ودان كەيىن الاشتىڭ رۋحاني كوسەمىنىڭ اتىن يەلەنىپ وتىرعان قوستاناي وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتىندە «ۇلت ۇستازى» اتتى دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى ءوتتى. سالتاناتتى جيىنعا قازاقستان جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى ۇلىقبەك ەسداۋلەت, اقىن, ءماجىلىس دەپۋتاتى قازىبەك يسا, شايسۇلتان شاياحمەتوۆ اتىنداعى ء«تىل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەربول Tىلەشوۆ, الماتىداعى احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەموريالدىق مۋزەي-ءۇيىنىڭ ديرەكتورى رايحان يماحانبەت قاتىستى.
القالى جيىننىڭ كىرىسپەسىن باستاعان وبلىس اكىمى ارحيمەد مۇحامبەتوۆ احمەت جىلى وڭىردە عىلىمي-تانىمدىق, مادەني-اعارتۋشىلىق باعىتتاعى اۋقىمدى شارالاردىڭ ىسكە اساتىنىن ايتتى.
– جىلدىڭ باسىندا جانگەلدين اۋدانىنا جۇمىس ساپارىمەن بارىپ, حالىقپەن كەزدەسىپ قايتتىم. سول كەزدەسۋدە اۋىل تۇرعىندارى جول جوندەۋ, ينتەرنەت جەلىسىن قوسۋ جانە مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋدى وتىنگەن ەدى. بيىل ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە وسى ماسەلەلەردى شەشۋگە كۇش سالۋدى كوزدەپ وتىرمىز, – دەدى ايماق باسشىسى.
احاڭنىڭ كىندىك قانى تامعان سارتۇبەك وڭىرىندەگى قازىرگى احمەت بايتۇرسىنوۆ اۋىلى وبلىس ورتالىعىنان 700 شاقىرىم, ال اۋدان ورتالىعىنان 120 شاقىرىم قاشىقتا جاتىر. تورعايعا جەتپەي شۇبالاڭنان وڭتۇستىككە, احمەت اۋىلىنا قاراي بەت الاتىن 107 شاقىرىم جول كەڭەس تۇسىندا دا اسفالت كورمەگەن. وبلىس اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر وسى جولدىڭ 11,4 شاقىرىمىن جوندەۋگە 450 ملن تەڭگە ءبولىنىپتى.
– قازىر جول قۇرىلىسىن ءارى قاراي جالعاستىرۋ ءۇشىن قۇجات ازىرلەۋگە قاراجات ءبولىندى. قۇجات دايىندالىپ بىتسە, بىردەن جول جوندەۋ جۇمىستارى باستالادى. بۇل ماقساتقا قاراستىرىلعان 1,5 ملرد تەڭگە شامامەن 21 شاقىرىم جولدى جوندەۋگە جەتەدى. قالعان 70 شاقىرىمدى جوندەۋ ءۇشىن رەسپۋبليكادان كومەك سۇراپ وتىرمىز. جوسپار بويىنشا تورعاي اۋىلىنداعى احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەن مىرجاقىپ دۋلات ۇلىنىڭ ادەبي مۋزەيىن جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلەتىن بولادى جانە مۋزەيدىڭ ەكسپوزيتسياسى تولىعىمەن قايتا جاڭارتىلادى. وعان قوسا, ا.بايتۇرسىن ۇلىنىڭ تۋعان ءۇيىن قالپىنا كەلتىرۋگە وبلىستىق بيۋدجەتتەن قاراجات ءبولىندى. ونى جاڭعىرتىپ, مۋزەي ۇيگە اينالدىرۋ جوسپارلانىپ وتىر, – دەدى ايماق باسشىسى.
مۇنىڭ سىرتىندا, وبلىس بيۋدجەتى ەسەبىنەن احمەت بايتۇرسىنوۆ اۋىلىنا جاڭا مەديتسينالىق پۋنكت سالىنادى. اقكولدەگى اۋىلدىق امبۋلاتورياعا كۇردەلى جوندەۋ جۇرگىزىلىپ, جاڭا قۇرىلعىلار ورناتىلادى. سونداي-اق «بايتۇرسىن ۇلى وقۋلارى – 2022» حالىقارالىق عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسى, «احمەت جۇرگەن جولمەن» عىلىمي ەكسپەديتسياسىن ۇيىمداستىرۋ كوزدەلىپ وتىر. تاعى ءبىر جاعىمدى جاڭالىق, الداعى وقۋ جىلى جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن بولىنگەن قارجىعا احمەت بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى ءبىلىم گرانتتارى تاعايىندالاتىن بولدى.
