كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
راس, وبلىس ورتالىعى تالدىقورعان مەن ويىن-ساۋىق استاناسى دەگەن اتاۋعا يە قاپشاعاي قالاسى جانە كەنشىلەر مەكەنى سانالاتىن تەكەلى مونوقالاسىنىڭ جاعدايى تۇتاس اۋداندارعا قاراعاندا ءتاۋىر. بىراق ىشكى ايماقتار اراسىنداعى ديسپروپورتسيانى جوققا شىعارۋعا بولمايدى. ماسەلەن, وبلىستىڭ وڭتۇستىگىندەگى اۋداندار مەن شىعىسىنداعى وڭىرلەردى سالىستىرۋ مۇمكىن ەمەس. اسىرەسە الماتى قالاسىنا جاقىن ورنالاسقان اۋداندارداعى ەلدىڭ تۇرمىسى مەن تىرشىلىگى قوڭدىلاۋ بولعانىمەن, بۇل جاقتا الەۋمەتتىك ماسەلە قوردالانعان ۇستىنە قوردالانا تۇسۋدە. سەبەبى قازىر مەگاپوليس ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەردە ۋربانيزاتسيا ۇدەرىسى توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتىر. ىشكى ميگراتسيانىڭ نەگىزگى كوزى دە ىلە, تالعار, ەڭبەكشىقازاق, قاراساي, جامبىل اۋداندارىنا باعىتتالاتىنىن وتكەن حالىق ساناعى كورسەتىپ بەردى. ستاتيستيكاعا جۇگىنسەك, بىلتىر وبلىستاعى تۇرعىن سانى 2 ملن 105,2 مىڭ ادام بولسا, سونىڭ جارتىسىنا جۋىعى اتالعان 5 اۋداننىڭ اۋماعىندا تۇرادى. بۇل جەردە تۇراقتى تىركەۋدە تۇراتىن ادامداردىڭ ەسەپكە الىنعانىن ەسكەرسەك, قالا ماڭىنداعى جابايى كوشى-قوننىڭ ناقتى ۇلەسىن ەسەپتەپ شىعۋ قيىنعا سوعادى.
– الماتى قالاسىنىڭ ماڭىنداعى اۋداندار مەن تالدىقورعان ءوڭىرىن سالىستىرۋعا كەلمەيدى. بۇل تۇرعىنداردىڭ كۇنكورىس دەڭگەيىنەن دە ايقىن بايقالادى. ءبىر عانا قاراپايىم مىسال, ىلە مەن اقسۋ اۋداندارىنىڭ ەكونوميكالىق جاعدايى جەر مەن كوكتەي. مۇنداي ديسپروپورتسيانى بولدىرماۋ كەرەك. ايماقتار تەڭ دامۋعا ءتيىس. بۇل ءۇشىن بارلىق اۋداندى قامتيتىن بىرىڭعاي ەكونوميكالىق باعدارلاما دايىندالۋدا, – دەگەن بولاتىن ءوز سوزىندە وبلىس اكىمى ق.بوزىمباەۆ.
ەسەسىنە, الماتى ىرگەسىنە قونىس تەپكەن ەلدىڭ الەۋمەتتىك سۇرانىسى ارتىپ كەلەدى. ويتكەنى جان باسى توقتاۋسىز ءوسىپ وتىرعان ەلدى مەكەندەردە باسپانا ماسەلەسىنەن باستاپ مەكتەپ, اۋىز سۋمەن قامتۋ, تابيعي گاز تۇتىنۋ سياقتى ىشكى سۇرانىس بار. ارينە, بۇل جۇمىستى جەرگىلىكتى بيلىك اتقارۋعا ءتيىس. قازىر وبلىستا اۋدانداردىڭ دامۋىنداعى الا-قۇلالىقتى جويۋ ءۇشىن ناقتى باعدارلاما ازىرلەنىپ جاتىر.
