پرەزيدەنت اقپاراتتىق تۇرعىدان جەڭىلگەنىمىزدى ايتتى. كەز كەلگەن الەۋمەتتىك پروتسەستەر, سونىڭ ىشىندە ساياسي پروتسەستەر كوممۋنيكاتيۆتىك كەڭىستىكتە جۇزەگە اسادى. ساياسي تۇرعىداعى اقپارات قارىم-قاتىناس نەگىزى رەتىندە عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ساياسي باسقارۋ قۇرالى رەتىندە دە قولدانىلادى. سوندىقتان بيلىك ساياسي كوممۋنيكاتسيانى باسقارۋدان جەڭىلىس تاپسا, حالىق شىنايى اقپارات الماسۋدان ۇتىلدى.
پرەزيدەنت سوزىنەن بەلگىلى بولعانداي, كادرلار تولىعىمەن اۋىسپايدى جانە ساياسي ساحنادا كادرلار تاپشىلىعى بار. كادرلار تاپشىلىعىنىڭ تۋىنداۋى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇكتەلگەن جۇمىستاردىڭ كوپتىگىنەن تۋىندايتىن بىرقاتار قيىندىق بولۋى مۇمكىن. بۇل جۇمىستىڭ دا ساپاسىنا اسەر ەتەدى. دەگەنمەن ەلىمىزدىڭ بارلىق سالاسىندا بىلىكتى جانە جۇمىسىن ساپالى ورىندايتىن كادرلار تاپشىلىعى بارىن مويىنداۋىمىز قاجەت. حالىقتا تولىعىمەن ساياسي ساۋاتتىلىق پەن ساياسي مادەنيەت قالىپتاستى دەپ ايتۋ ءالى ەرتە سياقتى. بىراق حالىق جاڭا تاعايىندالعان شەنەۋنىكتەردىڭ وتكەن ومىرىنە, قىزمەتىنە قارايدى. مىنە, وسى وتكەن ءومىر ولاردىڭ ءيميدجى, بەينەسى بولىپ تابىلادى.
مەملەكەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ساياسي رەفورمالار ەڭ الدىمەن جۇيەنى وزگەرتۋدەن باستالادى. ساياسي جۇيەنى وزگەرتۋ وڭاي ەمەس ەكەنىن ەسكەرۋىمىز قاجەت. سۇحباتتا بەلگىلى بولعانداي, پارلامەنت پەن پارتيالىق جۇيە رەفورمالانادى. قازىر قوعامدا تالقىلانىپ جاتقانداي, پارلامەنت قوسپالاتالى جۇيەدەن ايىرىلۋى مۇمكىن. ءماجىلىس دەپۋتاتتارىن مەرزىمىنەن بۇرىن سايلاۋ دا بولۋى ىقتيمال. مەرزىمىنەن بۇرىن وتكىزىلگەن سايلاۋلار بويىنشا ەلىمىزدە مول تاجىريبە بولعاندىقتان, قازىرگى تاڭداعى بولىپ جاتقان كوپتەگەن وزگەرىسكە سايكەس وسى قادام دا جۇزەگە اسۋى مۇمكىن. پارلامەنت سايلاۋى كەزىندە ارالاس سايلاۋ جۇيەسى قايتا ورنىنا كەلۋى مۇمكىن دەگەن دە بولجام بار. دەمەك, «سايلاۋ تۋرالى» زاڭدا وزگەرىستەر بولادى.
