كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
ۋكراينادا تۇتانعان سوعىس ءورتى ازىرگە باسىلار ءتۇرى جوق. ۇرەيلەنگەن حالىق ەلدىڭ باتىس شەكاراسىنا اعىلىپ, كورشىلەس ەلدەردەن پانا ىزدەدى. پولشانىڭ وزىنە ەكى كۇندە 100 مىڭنان اسا ادام كەلگەن. رۋمىنيا ۋكراينادان 43 مىڭ ازاماتتىڭ ەلگە كىرگەنىن مالىمدەدى. ودان بولەك ازاماتتار مولدوۆا, ماجارستان مەن سلوۆاكيا شەكارالارىنان اسقان. سوعىستان قاشقانداردىڭ كوبى – ايەلدەر مەن بالالار, ويتكەنى ۋكراينا باسشىلىعى 18-60 جاس ارالىعىنداعى ەر ادامداردى ەلدە قالىپ, قولىنا قارۋ الۋعا شاقىردى. بۇۇ ءۇيىن تاستاپ قاشقان بوسقىنداردىڭ كوبەيەتىنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
سانكتسياعا ىلىكتى
سوڭعى كۇندەرى الەم جۇرتى, اسىرەسە باتىس ەلدەرى رەسەيدىڭ ارەكەتىن قاتاڭ سىنعا الۋدا. بۇل اگرەسسيانى توقتاتۋ ءۇشىن ءتۇرلى سانكتسيا جاريالاندى. العاشقىدا اقش, ۇلىبريتانيا, ەۋرووداق ەلدەرى رەسەيدىڭ جەكەلەگەن تۇلعالارىنا سانكتسيا سالىپ, قارجى سەكتورىن تەجەيتىن شەشىمدەرمەن شەكتەلگەن-ءدى. باتىس ەلدەرىنىڭ بۇل ارەكەتتەرى ء«السىز» ەكەنى ايتىلىپ, الەم جۇرتى رەسەيمەن تارازى باسىن تەڭەستىرىپ تۇرعان مەملەكەتتەردەن باتىلداۋ شەشىم تالاپ ەتتى. بايدەن اكىمشىلىگى باستاپقىدا رەسەيدىڭ ەكى ءىرى بانكىن سبەربانك پەن ۆتب-نى, سونداي-اق بىرنەشە ءىرى كومپانيانى باتىس قارجى نارىقتارىنان اجىراتاتىنىن مالىمدەدى. ودان بولەك تەحنولوگيانى يمپورتتاۋعا شەكتەۋ قويىلىپ, رەسەي ەليتاسىنىڭ اكتيۆتەرىن بۇعاتتايتىن بولادى.
ەۋرووداقتىڭ قارا تىزىمىنە پۋتين مەن لاۆروۆتان باستاپ, رەسەي شەنەۋنىكتەرى, دەپۋتاتتار مەن قاۋىپسىزدىك قىزمەتكەرلەرى, سونداي-اق بەلارۋس ارمياسىنىڭ كوماندالىق قۇرامىنىڭ وكىلدەرى كىردى. سانكتسياعا رەسەيدىڭ 64 نەگىزگى مەملەكەتتىك جانە ونەركاسىپتىك قۇرىلىمدارى, اتاپ ايتقاندا قورعانىس جانە ەنەرگەتيكا سالالارى, سونداي-اق ءتورت بانك ىلىكتى. وسىلايشا, سانكتسيا سالىنعان جەكە تۇلعالاردىڭ سانى 670-كە, ال زاڭدى تۇلعالاردىڭ سانى 113-كە جەتكەن.