وبلىس اكىمىنەن كەيىن جازۋشىلار وداعىنىڭ توراعاسى, اقىن ۇلىقبەك ەسداۋلەت ءسوز الىپ, احاڭنىڭ ادەبي مۇراسىن زەرتتەۋ, زەردەلەۋ, ناسيحاتتاۋ ماسەلەسىنە توقتالدى.
– ءبىز الىپتاردىڭ يىعىنا شىعىپ, الىستاردى كورىپ تۇرمىز دەگەن ءسوز بار. سول الىپتىڭ بىرەگەيى – احمەت بايتۇرسىن ۇلى. احاڭنىڭ «قازاق» گازەتى مەن مۇحامەتجان سەراليننىڭ «ايقاپ» جۋرنالىنىڭ قازاق رۋحانياتى تاريحىنداعى ورنى ەرەكشە. سول ەكى باسىلىم قازاقتىڭ ويانۋىنا ۇلكەن ىقپال ەتكەن. بۇگىنگە دەيىن قانداي دا ءبىر وركەنيەتكە, مادەنيەتكە قولىمىز جەتىپ جاتسا, قاي سالادا بولماسىن ەل ەكەنىمىزدى, دەربەس مەملەكەت ەكەنىمىزدى دالەلدەپ جاتساق – وسىنىڭ بارىندە ۇلتىمىزدىڭ ۇلى ۇستازى احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ ەڭبەگى ۇلكەن, – دەدى كورنەكتى اقىن.
الاشتانۋشى عالىم ەربول تىلەشوۆتىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى مەرەكەنىڭ احاڭنىڭ مۇراسى مەن كۇرەسكەرلىك ءومىربايانىن قورىتۋ, سوعان باعا بەرۋ تۇرعىسىنان حالىققا پايداسى زور.
– مەنىڭ ويىمشا, قازىر احاڭنىڭ مۇراسى تۇگەندەلۋ, جيناقتالۋ, جارىق كورۋ ۇستىندە, بىراق تولىق قورىتىلدى دەپ ايتۋعا ءالى بولا قويماس. سەبەبى احاڭنىڭ ۇلكەن تۇلعاسىن بىرنەشە پارامەتر بويىنشا قاراۋعا تۋرا كەلەدى. ءبىز احاڭنىڭ قايراتكەرلىگىن, ۇستازدىعى مەن عالىمدىعىن ءبولىپ الىپ جاتامىز. بىراق ونىڭ ەڭ الدىمەن قايراتكەر ەكەنى ايقىن. ويتكەنى احاڭ قايراتكەر بولعاننان كەيىن, قازاقتىڭ جوعىن تۇگەندەگەننەن كەيىن بارىپ, قازاققا نە جەتپەيدى دەگەن ماسەلەگە بەت بۇردى. قازاققا عىلىم جەتپەيدى, قازاققا مادەنيەت كەرەك, قازاققا ازاتتىق كەرەك. وسى تۇرعىدان كەلگەندە كەمەڭگەردىڭ ۇلكەن قايراتكەرلىك تۇلعاسىنان بارىپ قالعان ۇلت ۇستازى ەكەندىگى, عالىمدىعى, كوسەمسوزشىلىگى, تاعى باسقا دا قىرلارى اشىلا باستادى. احاڭ – قازاقتىڭ تالماۋسىراعان كەزىندە, وتارشىلدىقتىڭ قامىتى ابدەن باتقان كەزدە سول ءداۋىر تۋعىزعان ۇلى تۇلعا. احاڭ – قازاقتىڭ دارمەنى. قازاقتىڭ ۇلكەن ءبىر سەرپىنى بولدى. احاڭ جاڭا ءداۋىردىڭ بەتىن اشقان ادام. وسى تۇرعىدان كەلگەندە, احمەتتىڭ رەفورماتورلىعى ايقىن كورىنىس تابادى. ەندىگى كەزەكتە ءبىز احاڭدى ويانۋ ءداۋىرى تۇرعىسىنان قاراۋىمىز كەرەك. ءبىز وسى ابايدىڭ ءداۋىرىن, ودان كەيىنگى مىرجاقىپتىڭ «ويان