جالپى, كەز كەلگەن ساياسي وقيعانىڭ قوزعاۋشى كۇشى بولاتىنى بەلگىلى. بۇگىنگى ەلىمىزدەگى وزگەرىستەردىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى حالىق. حالىقتى ءدۇر سىلكىنتكەن ماسەلە – تۇرمىستىڭ تومەندىگى, قىمباتشىلىق, سوت جۇيەسىندەگى ادىلەتسىزدىك, باسپانانىڭ جوقتىعى, وقۋ ورىندارىنداعى بىلىق, بىلىمسىزدىك جانە بۇدان بولەك كوپتەگەن تۇيىندەر. ناقتىداي ايتقاندا, بۇلاردىڭ بارلىعى تۇرعىنداردىڭ بولاشاققا دەگەن ءۇمىتىن جوياتىن باستى فاكتورلار. بۇل تۋرالى 8 اقپاندا ۇكىمەتتىڭ كەڭەيتىلگەن وتىرىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ باسا ايتتى. «قازىرگى تاڭدا 1 ميلليونعا جۋىق ادامنىڭ تابىسى ەڭ تومەنگى كۇنكورىس دەڭگەيىنە دە جەتپەيدى. بۇل – سوڭعى 10 جىلداعى ەڭ ناشار كورسەتكىش. قازىرگى ۋاقىتتا مەنىڭ تاپسىرمام بويىنشا حالىقتىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا ارنالعان باعدارلاما ازىرلەنىپ جاتىر», دەدى ول.
پرەزيدەنتتىڭ بۇل سوزىنە قوسىلا وتىرىپ, ەلىمىزدە تابىسى وتە تومەن ازاماتتاردىڭ سانى الدەقايدا كوپ ەكەنىن ايتقىم كەلەدى. رەسمي ستاتيستيكاعا ەنبەي قالعان, تابىس كوزى قاجەتتى دەڭگەيدەن دە تومەن, وتباسىن اسىراۋ ءۇشىن بارىن سالعانىمەن, بالا-شاعاسىن تولىققاندى اسىراۋعا مۇمكىندىگى جوق جاندار وتە كوپ. مەن اۋىلدان, قاراپايىم حالىقتىڭ اراسىنان شىققان دەپۋتات رەتىندە اۋىل تۇرعىندارىنىڭ جاعدايىن, ءحالىن, تۇرمىس-تىرشىلىگىن, جانايقايىن وتە جاقسى بىلەمىن. اۋىلدارداعى ينفراقۇرىلىمنىڭ, جۇمىستىڭ جوقتىعى, بار جۇمىستاعى جالاقىنىڭ ازدىعى, بالالاردىڭ دامۋى ءۇشىن جاعدايدىڭ تيىسىنشە جاسالماۋى, قارا جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتارىمىزدىڭ جۇمىس بەرۋشىلەر تاراپىنان ادىلەتسىزدىك كورۋى, ءوز قۇقىقتارىن قورعاي الماۋى, قۇقىقتارىنىڭ اياققا تاپتالۋى ءبىزدىڭ قوعامىمىزدا ءجيى كەزدەسەدى. بۇعان ءتىپتى ەتىمىز ۇيرەنگەنى سونشالىق, ءمان بەرمەيتىن دەڭگەيگە جەتكەنىمىز جاسىرىن ەمەس.