سونىمەن قاتار ەۋروپانىڭ بىرقاتار ەلى رەسەي اۆياكومپانيالارىنا اۋە كەڭىستىگىنە كىرۋگە تىيىم سالدى. بۇل مەملەكەتتەر قاتارىندا ۇلىبريتانيا, گەرمانيا, پولشا, بولگاريا, چەحيا, ەستونيا, ليتۆا, رۋمىنيا, لاتۆيا جانە سلوۆەنيا بار. سوڭعىلاردىڭ ءبىرى بولىپ جەكسەنبىدە فينليانديا, يرلانديا دا قوسىلدى. رەسەي دە ءوز كەزەگىندە اتالعان ەلدەردىڭ ۇشاقتارىنا ءوز ايماعىندا ۇشۋعا تىيىم سالدى. ۇلىبريتانيا پرەمەر-ءمينيسترى العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ رەسەيلىك «اەروفلوتقا» سانكتسيا سالعان ەدى. ال بۇل شەشىمگە جاۋاپ رەتىندە رەسەي تارابى British airlines ۇشاقتارىن, كەيىنىرەك ۇلىبريتانياعا قاتىسى بار بارلىق اۋەكومپانيا ۇشاقتارىنا ءوز اۋەجايلارىندا قونۋىنا تىيىم سالىپ, ەل اۋماعىندا ۇشىرمايتىنىن مالىمدەدى. وسىلايشا, باتىستىڭ رەسەي ارەكەتىنە قارسىلىعى ءتۇرلى سالادا كورىنىس تاۋىپ جاتىر.
وسىعان دەيىنگى سانكتسيالاردىڭ جەتكىلىكسىز ەكەنىن ايتقان بەلسەندىلەر رەسەيدى SWIFT (دۇنيەجۇزىلىك بانكارالىق قارجىلىق تەلەكوممۋنيكاتسيا ۇيىمى) جۇيەسىنەن اجىراتۋ ماسەلەسىن كوتەرە باستادى. دەگەنمەن رەسەيدىڭ شيكىزاتىنا تاۋەلدى كەيبىر ەلدەر بۇل قادامعا بارۋعا اسىقپاعان ەدى. قارۋلى قاقتىعىستىڭ ءۇشىنشى كۇنى باتىس ەلدەرى رەسەي ەكونوميكاسىنا اۋىر سوققى بولاتىن شەشىمدى تالقىلاي باستادى. ەۋروكوميسسيا توراعاسى ۋرسۋلا فون دەر ليايەن ەۋروپا وداعى, ۇلىبريتانيا, كانادا جانە اقش جەتەكشىلەرى رەسەيدىڭ بىرقاتار بانكتەرىن SWIFT جۇيەسىنەن اجىراتۋدى جانە رەسەي ورتالىق بانكىنە سىرتقى رەزەرۆتەرىن الۋعا شەكتەۋ قويۋ جونىندە ۋاعدالاسقانىن مالىمدەدى. الەمنىڭ 11 مىڭنان استام قارجى ۇيىمى ءوزارا قۇجات الماسىپ, قارجىلىق وپەراتسيا ورىندايتىن SWIFT جۇيەسىن رەسەيلىك كەيبىر بانك پايدالانا المايتىن بولادى. ال شەتەلدىك رەزەرۆتەگى اقشاسىنا قول جەتكىزە الماسا, رۋبل باعامىن ۇستاپ تۇرۋ قيىنعا تۇسپەك. سوڭعى كۇندەرى قاراستىرىلعان ەڭ اۋىر ەكونوميكالىق سوققىلاردىڭ ءبىرى وسىلار بولاتىنى انىق.
سونداي-اق رەسەي بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۋكرايناعا قارسى اگرەسسياسىن قاتاڭ ايىپتايتىن جانە رەسەي اسكەرلەرىن ۋكراينا اۋماعىنان دەرەۋ شىعارۋدى تالاپ ەتەتىن قارارىنا تىيىم سالدى. اقش پەن البانيا بىرلەسىپ دايىنداعان بۇل قۇجاتتىڭ جوباسىن 25 اقپان, جۇما كۇنى نيۋ-يوركتە وتكەن وتىرىستا قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ 15 مۇشەسىنىڭ 11-ءى قولدادى. قىتاي, ءۇندىستان جانە بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى قالىس قالدى. ماسكەۋ بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى رەتىندە ۆەتو قۇقىعىنا يە.
وسىلايشا, رەسەيدىڭ ارەكەتىن قاتاڭ ايىپتاعان الەم ەلدەرى كۇن سايىن جاڭا سانكتسيالار لەگىن جاريالاپ, وسى ارقىلى رەسەي پرەزيدەنتىن ۋكراينا ايماعىنان اسكەرىن شىعارۋعا ماجبۇرلەۋگە تىرىسىپ باعۋدا.
