پىكىر • 08 جەلتوقسان، 2021

تاۋەكەل مەن سەنىم جۇگىن ارقالاعان

962 رەت كورسەتىلدى

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كۇنى كەشە جارىق كورگەن «تاۋەلسىزدىك تاعىلىمى» ماقالاسى – باستاۋىندا ءوزى تۇرعان ساياسي بەتبۇرىستار مەن ءوزى قۇرعان ەگەمەن ەلىمىزدىڭ 30 جىلدىعى قارساڭىندا توقپاعى مەن سوقپاعى كوپ وتكەن كەزەڭدەردى قايىرا ءبىر ەلەكتەن وتكىزىپ، وسى جىلداردا قالىپتاسقان جاڭا بۋىن، جاس ۇرپاقتىڭ جادىندا جاڭعىرىپ تۇرۋى ءتيىس امانات رەتىندە جازىلعانداي اسەر قالدىردى.

يدەولوگياسى سۇيەگىمىزگە دەيىن ءوتىپ كەتكەن كەڭەس وداعىنىڭ قۇر­ساۋى مەن تۇساۋى – وداقتاس ەلدەردىڭ قاي-قايسىسىنا بولسا دا وڭاي سوققان جوق، ال حح عاسىردىڭ ازابىن ەڭ كوپ تارتقان، ارقاسىن ساياسي ۇسكىرىكتەر مەن اياز قارىعان بودان قازاقستانعا ءتىپتى اۋىر بولعانىنا تاريح كۋا.

«جىلاندى ءۇش كەسسەڭ دە كەسىرت­كەلىك ءحالى بار» دەيدى، ال سان جىلدار بويى باسىنا اس قۇيىپ، سابىنا قاراۋىل قويعان، «وداقتاس» دەپ ايدار تاعىپ، ءبىر شىنجىرعا بايلانعان ج ۇلىنى بەرىك جۇمىر جۇيەنىڭ تالشىقتارى سىر بەرگەنمەن، تامىرى تىم-تىم تەرەڭدە ەدى. ساياسات ءسات سايىن سىناپتاي قۇبىلىپ، تاڭدا قابىلدانعان شەشىم كەشتە تەرىسكە شىعىپ جاتقان 90-جىلدارى باسىندا بۇعاۋ، اياعىندا كوزىر تۇرعان ءبۇتىن ءبىر رەسپۋبليكا مەن ۇلت جاۋاپ­كەرشىلىگىن ءوز موينىنا العان نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ تاۋەكەلىن سەزىنە بەرىڭىز. ساياسي ينتريگالار مەن بيۋروكراتيالىق بارەر، كوزگە ءبىرى كورىنسە، ءبىرى كورىنبەيتىن ءىرىلى-ۇساقتى كەدەرگىلەر، ۇلت مۇراتى جولىندا توپساسىن مۇك باسىپ كەتكەن ەمەن ەسىكتەردى اشۋعا ەرىك-جىگەردىڭ جەتۋى، ارىپتەستەرمەن بىرگە قابىلدايتىن ورتاق شەشىمدەردەن ءوز ەلىنىڭ ەسەسىن جىبەرمەي، ءباسىن بيىك ۇستاۋ، كرەملدىڭ ايدىك ساعاتىنا قۇرىلعان الىپ تارازىنىڭ باسىندا جاتقان ء«ماجبۇرلى» ساياسي شەشىمدەردەن جول تاۋىپ شىعۋ ءۇشىن ساياساتكەرگە قانداي امال مەن ايلا، نايزاعايدىڭ وتىنا نان پىسى­رەتىندەي سۇراپىل قادامدار كەرەك ەكەنىن جان-دۇنيەڭمەن سەزىنبەۋگە شاراڭ جوق... تاعىلىمدى ماقالادا تاۋەل­سىز ۇرپاقتىڭ اشار ەسىگى مەن جاتار بەسىگىن قامداۋ جولىنداعى ەلبا­سىنىڭ ساياسي تۇلعاسى مەن مەملەكەت قۇرۋ جولىنداعى جانكەشتى ەڭبەگى انىق كورىنەدى. دانالىق پەن پارا­ساتتىلىقتىڭ، شەشىم مەن كەسىمنىڭ، كۇرەسكەرلىك پەن كەمەڭگەرلىكتىڭ، «تار جول، تايعاق كەشۋدىڭ» وتكەلى مەن وتكەنى كوز الدىمىزعا كەلدى.

باسىنان باقايشاعىنا دەيىن تالداپ-بۇتارلاپ جاتپاي، ءتالىمى مول ەكى-اق مىسالدى كەلتىرەيىن.

