كوللاجدى جاساعان امانگەلدى قياس, «EQ»
بىراق گ.ياگودا بىرنەشە كۇنگە كەش قالعان ەدى. ي.ستالين 17 مامىردا-اق ف.گولوششەكين مەن ن.نۇرماقوۆتىڭ اتىنا جەدەلحات جولداپ, «بوكەيحانوۆتىڭ قازاقستانعا ۋاقىتشا ساپارىنا نەمەسە سىزدەردە ونىڭ تۇراقتى جۇمىسىنا قارسىلىق بىلدىرەسىزدەر مە, دەرەۋ حابارلاڭىزدار», دەپ, قازاقستان باسشىلارىنىڭ پىكىرىن سۇراعانسىعان بولاتىن.
شىن مانىندە, سول كەزەڭدە ي.ستالينگە قارسى كۇشەيىپ تۇرعان وپپوزيتسيالىق بلوكقا پيعىلداس بولعان, ءارى قازاقستانداعى ف.گولوششەكينگە قارسى قازاق قايراتكەرلەرىنە دەم بەرىپ وتىرعان ءا.بوكەيحانوۆتى قازاقستانعا جىبەرۋ قاۋىپتى دەپ تانىلعان ەدى. سونىمەن قاتار, قازاق اكسر حالىق كوميسسارلار كەڭەسىنىڭ توراعاسى ن.نۇرماقوۆ پەن اعارتۋ حالىق كوميسسارى ءارى ءا.بوكەيحانوۆتىڭ تۋعان كۇيەۋ بالاسى س.سادۋاقاسوۆتىڭ بۇرىنعى الاشوردا باسشىسىنا دەگەن ءىلتيپاتى 1925 جىلدىڭ وزىندە-اق بك(ب)پ وك-نە بەلگىلى بولاتىن. سوندىقتان دا, ي.ستالين ف.گولوششەكينگە قوساقتاپ, ن.نۇرماقوۆتان «پىكىر» سۇرادى. وكىنىشكە قاراي, ي.ءستاليننىڭ اتالعان جەدەلحاتىنا قازاقستان باسشىلارىنىڭ قانداي جاۋاپ قايتارعانى بىزگە بەلگىسىز, بىراق وسى 1927 جىلدان باستاپ ءا.بوكەيحانوۆتىڭ قازاقستانعا بارۋىنا مۇلدەم تىيىم سالىندى. بۇل گ.ياگودانىڭ ناقتى ۇسىنىسى ەدى.
ءبىز 2021 جىلدىڭ جازىندا ماسكەۋ قالاسىنا بارعان عىلىمي ساپارىمىزدا وسى حاتتىڭ تۇپنۇسقاسىمەن تانىسقان بولاتىنبىز. بۇگىن حاتتىڭ تولىق ءماتىنىن قازاق تىلىنە اۋدارىپ, سىزدەردىڭ نازارلارىڭىزعا ۇسىنىپ وتىرمىز.
بمسب توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گ.ياگودانىڭ بك(ب)پ ورتالىق كوميتەتىنە جانە ي.ۆ.ستالينگە ءا.ن.بوكەيحانوۆ تۋرالى جازعان حاتى
1922 جىلى بوكەيحانوۆتىڭ قازاقستاندا بولۋى كەڭەستىك جانە پارتيالىق قۇرىلىستىڭ قالىپتى ءجۇرۋىن قيىنداتادى دەپ تانىلدى, وسىعان وراي ول ماسكەۋگە جەر اۋدارىلدى.
جەر اۋدارۋدا بولعان كەزىندە بوكەيحانوۆ ءوزىنىڭ بۇرىنعى پرينتسيپتىك ۇستانىمدارىنان ءبىر دە ءبىر يوتاعا (ولشەم بىرلىگى – س.ش.) كەرى شەگىنبەدى. ۇلتتىق ارازدىقتى قوزدىرۋعا, ولار «وتارلىق» دەپ اتايتىن ماسكەۋ باسشىلىعىنان «ازات ەتۋگە», پارتيانىڭ قازاقستانداعى پراكتيكالىق ءىس-شارالارىنا قارسى ءىس-قيمىلعا باعىتتالعان بوكەيحانوۆتىڭ جەلىسى ايقىن كورىنىپ تۇراتىن بىرقاتار قۇجات (ماتىندە: «رياد دوكۋمەنتوۆ, چەرەز كوتورىە كراسنوي نيتيۋ پروحوديت لينيا بۋكەيحانوۆا...» دەپ بەرىلگەن – س.ش.) وسىنى دالەلدەيدى.