تويتارىس بەردى
ۋكرايناداعى جاعداي كۇن وتكەن سايىن ۋشىققانىن بۇكىل الەم باقىلاۋدا. ۆ.زەلەنسكيدىڭ ايتۋىنشا, ۇرىس ەل استاناسى كيەۆتە, سونداي-اق وڭتۇستىكتە ودەسسادا جانە سولتۇستىك-شىعىستا حاركوۆتا ءجۇرىپ جاتىر. حاركوۆ اكىمشىلىگىنىڭ باسشىسى ولەگ سينەگۋبوۆ, ۋكراينا ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى انتون گەراششەنكو رەسەي اسكەرىنىڭ جەكسەنبىدە ۋكراينانىڭ ەكىنشى ءىرى قالاسى حاركوۆكە كىرگەنىن حابارلادى. قالا ىشىندە كەسكىلەسكەن ۇرىس ءجۇرىپ جاتقانى ايتىلىپ, قالا تۇرعىندارىنىڭ سىرتقا شىقپاي, ۇيدە نەمەسە جەرتولەدە وتىرۋى سۇرالعان.
رەسەي قورعانىس مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى يگور كوناشەنكوۆ رەسەي اسكەرى حەرسون مەن بەرديانسككە توسقاۋىل قويىپ, ۋكراينانىڭ اسكەري ينفراقۇرىلىمىنا تاعى ءبىر زىمىران سوققىسىن تيگىزگەنىن حابارلاعان. حەرسون ۋكراينانىڭ وڭتۇستىگىندە, قىرىمنىڭ سولتۇستىك-باتىسىندا ورنالاسقان, ال بەرديانسك – قىرىمنىڭ شىعىسىنداعى پورتتى قالا.
دەگەنمەن ۋكراينانىڭ قورعانىس مينيسترلىگى ۋكراينا 72 ساعات بويى تويتارىس بەرگەنىن جانە ەشقانداي ءىرى قالانىڭ رەسەي اسكەرىنىڭ باقىلاۋىنا وتپەگەنىن ايتتى. ۇرىس ءالى دە توقتاعان جوق.
ناتو-عا مۇشە ەلدەر ۋكرايناعا اسكەري كومەك جىبەرۋگە كەلىستى. چەحيا قورعانىس مينيسترلىگى شامامەن 8,6 ملن دوللار كولەمىندە پۋلەمەت, شابۋىل مىلتىقتارى مەن تاپانشالاردى وق-دارىلەرمەن بىرگە جىبەرەتىنىن مالىمدەدى. ال نيدەرلاند ۋكرايناعا قوسىمشا 200 «ستينگەر» زەنيتتىك زىمىرانىن جەتكىزەتىن بولدى. سوڭىنا دەيىن قارۋ بەرمەيتىنىن ايتىپ كەلگەن گەرمانيا وزگە ەلدەرگە نەمىس قارۋ-جاراعىن بەرۋگە رۇقسات ەتتى, سونداي-اق تانككە قارسى 1000 قارۋ مەن 500 «ستينگەر» زىمىرانىن جىبەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. ال اقش پرەزيدەنتى دجو بايدەن قارۋ-جاراققا, سونىڭ ىشىندە تانككە قارسى Javelin زىمىرانىن ساتىپ الۋعا تاعى 350 ملن دوللار بەرۋدى ۇيعاردى. ۋكرايناعا اسكەري تەحنيكا مەن قارۋ-جاراق بەرۋگە كەلىسكەندەر قاتارىندا فرانتسيا, اۋستراليا جانە وزگە دە ەلدەر بار.
سونداي-اق ناتو ۋكراينا اۋماعىنداعى ۇرىسقا بايلانىستى شىعىس بلوگىن نىعايتۋ تۋرالى شەشىم قابىلداعانىن ايتا كەتكەن ءجون.
ۇرىس ەكى ءمايدانداجۇرىپ جاتىر
اقپاراتتىق كەڭىستىك جايلى دا ايتا كەتۋ كەرەك. شەتەلدىك باسىلىمدار مەن ۋكراينانىڭ رەسمي تۇلعالارى ۇرىس الاڭدارىنان جەدەل اقپارات تاراتىپ جاتقانىن كورىپ وتىرمىز. رەسەي مەن ۋكراينانىڭ رەسمي دەرەكتەرىندەگى الشاقتىق وتە ۇلكەن. رەسەي تارابىنان اقپاراتتىق ۆاككۋم بار ەكەنى انىق. كۇردەلى جاعدايدا Facebook, Instagram جەلىسىنە يە Meta, Twitter, Google سەكىلدى الپاۋىت تەحنولوگيالىق كورپوراتسيالار دا سىرت قالمادى. ولار جەلىدە تاراعان جالعان اقپاراتپەن بارىنشا كۇرەسەتىنىن ايتقان. ماسەلەن Instagram رەسەيدىڭ Sputnik, RT, ريا نوۆوستي سەكىلدى مەملەكەتتىك باسىلىمدارىنىڭ پاراقشالارىندا «رەسەي مەملەكەتى باسقاراتىن مەديا» دەگەن بەلگى قويدى.
