29 ناۋرىز, 2014

الدا تۇرعان مىندەتتەر اۋقىمى كەڭ

350 رەت
كورسەتىلدى
8 مين
وقۋ ءۇشىن
شىعىس قازاقستان وبلىسىنا جۇمىس ساپارى اياسىندا پارلامەنت سەناتىنىڭ توراعاسى قاسىم-جومارت توقا­ەۆ سەمەي جانە وسكەمەن قالالارىندا بولدى. ساپار­­­­دىڭ نەگىزگى ماقساتى – قازاقستان پرەزيدەنتى ن.نازار­­باەۆ­تىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماق­سات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى حالىققا جولداۋىنىڭ نەگىزگى ەرەجەلەرىن جانە ىسكە اسىرىلۋ بارىسىن تالقىلاۋ. DAA_0376 جاستارعا جيناقىلىق جاراسادى جوعارعى پالاتانىڭ توراعا­سى شاكارىم اتىنداعى سەمەي مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ستۋدەنتتەرىمەن جانە پرو­فەس­­­­­سور­لىق-وقىتۋشىلار قۇرامىمەن كەزدەستى. جينالعاندار الدىندا ءسوز العان ق.توقاەۆ مەملەكەت باسشىسى جاريا ەتكەن جاڭا باعىتتىڭ نەگىزىندە قازىرگى جەتىستىكتەر مەن قازاقستاننىڭ ەرەكشە دامۋ ۇلگىسى جاتقانىن اتاپ ءوتتى. «الەمدىك قوعامداستىق ءبىزدىڭ ەلىمىزدى حالىق ءومىرىنىڭ ساپاسى مەن ستاندارتتارىن ەلەۋلى تۇردە وزگەرتكەن ساياسي جانە ەكونوميكالىق جۇيەنى جاڭعىرتۋ باعىتىن جۇرگىزىپ كەلە جاتقان دەموكراتيالىق مەملەكەت رەتىندە مويىندايدى», دەپ اتاپ ءوتتى توراعا. سەنات توراعاسىنىڭ پىكىرىنشە, قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ گااگادا وتكەن يادرولىق قاۋىپسىزدىك ءجو­نىندەگى ءۇشىنشى سامميتكە تابىس­تى تۇردە قاتىسۋى ونىڭ جارقىن دالەلى بولىپ تابىلادى. الەمدەگى باسقا حالىقتارداي ەمەس, سەمەي جۇرتشىلىعى يادرولىق قاۋىپتىڭ قانداي بولاتىنىن جاقسى بىلەدى. ق.توقاەۆ بيىل مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن الەمدەگى ەڭ ءىرى يادرولىق سىناق الاڭدارىنىڭ ءبىرى – سەمەي پوليگونىنىڭ جابىلعانىنا 23 جىل تولاتىنىن ەسكە سالدى. قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى ستۋدەنتتەر مەن وقۋشىلاردى قولداۋ, ونىڭ ىشىندە ستيپەنديا مولشەرىن ۇلعايتۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك شارالاردى اتاپ ءوتتى. سەنات توراعاسى قازىرگى كەزدە پارلامەنتتە «مەم­لەكەتتىك ­­جاستار ساياساتى تۋرالى» زاڭ جو­باسى قارالىپ جاتقانىن جەت­كىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, مەم­­­­لە­­كەتتىك ­جاستار ساياساتى تۋرالى جاڭارتىلعان زاڭ جوباسىندا ەڭ تومەن كەپىلدى الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر جانە الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق شارا­لاردىڭ جۇيەلى پاكەتى قارالاتىن بولادى. سونىمەن بىرگە, توراعا «ابى­رويلى, جايلى دا جاقسى ءومىر تىنىمسىز ەڭبەكپەن عانا كەلەتىنىن» ايتا كەلىپ, جاستاردى جۇمىسقا جىگەرمەن كىرىسۋگە شاقىردى. بۇل رەتتە توراعا جاستاردىڭ جيناقىلىق تانىتاتىنىنا, ومىردەگى قولايسىز جايتتاردى ەڭسەرۋگە دايىن ەكەنىنە نىق سەنىمدى. «سىزدەرگە ءوز ەلىمىزدىڭ ەڭبەكتەرىڭىز قاجەت بولاتىن, قۇرمەتتەلەتىن ءارى ءتيىستى دەڭگەيدە اقى تولەنەتىن كەز كەلگەن جەرىندە ءومىر ءسۇرۋ كەرەك», دەپ قورىتىندىلادى ق.