1926 جىلى بوكەيحانوۆ عىلىم اكادەمياسى جابدىقتاعان قازاقستاندى زەرتتەۋ جونىندەگى ەكسپەديتسياعا جىبەرىلدى.
بوكەيحانوۆتىڭ وسى كەزەڭدەگى قىزمەتىنە جۇرگىزگەن ءبىزدىڭ باقىلاۋلارىمىز بوكەيحانوۆتىڭ قازاقستاندا جۇرگىزگەن انتيكەڭەستىك ۇگىت-ناسيحاتىنىڭ بىرقاتار فاكتىسىن انىقتادى. بوكەيحانوۆ قازاقتاردىڭ ورىس قونىستانۋشىلارىنا دەگەن وشپەندىلىگىن قوزدىردى; حالىقتى ورىستاردىڭ قازاقستانعا قونىس اۋدارۋىنا نەعۇرلىم باتىل قارسى تۇرۋعا ۇگىتتەدى; كەڭەس بيلىگىنىڭ جەردى پايدالانۋ ماسەلەلەرىندەگى ساياساتىنىڭ «دۇرىس ەمەستىگىن», قازاقستان جاعدايىندا كووپەراتسيا ارقىلى سوتسياليزمگە كوشۋدىڭ مۇمكىن ەمەستىگىن دالەلدەدى; جاڭا وپپوزيتسيامەن ىنتىماقتاستىقتا بولدى.
ول وسى وي-پىكىرلەرىنىڭ بارلىعىن ەكسپەديتسيا مۇشەلەرى – قازاق ستۋدەنتتەرى مەن ەكسپەديتسيا تۇراعىنا ارنايى قاجىلىق جاساعان (بۇل جەردە ءا.بوكەيحانوۆقا ارنايى بارىپ, سالەم بەرگەن ادامداردى «ارنايى قاجىلىق جاساعان» دەپ جازىپ وتىر. 1928 جىلى ل.تروتسكي الماتىعا جەر اۋدارىلعان كەزدە دە ونى كورۋگە, تىلدەسۋگە بارعان ادامداردى وگپۋ وكىلدەرى «سوۆەرشيلي پالومنيچەستۆو» دەپ سۋرەتتەگەن بولاتىن – س.ش.) قازاقستان جۇمىسشىلارى اراسىندا دامىتتى. وسىعان بايلانىستى 1926 جىلى قىركۇيەكتە بوكەيحانوۆ بك(ب)پ قازاق ولكەلىك كوميتەتىنىڭ كەلىسىمىمەن قازاقستاننان ماسكەۋگە الاستاتىلدى.
سوڭعى ۋاقىتتا بوكەيحانوۆ قازاقستانعا بارۋعا قاتتى تالپىنۋدا. ءبىزدىڭ ماتەريالدار بوكەيحانوۆتىڭ بۇل ارەكەتتەرىن قازاقستانداعى انتيكەڭەستىك جانە انتيپارتيالىق بارلىق كۇشتىڭ بىزگە قارسى ۇلكەن بىرىگۋ جولىمەن ءجۇرىپ جاتقان قازاقستانداعى بەلگىلى ءبىر كوڭىل كۇيمەن بايلانىستىرادى.
جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, ءبىز بوكەيحانوۆتىڭ قازاقستانعا بارۋىنا رۇقسات بەرمەۋ قاجەت دەپ ەسەپتەگەنىمىزبەن, جەرگىلىكتى پارتورگاندار ونىڭ قىزىلورداعا ۋاقىتشا بارۋىنا قارسى بولماي تۇرعاندىقتان, ءبىز بوكەيحانوۆتىڭ قازاقستاندا بولۋ فاكتىسىنەن تۋىنداۋى مۇمكىن قاۋىپ-قاتەرلەر تۋرالى ءسىزدى حاباردار ەتۋدى ءجون سانايمىز.
ءوز تاراپىمىزدان ءبىز بۇل ماسەلەنى شەشۋدى جولداس گولوششەكين كەلگەنگە دەيىن كەيىنگە قالدىرا تۇرۋدى جانە ول كەلگەن سوڭ جەكە سويلەسكەندى دۇرىس دەپ تاپقان بولار ەدىك.
بمسب توراعاسىنىڭ ورىنباسارى: گ.ياگودا
ءسابيت شىلدەباي,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ورتالىق مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ ديرەكتورى
