ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ تۋعان جەرى ءھام كىندىك قانى تامعان قۇتتى مەكەنىندە تويلانعان ناۋرىز مەيرامى اۋىلدىڭ اۋىزبىرشىلىگىن, ەلدىڭ ىنتىماعىن كورسەتتى.
قاراساي اۋدانىندا, ونىڭ ىشىندە ۇشقوڭىر اۋىلىندا بيىلعى ناۋرىز مەرەكەسى جىلداعىدان وزگەرەك اتالىپ ءوتتى. بۇل جولعى كەڭىنەن تويلانعان ءاز ناۋرىزدىڭ باستاماشىلارى دا, يەلەرى دە, ۇيىمداستىرۋشىلارى دا – تىكەلەي ەلباسى اۋلەتى بولدى. ءانيپا ابىشقىزى مەن بولات ءابىش ۇلى ءوز ۇيلەرىنىڭ ەسىگىنىڭ الدىنا بۇرىنعى اتا سالت-ءداستۇر بويىنشا كيىز ۇيلەر تىگىپ, اۋىلداستارىنا داستارقان جايىپ, ناۋرىز كوجەگە شاقىردى. ۇلتتىق تاعامدار مەن ۇلتتىق سۋسىندار سامساعان داستارقاننان ۇلكەندەرگە سىباعالارىن تارتتى.
ەلباسىنىڭ «تۋعان جەرىم, راقىم نۇرى تۇنعان جەرىم» دەپ جىرلاعان بۇرىنعى شامالعان, قازىرگى ۇشقوڭىر اۋىلىندا بۇگىندە قىرىققا جۋىق ۇلت وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك ەتۋدە. ون بەس مىڭنان اساتىن حالىققا جاڭادان سالىنعان كوپسالالى 50 توسەكتىك اۋرۋحانا, 150 ادامدى بىردەن قابىلدايتىن ەمحانا, وسكەلەڭ ۇرپاققا تياناقتى ءبىلىم بەرەتىن اۋىلداعى زاماناۋي ۇلگىدەگى ءتورت مەكتەپ قىزمەت كورسەتەدى. ونىڭ ىشىندە ەلباسى وقىعان قاراساي باتىر (بۇرىنعى فۋرمانوۆ) مەكتەبىنىڭ ورنى ەرەن. ويتكەنى, ونداعى «شاپاعات» تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى اۋىل تاريحى مەن ەلباسىنىڭ ءومىرى مەن ەڭبەك جولىنان سىر شەرتەدى. سونداي-اق, سۋ شارۋاشىلىعى كوللەدجى, «كۇمبەزدى ەل – كورىكتى» دەمەكشى, انادايدان مەنمۇندالاپ تۇرعان قاراساي مەشىتى, مادەنيەت ءۇيى, جاستار ورتالىعى – اۋىلدىڭ اجارىنا اجار قوسىپ تۇر. ۇشقوڭىر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ادىلبەك دالاباەۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدا اۋىز سۋ, كوگىلدىر وتىن ماسەلەسى دە شەشىلىپ, ورتالىق كوشەلەر سامالاداي جارقىرايدى. سوعان قاراعاندا اۋىل كەلبەتى, ونىڭ تىنىس-تىرشىلىگى بۇگىندە سۇيسىنەرلىك جاعدايدا. ۇلكەن-كىشىسىنە ىزەت ءبىلدىرىپ, سىيلاستىعى جاراسقان, مەرەيى ۇستەم ەلدى مەكەندە ەلباسىنىڭ كىندىك قانى تامىپ, تۋىپ-وسكەن, بالالىق شاعىن وتكىزگەن قارا-شاڭىراقتىڭ دا ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىعىپ, وتى وشپەي مازداپ تۇر.