– جەتىسۋ وڭىرىندەگى ديسپروپورتسيانى قىسقارتۋ جانە حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋ ماقساتىندا دامۋدىڭ باسىم باعىتتارى ايقىندالىپ, ءىس-قيمىل جوسپارى دايىندالدى. ايماقتىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق پورتفەلى جاساقتالعان. وعان جالپى قۇنى 2,8 ترلن تەڭگە بولاتىن, 19 مىڭ جۇمىس ورنىن قۇراتىن 289 جوبا ەنگىزىلگەن. اۋدانداردى بىركەلكى دامىتۋ ءۇشىن جالپى سوماسى 1,1 ترلن تەڭگە بولاتىن 94 جوبا تالدىقورعان وڭىرىندەگى جوبالار پۋلىنا ىرىكتەلىپ الىندى, سونىڭ نەگىزىندە 6 200 جۇمىس ورنى اشىلىپ, كادرلار دايارلاۋ ۇيىمداستىرىلادى. 2025 جىلعا دەيىنگى ينۆەستيتسيالىق پورتفەلدە اگروونەركاسىپتىك كەشەن, مينەرالدى شيكىزاتتار ءوندىرۋ مەن وڭدەۋ, تۋريزم, جول-كولىك ءترانزيتى سياقتى الەۋەتتى سالالاردىڭ جوبالارى بار. وبلىستىڭ ينۆەستيتسيالىق باعدارلامالارىن تولىق ىسكە اسىرۋدىڭ ناتيجەسىندە, 2025 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمنىڭ جىل سايىنعى ءوسىمى 5 پايىزدان كەم بولمايدى جانە 35 مىڭداي تۇراقتى جۇمىس ورنى جانە شاعىن جانە ورتا بيزنەستە 75 مىڭداي جۇمىس ورنى اشىلادى دەپ كۇتىلۋدە, – دەدى وبلىستىق ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى جومارت ءامىرحانوۆ.
ءبىز جۋىردا قورعاس كەدەنىندەگى كەلەڭسىزدىكتەر تۋرالى جازىپ وتىرىپ, شەكارا ماڭىنداعى شارۋا تۇزەلسە, سول ماڭايداعى اۋدان مەن اۋىلداردىڭ جاعدايى وڭالادى دەگەنبىز. ياعني قازىر كەدەن ماڭىنداعى اۋىلداردىڭ تۇرعىندارى ءۇشىن قولايلى احۋال قالىپتاسىپ وتىرعانى انىق. وعان الماتى وبلىسى پانفيلوۆ اۋدانىنىڭ شەكارا بويىنداعى اۋىل تۇرعىندارىنىڭ ءسوزى دالەل. تۇرعىندار قازىر «قورعاس» ورتالىعى مەن «نۇر جولى» كەدەن بەكەتتەرى اۋماعىندا شاعىن كاسىپتەرىن دوڭگەلەتە باستاعان. دەمەك كەدەن قىزمەتىنىڭ اشىق تا تازا بولۋى ەلدەگى سىبايلاس جەمقورلىقتىڭ جولىن كەسىپ قانا قويماي, ادامداردىڭ ءال-قۋاتىنىڭ جاقسارۋىنا دا تىكەلەي ىقپال ەتەتىنى ءسوزسىز. بۇعان وسى اۋدانداعى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ جاندانۋى دالەل بولا الادى. ويتكەنى بولاشاعىنا سەنىمدى ادام عانا شالعايداعى ەلدى مەكەندەردەن باسپانا ساتىپ الۋعا, تۇرعىن ۇيگە سۇرانىستى ارتتىرۋعا تاۋەكەل ەتپەي مە؟ ءدال قازىر وسى كورىنىس پانفيلوۆ اۋدانىندا ءجۇرىپ جاتىر. جاقىندا اۋداندا جاڭادان 280 پاتەردىڭ قۇرىلىسى باستالدى. ماسەلەن, نۇركەنت اۋىلىنداعى ەكى 80 پاتەرلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋعا 1 ملرد 384,5 ملن تەڭگە قارجى بولىنسە, جاركەنت قالاسىنداعى ەكى 60 پاتەرلى تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن سالۋعا جانە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىنا 1 ملرد 143,6 ملن تەڭگە ءبولىندى. پاتەرلەر كەلەر جىلى پايدالانۋعا بەرىلسە, اۋدانداعى ءۇي كەزەگىندە تۇرعان وتباسىلاردىڭ باسپانا ماسەلەسى كەزەگىمەن شەشىلمەك. بيىلدىڭ وزىندە ناۋرىز جانە ماۋسىم ايلارىندا نۇركەنت اۋىلىنان 240 ءۇيدىڭ كىلتى تاپسىرىلماق.
– بيىل اۋداندا قۇرىلىس سالاسىنا ايتارلىقتاي قارجى ءبولىندى. جاركەنت قالاسى مەن نۇركەنت اۋىلدارىندا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىن اباتتاندىرۋعا جانە ينجەنەرلىك-كوممۋنيكاتسيالىق جەلىلەرىنىڭ قۇرىلىسىنا, سونداي-اق جوبا-سمەتالىق قۇجاتتاما ازىرلەۋگە 250 ملن تەڭگەدەن استام قارجى قاراستىرىلعان. بۇل ءوز كەزەگىندە باسپانا ماسەلەسىن شەشۋدە ايتارلىقتاي سەپتىگىن تيگىزەدى, – دەيدى اۋدانداعى قۇرىلىس سالاسىنا جاۋاپتى مامان باۋىرجان قاشقىنباەۆ.
الماتى وبلىسى