توقاەۆ ءسوزىن. عىلىمي جوبالارعا بەلسەن­دى قاتىسقانى جانە ۇزدىك وقۋ­دا­عى جوعارى تابىستارى ءۇشىن ۋني­ۆەر­سيتەتتىڭ بىرقاتار ستۋ­دەن­ت­تە­رى قازاقستان پارلامەنتى سە­نا­تىنىڭ العىس حاتتارى مەن ەس­تە­لىك سىيلىقتارىنا يە بولدى. سەنات توراعاسى سەمەيدە «نۇر وتان» پارتياسىنىڭ قالالىق في­­­ليا­لىنىڭ مۇشەلەرىمەن جانە «جاس وتان» جاستار قاناتىنىڭ وكىل­دەرىمەن دە كەزدەستى. پارتيا ساياسي كەڭەسىنىڭ بيۋرو مۇشەسى ق.توقاەۆ «نۇر وتان» اكتيۆىنىڭ الدىن­دا پارتيا توراعاسى نۇر­سۇل­تان نازارباەۆتىڭ تاپسىرمالارىن ورىنداۋ جونىندە مىندەتتەر قويدى. سەنات توراعاسى سەمەيدەگى «سەماز» جشس-ىندە بولىپ, جۇك اۆتوموبيلدەرىن, اۆتوبۋستار مەن اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن قۇراستىراتىن كاسىپورىن جۇمىسىمەن تانىستى. باستى باعىت – ەلىمىزدەگى تۇراقتىلىق ق.توقاەۆتىڭ شىعىس قازاق­ستان وبلىسى­نا جۇمىس ساپارى وسكەمەن قالاسىندا جال­عاستى.  توراعا مۇندا وبلىس اكتيۆىمەن كەزدەستى. كەزدەسۋدى اشا كەلىپ, شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى بەر­­­دىبەك ساپارباەۆ ايماقتىڭ قازىرگى كەزدەگى الەۋمەتتىك-ەكونو­­­ميكالىق دامۋى تۋرالى ايتىپ بەردى. ق.توقاەۆ قازاقستان رەس­­­­پۋب­ليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى ن.ءا.نا­زارباەۆتىڭ ۇزاق مەرزىمدى «قا­زاقستان-2050» ستراتەگياسىن ىسكە اسىرۋ اياسىندا ەلىمىز بەن شىعىس قازاقستان وبلىسىنىڭ الدىندا تۇرعان مىندەتتەرگە ەگجەي-تەگجەيلى توقتالدى. ول ورنىقتى جانە ۇدەمەلى دامۋ ۇستىندەگى قا­زاقستان جاھان­دىق جانە ايماق­تىق قاۋىپسىزدىكتەگى ەرەكشە فاك­تورعا اينالعانىن اتاپ ءوتتى. «ءبىزدىڭ ەلىمىزگە حالىقارالىق ىستەردەگى سەنىم­دى ارىپتەس رەتىندە سەنەدى, يادرولىق قارۋسىز­دانۋعا, حالىقارالىق قاۋىپسىزدىكتى, ينتەگراتسيا مەن كوپتاراپتى ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋعا ناقتى ۇلەس قوسقانى ءۇشىن قۇرمەتتەيدى», دەدى توراعا. «بۇل تۇرعىدا قازاقستاندىق پاتريوتيزم يدەولوگياسى اسا ماڭىزدى بولىپ وتىر. مەملەكەت باسشىسىنىڭ جولداۋىندا ايتىلعان وسى يدەولوگيا ەلىمىزدىڭ وركەندەۋى, ءار ازاماتتىڭ جايلى ءومىرى, ولاردىڭ قۇقىقتا­رىن قورعاۋ سەكىلدى قۇندىلىقتاردان تۇرادى», دەپ اتاپ ءوتتى سەنات توراعاسى. توراعانىڭ پىكىرىنشە, بيلىك­­تىڭ زاڭ شىعارۋ جانە اتقا­رۋشى تارماقتارىنىڭ مىندەتى ازامات­تاردىڭ ۇمتىلىستارىن ىسكە اسىرۋ جانە سەنىم ۇدەسىنەن شىعۋ ءۇشىن ەكونوميكالىق, قۇقىقتىق, الەۋمەتتىك جاعدايلار جاساۋ بولىپ تابىلادى. ق.توقاەۆ پرەزيدەنتتىڭ ۇكىمەت پەن ۇلت­تىق بانككە بەرگەن ناقتى تاپسىرمالا­رىن ەسكە سالدى. ولار سالىقتىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, جۇمىس ىستەمەي­تىن نەسيە­لەر­دى تومەندەتۋ, قور نارىقتارىن جاندان­دىرۋ, ەكونو­ميكاعا مەملەكەتتىڭ قاتى­سۋ­ىن ازايتۋ, كولەڭكەلى ەكونوميكانى قىس­قارتۋ, ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسار­تۋ, اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ باسەكەگە قابىلەت­تىلىگىن ارتتىرۋ تۋرالى بولاتىن. قازىرگى كەزدە شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ دامۋى­نا كەدەرگى بولىپ وتىرعان ەرەجەلەردى جويۋ تۇر­عىسىندا زاڭناماعا اۋقىمدى رەۆيزيا جۇرگىزۋ مىندەتى تۇر. ودان باسقا, قازاق­ستاندىق كاسىپكەرلەر قىزمەتىنىڭ نەگىزگى قاعيدالارى بەلگىلەنەتىن, كاسىپكەرلەر قىز­مە­تىن رەتتەۋگە قاتىستى زاڭداردىڭ بار­لىق ەرەجەلەرىن بىرىكتىرەتىن