اۋىل ادامدارى مەن قوناقتارىن ناۋرىز مەرەكەسىمەن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ءلاززات تۇرلاشەۆ قۇتتىقتاپ, ىزگى تىلەگىن ءبىلدىردى. «ۇشقوڭىرلىقتار قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى كيەلى توپىراقتا تۋىپ-وسكەنىن ءاردايىم ماقتان تۇتىپ, تىلەۋىن تىلەپ وتىرادى. ەلباسىمىز 21 ناۋرىزدا استاناداعى قازاق ەلى الاڭىندا قازاقستاندىقتاردى ۇلىق مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, جيىرما ءۇش جىل بويى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز ءوز جولىمەن ءجۇرىپ, قىرۋار توگىلگەن ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەنىن ايتا كەلە, قازاق حالقىنىڭ الدىندا تۇرعان ۇلكەن ماقسات – 2050 جىلى وتىز دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ بولىپ تابىلاتىنىن, ال وعان جەتۋ ءۇشىن حالىققا بەرەكە-بىرلىك, ىنتىماق كەرەك, ىنتىماعى جاراسقان ەل بولايىق دەگەن اتالى ءسوزىن ءبىلدىردى. مىنە, وسى تىلەكتەن ارتىق نە ايتۋعا بولادى. بەرەكە-بىرلىگىمىز ارتىپ, ىنتىماعىمىز جاراسسىن, ەلباسىمىزعا ۇزاق ءومىر بەرسىن, كوپۇلتتى مەملەكەتىمىزدى تەك بيىكتەن كورەيىك, قاشاندا بىرلىگى جاراسقان ەل بولايىق, اعايىن», – دەدى.
ءبىر كيەر ۇلتتىق كيىمدەرىن كيگەن ۇشقوڭىرلىقتار مارە-سارە. اجەلەر قازاقى كويلەكتەرىن كيىپ, نەمەرەلەرىن جەتەكتەپ مەرەكەنىڭ ءسانىن اسىردى. قازاقتىڭ قاي مەرەكەسى ويىن-ساۋىق, ءان-جىرسىز وتكەن. توتىدايىن تارانىپ, سۇڭقاردايىن سىلانعان اۋىل انشىلەرى شىرقاتا ءان سالسا, كيمەشەك كيگەن اجەلەرىمىز اۋىلدىڭ التىاۋىزىن ايتتى. ەڭ ءبىر ۇلگى بولارلىق جايت, ۇلكەن اۋىلدىڭ كەلىندەرى – سۆەتلانا مىرزاحمەتقىزى, گۇلجان تولەگەنقىزى باستاپ ەلباسىنا, اۋىلدىڭ ۇلكەندەرىنە سالەم سالدى. ال سالەم سالعان انالارعا نۇراعانىڭ اۋلەتى اتىنان ىقىلاس گ ۇلى تابىس ەتىلىپ, جاقسى داستۇرمەن مەرەكەنىڭ مازمۇنىن ارتتىردى. ال جامبىل اۋدانىنان كەلگەن وسى اۋلەتتىڭ ۇلكەنى, ەلباسىنا بەس جاسىنان دومبىرا ۇيرەتكەن مارقۇم اقاباي مولداحمەتوۆتىڭ زايىبى مەرۋەرت اپاي ءوزىنىڭ وسى اۋىلعا كەلىن بولىپ تۇسكەنىنە الپىس ءبىر جىل تولعانىن, ال بۇگىنگى قوناقجاي داستارقان جاساپ وتىرعان قايىن ءسىڭلىسى سارىقىزعا ء(انيپا ابىشقىزى), بولات قاينىسىنا, سالەم سالعان كەلىندەرگە انالىق باتاسىن بەردى.