قازاعى», احاڭنىڭ «ماساسى», «قىرىق مىسالى» جازىلعان ءداۋىردى ويانۋ ءداۋىرى دەپ ايتىپ, كەيىنگى ۋاقىتتا سول تىركەستى ۇمىتا باستاعان سياقتىمىز. مەنىڭ ويىمشا, سونى جاڭعىرتۋ كەرەك. ويتكەنى ءار ۇلتتىڭ ءوزىنىڭ ءبىر جاسارعان شاعى, قارتايعان شاعى بولادى. اباي سول 41-42 جاسىندا «قارتايدىق, قايعى ويلادىق, ۇيقى سەرگەك» دەيتىن بولسا, مۇنى قازاقتىڭ ءبىر قارتايعان شاعى دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك. بۇل ابايدىڭ قارتايۋى ەمەس, قازاق قوعامىنىڭ قارتايۋى. كەيىن ابايدىڭ ءىزباسارى ماعجاننىڭ «مەن جاستارعا سەنەمىنىمەن» قازاقتىڭ قايتا جاسارۋ ءداۋىرى باستالدى. سول قازاقتىڭ جاڭعىرۋ ءداۋىرىنىڭ ادامي, انتروپوتسەنتريستىك نەگىزىن قالاعان اباي بولدى دەسەك, سونى جالپىعا تانىتقان, ۇلكەن قوزعالىسقا, قۇبىلىسقا اينالدىرعان احاڭ باستاعان جاڭا كۇش. سوندىقتان ءبىز احاڭدى رەنەسسانس ءداۋىرىنىڭ كوسەمى دەيمىز. رەنەسسانستىق تۇلعالاردىڭ كەزىندە جازبا ادەبيەت, تەاتر قالىپتاسادى, عىلىم داميدى. وسىنىڭ قاي-قايسىنىڭ دا باسىندا احمەت بايتۇرسىن ۇلى تۇردى. سوندىقتان ءبىز احاڭا قازاق تاريحىنىڭ رەنەسسانستىق ءداۋىرى دەپ قاراۋىمىز كەرەك. ءبىز احاڭدى اعارتۋشىلىق اۋقىمدا قاراعىمىز كەلەدى. بىراق اعارتۋشىلىق اۋقىم احاڭا تارلىق ەتەدى. ەندى ءبىز احاڭنىڭ ءداۋىرىن, مۇراسىن قورىتۋىمىز كەرەك. ول ءۇشىن ءبىزدىڭ عىلىمدا ءادىسناما قالىپتاسۋ كەرەك, – دەدى عالىم.
جيىن بارىسىنا اقىن, عالىم-ۇستاز سەرىكباي وسپانوۆتىڭ «ۇلت ۇستازى» اتتى كىتابىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتىپ, احمەتتانۋعا بارىنشا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن بىرنەشە عالىم احمەت بايتۇرسىن ۇلى مەدالىمەن ماراپاتتالدى.
دوڭگەلەك ۇستەل وتىرىسى بارىسىندا 150 جىلدىق مەرەيتويعا وراي وتەتىن نەگىزگى ءىس-شارالاردىڭ ۇلت ۇستازىنىڭ تۋعان كۇنى 5 قىركۇيەككە قاراي ورايلاستىرىلىپ وتىرعانى ايتىلدى. احمەت بايتۇرسىن ۇلىنىڭ تۋعان كۇنى قارساڭىندا ء«تىل – قازىنا» فەستيۆالى وتەدى. سونىمەن قاتار سارتۇبەكتە احمەت مۋزەي-ءۇيىنىڭ قايتا جوندەۋدەن كەيىنگى اشىلۋ ءراسىمى, عىلىمي كونفەرەنتسيا, رەسپۋبليكالىق اقىندار ايتىسى, وقۋشىلار اراسىندا «احمەت وقۋلارى» بايقاۋى ۇيىمداستىرىلىپ, بايگە, كۇرەس سياقتى ۇلتتىق سپورت سايىستارى وتەدى.
قوستاناي وبلىسى