الەۋمەتتىك پروبلەمالاردىڭ ءورشۋى بۇل قاراپايىم حالىقتىڭ عانا ەمەس, بۇكىل مەملەكەتتىڭ تاعدىرىنا اسەر ەتەدى. نەگە؟ مۇنى ءتۇسىنۋ ءۇشىن امەريكالىق پسيحولوگ, الەۋمەتتانۋشى ابراحام ماسلوۋدىڭ ايگىلى «پيراميداسىن» ەسكە الۋ جەتكىلىكتى. ادامنىڭ قوعامدا ساپالى ءومىر ءسۇرۋى ءۇشىن بەس قاجەتتىلىگى قاجەت. ونىڭ ءبىرىنشىسى تۇلعانىڭ فيزيولوگيالىق قاجەتتىلىگى بولسا, ەڭ كەمەلى, ەڭ شىڭى – جەكە قاجەتتىلىكتەرىن وتەۋ بولىپ سانالادى. بۇل پيراميدانىڭ ولشەمدەرىنە سالساق, قازىرگى تاڭدا ءبىز ءالى دە فيزيولوگيالىق قاجەتتىلىك وتەلمەگەن قوعامدا ءومىر ءسۇرىپ جاتقانداي اسەردە بولامىز. ءبىز ءبىلىمدى, سانالى, وركەنيەتتى ەلدەر قاتارىنا ءاۋ باستان-اق ماقسات قويىپ, بىراق حالىقتىڭ الەۋمەتتىك «كۇيزەلىسكە» ۇشىراعانىن اڭعارماۋىمىز – ورنى تولماس قاتەلىكتەردىڭ ءبىرى دەپ ەسەپتەيمىن. سول سەبەپتى پرەزيدەنتتىڭ ءبىرىنشى كەزەكتە حالىقتىڭ جاعدايىن كوتەرۋگە دەگەن ۇمتىلىسى ابدەن ورىندى دەپ سانايمىن. وسى ورايدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ ينفلياتسيانى اۋىزدىقتاۋ ماسەلەسىن ەكىنشى مىندەت رەتىندە اتاعانى دا سانالى قادامداردىڭ ءبىرى. ونىڭ «ينفلياتسيا مەجەلى دەڭگەيدەن اسىپ كەتتى. بۇل كورسەتكىش 8,4 پايىز بولدى. وكىنىشكە قاراي, قاڭتار وقيعالارى قالىپتى ءومىرىمىزدى تۇبەگەيلى وزگەرتتى», دەپ مالىمدەۋى وسى جايتتارعا دەگەن كوزقاراسىن ايقىندايدى.
ء«بىز وسىنداي قيىن جاعدايدا ەل بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا مەملەكەتىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن, ءتىپتى دە تۇتاستىعىن ساقتاپ قالدىق. قازىر ۇكىمەتتىڭ باستى مىندەتى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ, ازاماتتاردىڭ تابىسىنداعى الشاقتىقتى ازايتۋ جانە ەڭبەك ەتۋگە قولايلى جۇمىس ورىندارىن اشۋ. ءبارىمىز ەلدىڭ يگىلىگى ءۇشىن قىزمەت ەتۋگە ءتيىسپىز», دەدى مەملەكەت باسشىسى.
حالىقتىڭ تۇرمىس جاعدايىن ارتتىرۋ ىسىندە گازبەن قامتۋ پروبلەماسى وزەكتى. قازاقستان الەمدەگى مۇناي مەن گازعا باي 15 ەلدىڭ قاتارىنا كىرەتىنىن بىلەمىز. دەسە دە, قاراعاندى, بالقاشتاعى, ءتىپتى ەلوردامىزدىڭ ماڭىنداعى ەلدى مەكەندەرگە گاز تارتۋ ماسەلەسىن ءالى دە تۇبەگەيلى شەشە الماي وتىرمىز. الماتى وبلىسىندا دا ءالى كۇنگە دەيىن گاز تارتىلماعان وڭىرلەر بار. بيىل كوپتەگەن وڭىرلەردە كومىر باعاسىنىڭ قىمباتتاۋى ۇلكەن پروبلەماعا اينالعانىن كورىپ وتىرمىز. شالعاي جەرلەردە كومىردىڭ ءبىر تونناسى 26 مىڭ تەڭگەدەن ساتىلعانىنا كۋامىز. مۇنىڭ بارلىعى حالىقتىڭ جۇيكەسىنە ءتيىپ كەتتى.
ءبىز تەز ارادا ەلىمىزدىڭ ءار تۇرعىنى ءۇشىن ءومىر سۇرۋگە قولايلى «جاڭا قازاقستان» قۇرۋعا اتسالىسۋىمىز قاجەت. ول ءۇشىن البەتتە بيلىكتىڭ ءىس-ارەكەتى دۇرىس بولۋعا ءتيىس. ءال-فارابي بابامىز ايتقان «قايىرىمدى قالا» تۇرعىندارى باقىتقا جەتۋ جولىندا بىرگە ارەكەت ەتۋى كەرەك دەپ سانايمىن.
ءاليا ابسەمەتوۆا,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