«ناۋرىز مەرەكەسىن ۇلىقتاپ, ونىڭ مارتەبەسىن اسىرىپ, تاربيەلىك ءمانىن ارتتىرىپ, تەرەڭ ۇعىنتۋ – ءبىز سياقتى اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ ەنشىسىندە دەپ ويلايمىن, – دەدى وسى يگى ءىستىڭ باستاماشىسى ءانيپا ابىشقىزى. – ويتكەنى, جاھاندانۋ ۇدەرىسىنەن تۋىندايتىن, جاستارىمىزدى ۋلايتىن جاعىمسىز جايتتاردىڭ الدىن الۋدا وسىنداي ۇلتتىق مەرەكە, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەردىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار. ەندەشە, بۇگىنگى شارامىز اتادان بالاعا ميراس بولىپ جالعاسىپ كەلە جاتقان داستۇرىمىزگە دەگەن تامشىداي بولسا دا ۇلەس» دەسە, «ناۋرىز مەرەكەسى ەرەكشە جىلىلىعىمەن, مەيىرىمىمەن ادامعا ەرەكشە كوڭىل سىيلايدى. ويتكەنى, تابيعات-انا دا جاڭارىپ, سول كۇنى ادامدار ءبىر-بىرىنە جاقىنداي تۇسەدى, ءبىر-بىرىنە كورىسىپ, كەشىرىم جاساسىپ مارە-سارە بولىپ جاتادى. ەلباسى اتامەكەنگە ءاتىزىن سيرەك سالعانمەن, تۋعان جەرى جۇرەگىنىڭ ءبىر تۇكپىرىندە جۇرەدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, قاشان كورگەندە الدىمەن ەل-جۇرتتىڭ اماندىعىن, جاعدايىن سۇرايدى», – دەيدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا ارناعان «باۋىرىم» ءانىن ورىنداعان بولات ءابىش ۇلى.
«الىپ وتىز ەلگە تەڭەلىپ, قيىنشىلىق كورمەيىك», دەپ تىلەك بىلدىرگەن مىرزابەك شىمشىقوۆ پەن ەرمەك توعايباەۆ سىندى اۋىل اعالارى ءۇشقوڭىرلىقتارعا وسىنداي كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي سىيلاپ, ناۋرىزدى تويلاۋعا مۇمكىندىك جاساعان ۇلكەن اۋلەتكە حالىق اتىنان راحمەت ايتىپ, العىس ءبىلدىردى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.
–––––––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
نۇربولحان قۇداباەۆ.
قاراساي اۋدانىندا, ونىڭ ىشىندە ۇشقوڭىر اۋىلىندا بيىلعى ناۋرىز مەرەكەسى جىلداعىدان وزگەرەك اتالىپ ءوتتى. بۇل جولعى كەڭىنەن تويلانعان ءاز ناۋرىزدىڭ باستاماشىلارى دا, يەلەرى دە, ۇيىمداستىرۋشىلارى دا – تىكەلەي ەلباسى اۋلەتى بولدى. ءانيپا ابىشقىزى مەن بولات ءابىش ۇلى ءوز ۇيلەرىنىڭ ەسىگىنىڭ الدىنا بۇرىنعى اتا سالت-ءداستۇر بويىنشا كيىز ۇيلەر تىگىپ, اۋىلداستارىنا داستارقان جايىپ, ناۋرىز كوجەگە شاقىردى. ۇلتتىق تاعامدار مەن ۇلتتىق سۋسىندار سامساعان داستارقاننان ۇلكەندەرگە سىباعالارىن تارتتى.
