كۇندەلىكتى قوعام ومىرىندە دارىگەرگە قارالمايتىن ادام كەمدە-كەم. مەيلى ەمحانا, مەيلى ستاتسيونار بولسىن, اق جەلەڭدى دارىگەرلەر ەم ىزدەگەن جاننىڭ اۋرۋىنا بارلىق كەزدە اراشاشى. ال ولاردىڭ مۇقتاجدىعىن ەلەپ-ەسكەرۋ قانشالىقتى دەڭگەيدە ىسكە اسۋدا؟ بۇل ماسەلەگە دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنىڭ جاۋاپتى حاتشىسى سەرىكبول مۋسينوۆ ءوز كوزقاراسىن ءبىلدىردى.
– ەلباسى ن. نازارباەۆ ءوزىنىڭ «قازاقستان جولى – 2050: ءبىر ماقسات, ءبىر مۇددە, ءبىر بولاشاق» اتتى جولداۋىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى قىزمەتكەرلەرىن قولداۋعا باعىتتالعان شارالاردى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى تاپسىرما بەرگەن بولاتىن. وسىعان بايلانىستى ويىڭىزبەن بولىسسەڭىز.
– مەملەكەت باسشىسى جىل سايىن قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋلارىندا دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنا ەرەكشە كوڭىل بولەدى. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى كاسىبىنىڭ مارتەبەسىن كوتەرۋ جانە ولاردى بارىنشا قولداۋ ۇنەمى ەلباسىنىڭ نازارىندا. بيىل دا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن الەۋمەتتىك قولداۋ ماسەلەلەرىنە نازار اۋداردى. دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسى قىزمەتكەرلەرىنىڭ الەۋمەتتىك پاكەتتەرىن قايتا قاراستىرۋعا قاتىستى تاپسىرمانى ەلىمىزدىڭ مەديتسينا جۇرتشىلىعى قۋانا قابىلدادى.
سەبەبى, ناۋقاستاردى دەرتتەرىنەن ايىقتىرۋ ءۇشىن كۇن-ءتۇن دەمەي, ايانباي قىزمەت ەتىپ جۇرگەن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىن الەۋمەتتىك قولداۋ قاجەت. ويتكەنى, اۋىرىپ-سىرقاعان كەز كەلگەن ادام ەڭ الدىمەن دارىگەردىڭ اقىل-كەڭەسىنە جۇگىنەدى, سول جازىپ بەرگەن ءدارى-دارمەك ارقىلى شيپا ىزدەيدى. ۇمiتكە ءۇمiت جالعاپ, دەننىڭ ساۋلىعىن, عۇمىردىڭ ۇزاقتىعىن ساباقتاستىرىپ جاتاتىن دا سولار. مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنە ادامداردىڭ ءومىرى مەن دەنساۋلىعى ءۇشىن اسا جاۋاپتى مىندەت جۇكتەلگەن. ولار كۇن سايىن مىڭداعان وپەراتسيالار جاساپ, ون مىڭداعان ناۋقاستاردى قابىلداپ, ەمدەۋدە.
– جىل سايىن مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىبي مەرەكەسى شەڭبەرىندە «ءوز كاسىبىنىڭ ۇزدىگى» رەسپۋبليكالىق بايقاۋى ۇيىمداستىرىلىپ تۇراتىنىن بىلەمىز. مۇنداي بايقاۋلار دارىگەرلەردىڭ بەدەلىن ارتتىراتىنى ءسوزسىز. وسى بايقاۋ تۋرالى توقتالىپ وتسەڭىز.
– ءيا, جىل سايىن ماۋسىم ايىندا «ۇزدىك دارىگەر» عانا ەمەس, «ۇزدىك مەنەدجەر – دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىسى», «ۇزدىك اۋىل دارىگەرى», «ۇزدىك سانيتارلىق دارىگەر, ەپيدەميولوگ», «ۇزدىك پروۆيزور», «ۇزدىك مەيىرگەر» سياقتى اتالىمدار بويىنشا رەسپۋبليكالىق كونكۋرس وتەدى. كونكۋرس كاسىپتىڭ بەدەلىن ارتتىرۋعا, مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كاسىپتىك شەبەرلىگىن, باستامالارى مەن شىعارماشىلىعىن جەتىلدىرۋگە سەپتىگىن تيگىزەتىن تاماشا داستۇرگە اينالدى. كەيىنگى جىلدارى ودان باسقا «دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ ۇزدىك تاۋەلسىز ساراپشىسى», «ۇزدىك دونور» سياقتى كونكۋرستار دا ءوتىپ تۇرادى.