كاسىپكەرلەر كو­دەكسىن ازىرلەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. سەنات توراعاسى ايتقانداي, بيىل رۇقسات بەرۋ جانە ەسكەرتۋ, كاسىپكەرلەر قىزمەتى ءۇشىن جاعدايلاردى تۇبەگەيلى جاقسارتۋ, وزىنەن ءوزى رەتتەلەتىن ۇيىمدار قىزمەتى ماسەلەلەرى جونىندەگى زاڭ جوبالارى بويىنشا تياناق­تى جۇمىستار كۇتىپ تۇر. قازاق­ستان­دىقتاردىڭ ءومىرى مەن قاۋىپ­سىزدىگىنە تىكەلەي اسەر ەتپەي­تىن بار­لىق رۇقساتتار جانە ليتسەنزيا­لار ولاردى ەسكەرتۋمەن الماس­تى­رۋ ارقىلى قايتا قارالاتىن بولادى. پرەزيدەنت ساياساتىنىڭ باسقا باسىمدىعى عىلىمعا نەگىزدەلگەن ەكونوميكانى قالىپ­تاس­تىرۋدى, ەڭ الدىمەن, قازاقستاندىق عىلىم­نىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋدى تالاپ ەتەدى. ءتور­اعا اتاپ وتكەندەي, قازىرگى كەزدە عىلىمدى ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 3 پايىزىنان كەم ەمەس دەڭگەيدە قارجىلاندىرۋدى بىرتە-بىرتە قالىپتاستىرۋدىڭ ناقتى جوسپارى جاسالۋدا. پارلامەنت دەپۋتاتتارىنىڭ الدىندا زەرتتەۋلەردى جانە يننوۆاتسيالاردى قولداۋ, عىلىمي جاڭالىقتاردى كوممەرتسيالاندىرۋ, ۆەنچۋرلىق قارجىلاندىرۋ, زياتكەرلىك مەنشىكتى قورعاۋ جونىندەگى زاڭنامالاردى جەتىل­دىرۋ مىندەتى تۇر. شىعىس قازاقستاننىڭ ءرولى تۋرا ايتا كەلىپ, ق.توقاەۆ ايماقتى تاماشا تابيعاتى, زور ونەركاسىپتىك الەۋەتى, تارماقتالعان الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمى مەن وركەندەگەن اگرارلىق سالاسى بار قارقىندى دامىپ كەلە جاتقان ءوڭىر رەتىندە اتاپ ءوتتى. ونىڭ پىكىرىنشە, ايماق ەلىمىزدىڭ جالپى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋىنا زور ۇلە­سىن قوسا وتىرىپ, تۇراقتى دامۋ ۇستىندە. وبلىس ەلىمىزدەگى يندۋس­تريالىق-يننوۆاتسيالىق دامۋ جوبالارىن قارجىلاندىرۋ كولەمى بويىنشا جەتەكشى ورىنداردىڭ ءبىرىن يەلەنىپ كەلەدى. سەنات دەپۋتاتتارى ءوز كەزەگىندە سايلان­عان ايماقتاردى دامىتۋدا وزدەرىنىڭ كونس­تيتۋتسيالىق قۇقىقتارىن بەلسەندى تۇردە پايدالانۋدا. «ءبىزدىڭ مەملەكەتىمىزدىڭ اۋقىمدى اۋماعىن, الۋان ءتۇرلى تابيعي جاعدايىن جانە ايماقتار ەكونوميكاسىنىڭ ءتۇرلى دامۋ دەڭگەيلەرىن ەسكەرگەندە, بۇل وتە ماڭىزدى», دەپ اتاپ ءوتتى توراعا. شىعىس قازاقستان وبلىسىنا ساپارى بارىسىندا ق.توقاەۆپەن بىرگە سەنات توراعاسىنىڭ ورىنباسارى اسقار بەيسەنباەۆ, پالا­تانىڭ قارجى جانە بيۋدجەت كومي­تەتىنىڭ توراعاسى راشيت احمەتوۆ, سونداي-اق, شىعىس قازاقستان وبلىسىنان سايلانعان سەناتورلار – ەكونوميكالىق دامۋ جانە كاسىپكەرلىك كوميتەتىنىڭ توراعاسى تالعاتبەك ءابايدىلدين مەن دەپۋتات سەرگەي پلوتنيكوۆ بولدى. سەنات بيۋروسىنىڭ تاياۋداعى شەشىمىمەن شىعىس قازاقستان وبلىستىق ءماسليحاتى مەن سەمەي قالالىق ءماسليحاتىنىڭ ءبىر­ق­ا­تار دەپۋتاتتارى وتاندىق زاڭنامانى جەتىلدىرۋدەگى بەلسەندى قىزمەتى ءۇشىن پارلامەنت سەناتىنىڭ قۇرمەت گراموتاسىمەن ماراپات­تالعان بولاتىن. ساپار كەزىندە گراموتالار تابىس ەتىلدى. سەنات دەلەگاتسياسى وسكەمەندە قالىپ­تاسىپ جاتقان سپورت كلاستەرىندە جانە «بوبروۆكا+» اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپ­ورنىندا دا بولدى. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». شىعىس قازاقستان وبلىسى.
سوڭعى جاڭالىقتار