XXI عاسىرداعى سوعىس ارەكەتتەرىنىڭ ەرەكشەلىگى اقپاراتتىق تەحنولوگيانىڭ دامۋىندا ەكەنى ءسوزسىز. ۇرىس ارەكەتتەرى ەكى مايداندا دا ءجۇرىپ جاتىر. Anonymous تاۋەلسىز حاكەرلەر توبى رەسەيدىڭ مەملەكەتتىك ورگاندارىنىڭ سايتتارىن شابۋىلداپ, ولار ۋاقىتشا ىستەن شىققانى حابارلاندى. رەسەيدىڭ تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگى مۇنى روستەلەكوم جەلىسىندەگى اقاۋلارمەن بايلانىستىردى. ال روسكومنادزور Twitter, Facebook الەۋمەتتىك جەلىلەرىنىڭ جۇمىسىن شەكتەيتىنى تۋرالى مالىمدەدى.
دەسە دە, مۇنداي اسكەري قاقتىعىس كەزىندە جاريالانعان كەز كەلگەن اقپاراتتى رەسمي دەرەكتەرمەن سالىستىرىپ, تەكسەرىپ الۋعا كەڭەس بەرىلەدى.
تاراپتار كەلىسسوزگە دايىن, دەگەنمەن...
كەلىسسوزگە كەلەر بولساق, ۋكراينا پرەزيدەنتى ۆولوديمير زەلەنسكي ءبىرىنشى بولىپ كەلىسسوز جۇرگىزۋگە اشىق ەكەنىن ايتقان, الايدا رەسەي تارابىنىڭ ۇسىنىسىنا كەلىسپەيتىنىن, ەل قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتەتىن ءتيىمدى كەلىسسوزدەر كەرەك دەگەن سوزىنەن اينىمادى. جەكسەنبىدە رەسەي پرەزيدەنتىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى د.پەسكوۆ رەسەي دەلەگاتسياسى ۋكراين تارابىمەن كەلىسسوز جۇرگىزۋ ءۇشىن بەلارۋسكە كەلگەنىن حابارلادى. الايدا زەلەنسكي رەسەيگە كومەك كورسەتكەن بەلارۋس جەرىندە كەزدەسۋدەن باس تارتتى. جەكسەنبى كۇنگى ۇندەۋىندە ول ۋكرايناعا اگرەسسيا تانىتپاعان باسقا جەرلەردە سويلەسۋگە دايىن ەكەنىن جەتكىزدى.
سونداي-اق جەكسەنبىدەگى ۇندەۋىندە ۆ.پۋتين رەسەيدىڭ ۋكرايناعا باسىپ كىرۋىن «دونباسس حالىق رەسپۋبليكالارىنا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن جاسالعان ارنايى وپەراتسيا» ەكەنىن قايتا ايتىپ, شەپتەگى جاۋىنگەرلەردىڭ ەرلىگىنە العىس ءبىلدىردى.
كەلىسسوز بەلارۋستەن وزگە قايدا ءوتۋى مۇمكىن؟ وسىعان دەيىن ازەربايجان جانە تۇركيا كوشباسشىلارى يلحام اليەۆ پەن رەدجەپ ەردوعان كەلىسسوزدەر ۇيىمداستىرۋدى ۇسىنعانى بەلگىلى بولعان ەدى.
ۋكراينادا تۇتانعان سوعىس ءورتى ەۋرازيا كەڭىستىگىندە ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان بەرى قىزعىشتاي قورعالىپ كەلە جاتقان حالىقارالىق بەيبىتشىلىك كەلىسىمدەرى بەرەتىن كەپىلدىككە قاۋىپ توندىرە مە؟ مۇنى ۋاقىت كورسەتەدى.