وتكەن جىلى العاش رەت ديسپانسەرلىك ەسەپتە تۇرعان پاتسيەنتتەردىڭ اراسىندا «ۇزدىك پاتسيەنت» كونكۋرسى ءوتتى. بۇل كونكۋرستا باتىس قازاقستاننان كەلگەن ششۋدرو گالينا نيكولاەۆنا 1-ورىنعا يە بولدى. مەملەكەت باسشىسى: «ءوزىنىڭ جەكە باسىنىڭ دەنساۋلىعىن الدىمەن ادامنىڭ ءوزى ويلاۋى كەرەك. ەگەر دەنساۋلىقتى ويلاۋ ءار وتباسىنىڭ شارۋاسى بولسا, وندا مەملەكەت جۇزەگە اسىرىپ جاتقان قادامدار الدەقايدا ءتيىمدى شىعار ەدى», دەپ ايتقان بولاتىن. كونكۋرستىڭ ماقساتى دا – حالىقتىڭ ءوز دەنساۋلىعىنا ورتاق جاۋاپكەرشىلىگىن جانە ءدارى-دارمەك بويىنشا ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ. «ۇزدىك پاتسيەنت» اتاعىنا ىرىكتەۋ كريتەريلەرى دارىگەردىڭ بارلىق تاعايىنداۋلارىن جانە ۇسىنىستارىن ورىنداۋ, دۇرىس تاماقتانۋ جانە ديەتا ۇستاۋ, نەگىزگى دارىلەردى ۇنەمى قابىلداۋ, زەرتحانالىق كورسەتكىشتەردىڭ دەڭگەيىن جاقسارتۋ, ءبىر جىلدىڭ ىشىندە نەگىزگى اۋرۋى بويىنشا اسقىنۋلاردىڭ بولماۋى, ياعني, قارالۋعا جانە تەكسەرىلۋگە تۇراقتى كەلىپ تۇرۋ بولىپ تابىلادى. وسىنداي كونكۋرستار وتكىزۋ ءار پاتسيەنت ءۇشىن اۋرۋلاردىڭ الدىن الۋ جانە ءوز دەنساۋلىعىن ساقتاۋ بويىنشا جاقسى ۇلگى بولىپ تابىلاتىنىنا سەنىمدىمىز. دارىگەرلەر دە ءوز كەزەگىندە ءاربىر پاتسيەنتتىڭ ساۋىعىپ كەتۋىنە بارلىق تاجىريبەسىن, ءبىلىمىن جۇمسايدى.
– حالىق مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىمەن قاناعاتتانسا, دارىگەر تۋرالى جاقسى پىكىر قالىپتاسادى. دارىگەرلەر مەديتسينالىق كومەكتى ساپالى كورسەتۋگە ىنتالاندىرىلا ما؟
– مەديتسينالىق كومەكتىڭ ساپاسىن ارتتىرۋ ءۇشىن دارىگەر «زامان تالابىنان قالماي, ىلەسىپ وتىرۋ كەرەك», ۇنەمى ءوزىنىڭ ءبىلىمىن جەتىلدىرىپ وتىرۋعا ءتيىس جانە تاجىريبەدە دياگنوستيكا مەن ەمدەۋدىڭ زاماناۋي ءادىستەرىن قولدانۋ كەرەك. بۇگىنگى تاڭدا ول ءۇشىن بارلىق جاعداي جاسالعان. 2012 جىلدان باستاپ ستاتسيونارلىق جانە ستاتسيوناردى الماستىراتىن قىزمەتتەرگە اقى تولەۋ ءتاريفىنىڭ قۇنىنا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن قاراجات ەنگىزىلگەن بولاتىن.