ەلباسىنىڭ «تۋعان جەرىم, راقىم نۇرى تۇنعان جەرىم» دەپ جىرلاعان بۇرىنعى شامالعان, قازىرگى ۇشقوڭىر اۋىلىندا بۇگىندە قىرىققا جۋىق ۇلت وكىلدەرى تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك ەتۋدە. ون بەس مىڭنان اساتىن حالىققا جاڭادان سالىنعان كوپسالالى 50 توسەكتىك اۋرۋحانا, 150 ادامدى بىردەن قابىلدايتىن ەمحانا, وسكەلەڭ ۇرپاققا تياناقتى ءبىلىم بەرەتىن اۋىلداعى زاماناۋي ۇلگىدەگى ءتورت مەكتەپ قىزمەت كورسەتەدى. ونىڭ ىشىندە ەلباسى وقىعان قاراساي باتىر (بۇرىنعى فۋرمانوۆ) مەكتەبىنىڭ ورنى ەرەن. ويتكەنى, ونداعى «شاپاعات» تاريحي-ولكەتانۋ مۇراجايى اۋىل تاريحى مەن ەلباسىنىڭ ءومىرى مەن ەڭبەك جولىنان سىر شەرتەدى. سونداي-اق, سۋ شارۋاشىلىعى كوللەدجى, «كۇمبەزدى ەل – كورىكتى» دەمەكشى, انادايدان مەنمۇندالاپ تۇرعان قاراساي مەشىتى, مادەنيەت ءۇيى, جاستار ورتالىعى – اۋىلدىڭ اجارىنا اجار قوسىپ تۇر. ۇشقوڭىر اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اكىمى ادىلبەك دالاباەۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىلدا اۋىز سۋ, كوگىلدىر وتىن ماسەلەسى دە شەشىلىپ, ورتالىق كوشەلەر سامالاداي جارقىرايدى. سوعان قاراعاندا اۋىل كەلبەتى, ونىڭ تىنىس-تىرشىلىگى بۇگىندە سۇيسىنەرلىك جاعدايدا. ۇلكەن-كىشىسىنە ىزەت ءبىلدىرىپ, سىيلاستىعى جاراسقان, مەرەيى ۇستەم ەلدى مەكەندە ەلباسىنىڭ كىندىك قانى تامىپ, تۋىپ-وسكەن, بالالىق شاعىن وتكىزگەن قارا-شاڭىراقتىڭ دا ءتۇتىنى ءتۇزۋ شىعىپ, وتى وشپەي مازداپ تۇر.
اۋىل ادامدارى مەن قوناقتارىن ناۋرىز مەرەكەسىمەن پارلامەنت سەناتىنىڭ دەپۋتاتى ءلاززات تۇرلاشەۆ قۇتتىقتاپ, ىزگى تىلەگىن ءبىلدىردى. «ۇشقوڭىرلىقتار قازاق ەلىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ وسى كيەلى توپىراقتا تۋىپ-وسكەنىن ءاردايىم ماقتان تۇتىپ, تىلەۋىن تىلەپ وتىرادى. ەلباسىمىز 21 ناۋرىزدا استاناداعى قازاق ەلى الاڭىندا قازاقستاندىقتاردى ۇلىق مەرەكەسىمەن قۇتتىقتاپ, جيىرما ءۇش جىل بويى تاۋەلسىز مەملەكەتىمىز ءوز جولىمەن ءجۇرىپ, قىرۋار توگىلگەن ەڭبەكتىڭ ارقاسىندا ۇلكەن جەتىستىكتەرگە قول جەتكىزگەنىن ايتا كەلە, قازاق حالقىنىڭ الدىندا تۇرعان ۇلكەن ماقسات – 2050 جىلى وتىز دامىعان ەلدىڭ قاتارىنا ەنۋ بولىپ تابىلاتىنىن, ال وعان جەتۋ ءۇشىن حالىققا بەرەكە-بىرلىك, ىنتىماق كەرەك, ىنتىماعى جاراسقان ەل بولايىق دەگەن اتالى ءسوزىن ءبىلدىردى. مىنە, وسى تىلەكتەن ارتىق نە ايتۋعا بولادى. بەرەكە-بىرلىگىمىز ارتىپ, ىنتىماعىمىز جاراسسىن, ەلباسىمىزعا ۇزاق ءومىر بەرسىن, كوپۇلتتى مەملەكەتىمىزدى تەك بيىكتەن كورەيىك, قاشاندا بىرلىگى جاراسقان ەل بولايىق, اعايىن», – دەدى.