پارتيا جۇيەسىندەگى رەفورمالار كەزىندە دە «ساياسي پارتيالار تۋرالى» زاڭ قايتا قاراستىرىلادى دەپ ويلايمىز. ساياسي پارتيالار – حالىق بيلىگىن كورسەتەتىن نەگىزگى ينستيتۋتتاردىڭ ءبىرى. ونىڭ ازاماتتىق قوعام مەن قۇقىقتىق مەملەكەتتى دامىتۋداعى ءرولى وتە جوعارى. ساياسي پارتيالار حالىق بيلىگىن ءبىلدىرۋشى رەتىندە حالىق مۇددەسىنە, الەۋمەتتىك مۇددەلەرگە قىزمەت ەتۋى ءتيىس. ارينە, بۇل پىكىرلەر تەوريا جۇزىندەگى كوزقاراستار. تاجىريبە جۇزىندە ەلىمىزدەگى ساياسي پارتيالاردىڭ بەلسەندىلىگى مەن جاعدايىن «قاسىرەتتى قاڭتار» وقيعاسى كەزىندە كوردىك. پارتيا جۇيەسىن رەفورمالاۋ بارىسىندا ساياسي پارتيالاردىڭ دەموكراتيانى نىعايتۋ پروتسەسىن قولداۋداعى جانە دەموكراتيالىق قايتا قۇرۋ پروتسەسىن تەجەيتىن ماسەلەلەر مەن قيىندىقتاردى شەشۋدەگى ءرولىن قايتا قاراۋ كەرەك سياقتى.
سۇحبات بارىسىندا پرەزيدەنت وپپوزيتسيا تۋرالى دا وي قوزعادى. جالپى, وپپوزيتسيا جونىندەگى ساراپشىلار مەن حالىق اراسىندا ءتۇرلى پىكىرلەر قالىپتاسقان. «بار» دەۋشىلەر دە, «جوق» دەۋشىلەر دە كەزدەسەدى. پرەزيدەنت ايتقانداي, وپپوزيتسيا كوبىنەسە كوشەدە ءجۇر. بۇل حالىق پەن بيلىك اراسىنداعى ءوزارا تۇسىنبەۋشىلىكتەن تۋىنداعان ماسەلە دەپ ويلايمىز. ەلىمىزدەگى كوپپارتيالىلىق شىن مانىندە يدەيالار اراسىنداعى كۇرەس پەن پىكىرتالاستى ءبىلدىرۋى كەرەك جانە بۇل پارتيالار ءۇشىن, ونىڭ ىشىندە وپپوزيتسيالىق پارتيالارعا ارنالعان ساياسي باسەكەلەستىك الاڭى. كونسترۋكتيۆتى باسەكەلەستىك جوق جەردە دۇرىس وپپوزيتسيا دا, ىلگەرىلەۋ دە, دامۋ دا بولمايدى. جالپى, بىزدە ساياسي وپپوزيتسيا تۋرالى دۇرىس ويلاۋدىڭ ساياسي مادەنيەتى قالىپتاسپاعان. ودان بولەك حالىق اراسىنداعى ساياسي بەلسەندىلىك ارتىپ كەلە جاتقانىن دا ەسكەرۋىمىز قاجەت.
بۇگىنگى تاڭدا كوپتەگەن قوعام بەلسەندىلەرى ەلىمىزدەگى ساياسي-ەكونوميكالىق رەفورمالاردى قىركۇيەك ايىندا قابىلداۋ تىم ۇزاق ۋاقىت ەكەنىن ايتۋدا. ساياسي رەفورمالاردى كۇزدە قابىلداۋ شارتتى تۇردە ايتىلعان دەپ ويلايمىز. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پارلامەنتتە سويلەگەن سوزىنە سايكەس قىركۇيەككە دەيىن ساياسي رەفورمالار بويىنشا تىنىشتىق ورنايدى دەگەن قاتە پىكىر. قازىرگى تاڭدا ۇسىنىلىپ وتىرعان رەفورمالاردى تالداۋ جۇرگىزىلۋدە, قالاي بولعاندا دا ساراپتاما ءجۇرىپ جاتىر. جۇزەگە اسىرىلاتىن رەفورمالاردىڭ جەتىستىكتەرى مەن تاۋەكەلدەرى ايقىندالۋى قاجەت. پرەزيدەنت ايتقانداي, ەڭ الدىمەن قاۋىپسىزدىك كەڭەسى اياسىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسى رەفورمالانادى. سوندىقتان ساياسي رەفورمالاردىڭ تۇجىرىمدامالارى قىركۇيەكتە بەكىتىلۋى مۇمكىن.
مۇرات ناسيموۆ,
ساياسي عىلىمدار كانديداتى, قاۋىمداستىرىلعان پروفەسسور
