادىق. ءبىزدىڭ جول بەرىپ تۇرعانىمىزدى كورگەن كەيۋانا ءتۇرىن بىردەن جيىپ الدى. سونان سوڭ قولىمەن ء«وت» دەگەندەي بۇيىرا نۇسقاۋ بەردى.

قازاقى قالىپ

– راقمەت, اپا, – دەگەن كۇيى جۇگى­رىپ وتتىك. اپا سوسىن بارىپ ورنىنان قوزعالىپ, ءجۇرىسىن ءارى قاراي جالعاستىردى.

ميلليون ادام تۇراتىن مەگاپوليستە ءبىزدى تانىمايتىن, بىلمەيتىن, ومىرىندە كورمەگەن, تىرشىلىكتە بىزدەي ادامنىڭ بارىنان ءتىپتى بەيحابار, ءوزى قالادا تۇرسا دا قازاقى قالىبىن جوعالتپاعان اپانىڭ الدىمىزدى كەسىپ وتپەي, «ازامات قوي» دەپ جول بەرگەن ارەكەتىنە جۇرەگىمىز جى­لىپ سالا بەردى. ايتارى جوق, بۇرىن باستان كەشپەگەن ەرەكشە كۇي. ماساتتانۋ, مارقايۋ بولماسا ءوزىڭنىڭ ەركەك ەكەنىڭدى سەزىنۋ ەمەس. قۇرمەتتىڭ, ءىلتيپاتتىڭ بولەكشە ءبىر ءتۇرى. ازامات اتىڭدى اسقاقتاتىپ قانا قويماي, ايەل اتاۋلىسىنىڭ ال­دىن­داعى جاۋاپكەرشىلىگىڭدى ارتتىرا تۇسەتىن ەرەكشە قادام.

...باياعىدا-ا-ا, اۋىلدا وسى كورى­نىس ءجيى قايتالاناتىن. اقسا­قال-قارا­ساقالدىڭ الدىن كەسىپ وتكەن ايەل زاتىن كورمەپپىز. ۇل­كەن­دەر تۇگىلى, ەركەك ساناتىنا جاتاتىن بالالارعا دا وسىنداي قۇرمەت كورسەتىلەتىن. كوشەنىڭ باسىنان تايعا ءمىنىپ كەلە جاتساق اق جاۋلىقتى انالارىمىز ءبىزدىڭ ءوتىپ كەتكەنىمىزدى كۇتىپ تۇرا­تىن. سارىقارىن جەڭگەلەرىمىز دە وسى جاڭا تۇسكەن كەلىندەي جول بەرەتىن. سول ساتتە جەڭگەلەرىمىزگە ەركەلەپ, ءجۇرىسىمىزدى باياۋلاتا ءتۇسىپ, ىرعالىپ-جىرعالىپ جۇرەتىنبىز. ونى كورگەن جەڭگەمىز «جۇگەرمەك, تەز بولساڭشى, ادام ءوزى اسىعىپ تۇرعاندا» دەيتىن جالىنعانداي. سول ساتتەگى ساق-ساق كۇلكىڭ قانداي؟! وسىنىڭ ءبارىن قالىپتى دۇنيە دەپ قابىلداپپىز. اسا ءمان بەرمەپپىز. تۇبىنە, تەرەڭىنە بوي­لاپ قاراماپپىز. الگى بالا كەزدەن كورىپ وسكەن تاربيەنىڭ تامىرىن قالالى جەردە كەزدەستىرگەندە ەرەكشە اسەرلەنگەنىمىز دە سودان شىعار.

قۇندىلىقتار وزگەرگەن, وزگە وڭگە ەنگەن زامان. قالادا قاي ايەل بالاسىنا جولىمدى كەسپە دەي الاسىڭ؟ ولاي دەۋگە حاقىڭ دا جوق. ساعان قاراپ تۇراتىن جۇرتتىڭ ۋاقىتى دا جوق. سوندىقتان قازاقتىڭ بۇل ءداستۇرى وسى اپالارمەن بىرگە كەتەتىن شىعار-اۋ.

وتكەندە اقتاۋداعى ما, الدە جاڭا­وزەندەگى مە بەيبىت شەرۋدە ەل­دىڭ ءبارى گازدىڭ ماسەلەسىن ايتىپ جاتقاندا ءبىر جىگىت ميكروفوندى ج ۇلىپ الىپ, «قازىرگى زاماندى بۇرىنعىمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. ءتىپتى كەلىندەر سالەم سالمايتىن بولدى» دەدى عوي. سوندا جۇرت دۋ ەتە قالدى. «قويا تۇر» دەپ. نەگىزى سول جىگىتتىڭ سوزىندە اقيقات تا بار ەدى…

 

ەرجان بايتىلەس

سوڭعى جاڭالىقتار