ءبىر كيەر ۇلتتىق كيىمدەرىن كيگەن ۇشقوڭىرلىقتار مارە-سارە. اجەلەر قازاقى كويلەكتەرىن كيىپ, نەمەرەلەرىن جەتەكتەپ مەرەكەنىڭ ءسانىن اسىردى. قازاقتىڭ قاي مەرەكەسى ويىن-ساۋىق, ءان-جىرسىز وتكەن. توتىدايىن تارانىپ, سۇڭقاردايىن سىلانعان اۋىل انشىلەرى شىرقاتا ءان سالسا, كيمەشەك كيگەن اجەلەرىمىز اۋىلدىڭ التىاۋىزىن ايتتى. ەڭ ءبىر ۇلگى بولارلىق جايت, ۇلكەن اۋىلدىڭ كەلىندەرى – سۆەتلانا مىرزاحمەتقىزى, گۇلجان تولەگەنقىزى باستاپ ەلباسىنا, اۋىلدىڭ ۇلكەندەرىنە سالەم سالدى. ال سالەم سالعان انالارعا نۇراعانىڭ اۋلەتى اتىنان ىقىلاس گ ۇلى تابىس ەتىلىپ, جاقسى داستۇرمەن مەرەكەنىڭ مازمۇنىن ارتتىردى. ال جامبىل اۋدانىنان كەلگەن وسى اۋلەتتىڭ ۇلكەنى, ەلباسىنا بەس جاسىنان دومبىرا ۇيرەتكەن مارقۇم اقاباي مولداحمەتوۆتىڭ زايىبى مەرۋەرت اپاي ءوزىنىڭ وسى اۋىلعا كەلىن بولىپ تۇسكەنىنە الپىس ءبىر جىل تولعانىن, ال بۇگىنگى قوناقجاي داستارقان جاساپ وتىرعان قايىن ءسىڭلىسى سارىقىزعا ء(انيپا ابىشقىزى), بولات قاينىسىنا, سالەم سالعان كەلىندەرگە انالىق باتاسىن بەردى.
«ناۋرىز مەرەكەسىن ۇلىقتاپ, ونىڭ مارتەبەسىن اسىرىپ, تاربيەلىك ءمانىن ارتتىرىپ, تەرەڭ ۇعىنتۋ – ءبىز سياقتى اعا ۇرپاق وكىلدەرىنىڭ ەنشىسىندە دەپ ويلايمىن, – دەدى وسى يگى ءىستىڭ باستاماشىسى ءانيپا ابىشقىزى. – ويتكەنى, جاھاندانۋ ۇدەرىسىنەن تۋىندايتىن, جاستارىمىزدى ۋلايتىن جاعىمسىز جايتتاردىڭ الدىن الۋدا وسىنداي ۇلتتىق مەرەكە, ۇلتتىق سالت-داستۇرلەردىڭ ەرەكشە ماڭىزى بار. ەندەشە, بۇگىنگى شارامىز اتادان بالاعا ميراس بولىپ جالعاسىپ كەلە جاتقان داستۇرىمىزگە دەگەن تامشىداي بولسا دا ۇلەس» دەسە, «ناۋرىز مەرەكەسى ەرەكشە جىلىلىعىمەن, مەيىرىمىمەن ادامعا ەرەكشە كوڭىل سىيلايدى. ويتكەنى, تابيعات-انا دا جاڭارىپ, سول كۇنى ادامدار ءبىر-بىرىنە جاقىنداي تۇسەدى, ءبىر-بىرىنە كورىسىپ, كەشىرىم جاساسىپ مارە-سارە بولىپ جاتادى. ەلباسى اتامەكەنگە ءاتىزىن سيرەك سالعانمەن, تۋعان جەرى جۇرەگىنىڭ ءبىر تۇكپىرىندە جۇرەدى دەپ ويلايمىن. ويتكەنى, قاشان كورگەندە الدىمەن ەل-جۇرتتىڭ اماندىعىن, جاعدايىن سۇرايدى», – دەيدى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنا ارناعان «باۋىرىم» ءانىن ورىنداعان بولات ءابىش ۇلى.
«الىپ وتىز ەلگە تەڭەلىپ, قيىنشىلىق كورمەيىك», دەپ تىلەك بىلدىرگەن مىرزابەك شىمشىقوۆ پەن ەرمەك توعايباەۆ سىندى اۋىل اعالارى ءۇشقوڭىرلىقتارعا وسىنداي كوتەرىڭكى كوڭىل-كۇي سىيلاپ, ناۋرىزدى تويلاۋعا مۇمكىندىك جاساعان ۇلكەن اۋلەتكە حالىق اتىنان راحمەت ايتىپ, العىس ءبىلدىردى.
گۇلزەينەپ سادىرقىزى,
«ەگەمەن قازاقستان».
الماتى وبلىسى.
–––––––––––––––––
سۋرەتتەردى تۇسىرگەن
نۇربولحان قۇداباەۆ.