«ىنتالاندىرىلعان قىزمەتكەر جانە قاناعاتتانعان ەمدەلۋشى» قارىم-قاتىناس ۇلگىسى قۇرىلدى. جۇمىس ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن ىنتالاندىرۋ رەتىندە ستاتسيونارلىق مەديتسينالىق ۇيىمداردا مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ سارالانعان ەڭبەك اقىسىنىڭ ءادىسى قولدانىلادى. مەديتسينالىق-سانيتاريالىق العاشقى كومەك ۇيىمدارىنىڭ مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى ءۇشىن جان باسىنا شاققانداعى ءنورماتيۆتىڭ ىنتالاندىرۋشى كومپونەنتى قولدانىلىپ, ول مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋدىڭ ناتيجەسىنە قول جەتكىزگەنى ءۇشىن تولەنەدى. جاڭا قارىم-قاتىناس ۇلگىسىنە سايكەس, مەديتسينالىق ۇيىم وقۋ باعدارلاماسىنىڭ نىسانىن, ءتۇرىن جانە وقىتۋشى ۇيىمدى, سونىڭ ىشىندە, قاجەتتىلىككە وراي شەتەلدىك ۇيىمدى دا ءوزى تاڭداي الا الادى.
– مەديتسينا قىزمەتكەرلەرى جىل سايىن 20 مىڭنان استام ادامدى ولىمنەن قۇتقارادى ەكەن. باسقا قانداي تسيفرلاردى اتار ەدىڭىز.
– بۇل قاراپايىم ساندار دەنساۋلىق ساقتاۋ جۇيەسى جۇمىسىنىڭ نەگىزگى ناتيجەسى. تەك 2013 جىلعى ساندارعا توقتالاتىن بولساق, بولجالدى ءومىر ءسۇرۋ ۇزاقتىعى – 70,45 جاستى قۇراپ (2012 جىلى – 69,61), ءبىر جىلدا 0,84 جاسقا ارتتى. سوڭعى 5 جىلدا انا ءولىمى 3 ەسەگە, نارەستەلەر ءولىمى 1,5 ەسەگە ازايدى. تۋبەركۋلەزبەن سىرقاتتانۋشىلىق 10%, ءولىم-ءجىتىم 24% ازايدى. سانيتارلىق اۆياتسيا رەسپۋبليكالىق ورتالىعى 2013 جىلى 1355 رەت ۇشىپ, 1813 دارىگەرلىك كومەك كورسەتتى. «دەنساۋلىق», «جاردەم» جانە «سالاماتتى قازاقستان» مەديتسينالىق پويىزدارى 301 ستانسانىڭ 64 مىڭداي حالقىن دارىگەرلىك تەكسەرۋدەن وتكىزدى. تراسسالىق دارىگەرلىك-قۇتقارۋ پۋنكتتەرى بريگادالارى 719 رەت جولعا شىعىپ, 2 مىڭنان استام زارداپ شەگۋشىگە مەديتسينالىق كومەك كورسەتتى. 49 جىلجىمالى مەديتسينالىق كەشەن ءدارىگەرلەرى 871 مىڭ ادامدى قارادى. قازاقستاندا 60 مىڭنان اسا كارديوحيرۋرگيالىق وپەراتسيا جاسالدى. 10 مىڭنان استام اشىق جۇرەككە وتا جاسالدى. وڭەش جانە اسقازان وبىرى سكرينينگى بويىنشا 150 مىڭنان استام ادام تەكسەرىلىپ, قۋىق بەزى وبىرى سكرينينگىمەن 77 مىڭنان اسا ەر ادام قامتىلدى. تىك ىشەك وبىرىنا 900 مىڭداي ادام سكرينينگتەن وتكىزىلدى. بىلتىر ەلىمىزدە 177 ادامعا اعزالارى الماستىرىلدى, ونىڭ ىشىندە 130 بۇيرەك, 19 باۋىر ترانسپلانتاتسياسى جاسالدى. بۇل ءتىزىمدى ءالى دە جالعاستىرۋعا بولادى. مەن تەك كەيبىر كورسەتكىشتەرگە عانا توقتالدىم. وسىنىڭ بارلىعى سالادا ەڭبەك ەتكەن مىڭداعان مەديتسينا قىزمەتكەرلەرىنىڭ كۇندەلىكتى ادال ەڭبەگى دەسەم, ارتىق ايتپاعانىم. ايتا كەتەيىك, قازىرگى تاڭدا سالادا 67 مىڭنان استام دارىگەر, 155 مىڭعا جۋىق مەيىرگەر جانە 13 مىڭنان استام پروۆيزور مەن فارماتسەۆت ەڭبەك ەتۋدە.
اڭگىمەلەسكەن
ايگۇل سەيىلوۆا,
«ەگەمەن قازاقستان».