ءبىرىنشى، ەلباسى ماقالاسىندا 1989 جىلى كرەملدىڭ سەزدەر سارايىنىڭ مىنبەسىندەگى سويلەگەن ءسوزىن قاز-قالپى كەلتىرىپتى: «...قىز­مەتتىك مىندەتىم بويىنشا پراك­تيكالىق ەكونوميكا ماسەلەلەرىمەن اينالىسىپ جۇرگەن مەنىڭ ايتارىم: ءبىز بۇگىندە ەل ەكونوميكاسىنداعى شىنايى جاعدايدى ناقتى بىلمەيمىز. وزدەرىڭىز ويلاپ كورىڭىزدەر: كسرو مەملەكەتتىك ستاتيستيكا كوميتەتى دەرەكتەرى بويىنشا ەلدەگى ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى ارتقان، بىراق سورەلەر بوس. جوسپارلار ورىندالۋدا، ال ەكونوميكا احۋالى ناشارلاپ بارادى. نەگە؟ مۇنداي «نەگەلەر» تىم كوبەيىپ كەتتى. ءتۇپتىڭ-تۇبىندە ەكونو­ميكاداعى داعدارىستىڭ قانشالىقتى تەرەڭدەپ كەتكەنىن انىقتاپ، ونى ەڭسەرۋدىڭ ايقىن جولىن تابۋىمىز كەرەك.

ون ەكىنشى بەسجىلدىق جوسپارى توقىراۋدىڭ ەڭ توزعان داستۇرلەرى نەگىزىندە جاسالدى».

جولىنداعىسىن سولقىلداتىپ باسىپ-جانشىپ كەلە جاتقان سوستاۆتىڭ، قويىن-قونىشى تاجىريبەدەن وتكەن نەبىر ءادىس-ايلا مەن قارۋ-جاراققا تولى ساياسي ەشەلوننىڭ ەسىگىن ايقارا اشىپ، «قايتا قۇرا الماي جاتقان» باس حاتشىنىڭ ءوزى سەنىپ وتىرعان «بەتبۇرىسىن» ناقتى دەرەكتەرمەن جوققا شىعارۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى سوڭىنا ەرگەن ەل-حالقىنىڭ سەنىمى مەن ۇمىتىنە دەگەن اق-ادال تىلەك، سوسىن اتتىڭ باسىنداي جۇرەك كەرەك.

ەكىنشى مىسال. «جەلتوقساننىڭ 12-13 جۇلدىزىندا اشعابادتا ورتالىق ازيا رەسپۋبليكالارىنىڭ باسشىلارىمەن باس قوسىپ، جاع­دايدى سارالاي كەلىپ، ءبىز تاۋەلسىز مەم­لەكەتتەر دوستاستىعىنا تەڭ قۇقى­لى مۇشە بولۋعا ءازىر ەكەندىگىمىز جونىندە ورتاق مالىمدەمە جاسادىق. ەرتەڭىندە كوپتەن كۇتكەن كۇن تۋىپ، جوعارعى كەڭەستىڭ 1991 جىلعى 14 جەلتوقسانىندا وتكەن 12-شا­قىرىلعان 7-سەسسياسىنىڭ تالقى­لاۋىنا «قازاقستاننىڭ مەملە­كەت­تىك تاۋەلسىزدىگى تۋرالى» كونستي­تۋتسيالىق زاڭ شىعارىلدى».

ء«بىز كىمنەن جانە نەدەن تاۋەل­سىزدىك العالى وتىرمىز؟! ءوزىمىز 70 جىل بويى سوگىپ كەلە جاتقان رەسەي يمپەرياسى ۇلگىسىمەن ەندى قازاق يمپەرياسىن قۇرۋعا ۇمتىلىپ جاتقان جوقپىز با وسى؟»، ء«بىز تاۋەلسىز مەم­لەكەت جاريالاۋ ماسەلەسىن تالقى­لاۋدامىز. ەرتەڭ تاڭەرتەڭ 17 ميلليون حالىقتىڭ تەڭ جارىمى – ءورىستىلدى قاۋىم بوتەن مەملەكەتتىڭ ازاماتتارى بولىپ شىعا كەلمەك. جولداستار، بۇلاي ەتۋگە بولمايدى عوي» نەمەسە «تەك قازاق قانا قازاق كسر-ءىنىڭ نەمەسە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى بولا الاتىنى جونىندەگى ۇسىنىستى ماعان قاتىستى العاندا ازاماتتىق تەڭقۇقىلىققا جاسالعان قيا­نات دەۋ­گە بولا ما، جوق پا؟»، دەگەن سوقتاسى قالىڭ، استارىنا قان-جىن ۇيالا­عان ساۋالداردى پەيىلى ءتۇزۋ، «وسى ەلگە بولا قويسا ەكەن» دەگەن نيەتى قالىس جان ايتتى دەۋگە كەلە مە؟ ءاي، قايدام...

تاۋەكەل مەن سەنىمنىڭ، جاۋاپ­كەرشىلىك پەن قايسارلىقتىڭ جۇ­گىن ارقالاعان بۇل ماقالانى اعا بۋىننىڭ ءۇتىر، نۇكتەسىنە دەيىن مۇقيات وقيتىنىنا ەش كۇمان جوق، بىراق ەلباسى ماقالاسىن جاڭا بۋىن، اسىرەسە تاۋەلسىزدىك داۋىرىندە قالىپتاسىپ، ەلدىك ىستەرگە ارالاسا باستاعان ۇرپاق وقىسا ەكەن دەگەن تىلەگىم بار.

 

جاناربەك ءاشىمجان،

پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ

دەپۋتاتى

سوڭعى جاڭالىقتار

نگاننۋ ءجۋرناليستىڭ اۋزىن جاپتى

جەكپە-جەك • بۇگىن، 18:00

ۇقساس جاڭالىقتار