داڭقتى اسكەري اۆياكونسترۋكتور-عالىم ر.ا. بەلياكوۆ تۋرالى ءسوز
وتكەن اپتانىڭ اياقتالار تۇسىندا, ەلەكتروندى اقپارات قۇرالدارى 95 جاسقا تولۋعا 5 كۇن قالعان شاعىندا اتاقتى «ميگ» ۇشاعىن جاساۋشى, ايرىقشا ساناتتاعى كونسترۋكتورلىق ءبولىمنىڭ باس كونسترۋكتورى روستيسلاۆ بەلياكوۆتىڭ دۇنيەدەن وزعانىن جاريالادى. كەزىندە كەڭەس وداعىنىڭ, قازىر دۇنيە جۇزىندەگى ون-سان مەملەكەتتىڭ, ونىڭ قاتارىندا قازاق ارمياسىنىڭ اۋە كۇشتەرىنىڭ نەگىزگى قورعانىسى بولىپ تۇرعان اسكەري ماشينانىڭ اتاسى تۋرالى وسى كۇندەرى ءبىر اۋىز جىلى ءسوز ايتۋدى ءجون سانادىق... وعان سەبەپ, ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى, لەنيندىك سىيلىقتىڭ جانە ەكى مارتە مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, ۇلىبريتانيا كورولدىگى اەروناۆتيكا قوعامىنىڭ قۇرمەتتى مۇشەسى روستيسلاۆ اپوللوسوۆيچ بەلياكوۆتىڭ حالقىمىزدىڭ تۇڭعىش عارىشكەرى, داڭقتى سىناقشى-ۇشقىش توقتار اۋباكىروۆتىڭ اسا مارتەبەلى دە ماڭىزدى ءبىر مەكەمەدە – ەلدىڭ №1 كونسترۋكتورلىق بيۋروسىندا تابان اۋدارماي 15 جىل (1976-1991) قويان-قولتىق ارالاسىپ ءارى باس كونسترۋكتوردىڭ ورىنباسارى قىزمەتىن اتقارىپ, بىرگە ەڭبەك ەتۋى ەدى.
دارىندى كونسترۋكتور ر.بەلياكوۆتىڭ تىكەلەي جەتەكشىلىگىمەن مايدان وتىندە وت ويناتاتىن جەڭىل سالماقتى ميگ-29, يسترەبيتەل-توسقاۋىلشى ميگ-31, سونداي-اق يسترەبيتەل-بومبالاۋشى ميگ-27 اسكەري ۇشاقتارى دۇنيەگە كەلگەن. دىبىستان دا جىلدام ميگ-21, ميگ-23 جانە ميگ-25 ۇشاقتارىندا دا ەرەكشە قولتاڭباسىن قالدىرعان! وسىناۋ ساناتتاعى ۇشقىر ۇشاقتاردىڭ 5-ۇرپاعىنىڭ دۇنيەگە كەلۋىنە ەرەكشە ەڭبەك ءسىڭىرگەن. ەڭ عاجابى جانە دە كوڭىلدى ەرەكشە مارقايتارى – سول ۇشاقتاردىڭ بارلىعىنا بىردەي باس كونسترۋكتوردىڭ سەنىمدى سەرىگى, تاماشا سىناقشى-ۇشقىش توقتار اۋباكىروۆ قاتىسقان ءارى ءبىرەگەي ۇشاقتاردى تىكەلەي ءوزى سىناقتان وتكىزگەن!
80-ءشى جىلدارى كەڭەس وداعى اۆياتسياسى سالاسىندا تۇڭعىش رەت اسكەري ۇشاق قاتىستىرىلاتىن «تەڭىز جوباسى» جۇزەگە اساتىن تۇستا كسرو باسشىسى م.س.گورباچەۆتىڭ كوكپ وك ساياسي بيۋروسىنىڭ جابىق وتىرىسىندا باس كونسترۋكتورعا باعىتتاپ: «مىنانداي عاجايىپ جاڭالىقپەن ءسىز بەن ءبىز ورىس اۋە فلوتىنىڭ تاريحىن جازىپ جاتىر ەمەسپىز بە؟ بىراق, ايتىڭىزشى, سول «ميگ» فيرماسى سىناقشىلارىنىڭ اراسىنان وسىناۋ اسا جاۋاپتى مىندەتتى ورىندايتىن ءبىر ورىس فاميلياسى قالايشا تابىلمادى؟» دەيدى. سونداعى باس كونسترۋكتور روستيسلاۆ بەلياكوۆتىڭ جاۋابى: «قۇرمەتتى ميحايل سەرگەەۆيچ! قۇرمەتتى ساياسي بيۋرو مۇشەلەرى! ەگەر ءبىز ورىس اۋە فلوتىنىڭ تاريحى قانمەن جازىلماسىن دەسەك, تاجىريبەدەگى بۇل ۇشاقتى كرەيسەرگە 1-سىنىپتاعى سىناقشى-ۇشقىش توقتار اۋباكىروۆ قوندىرۋى ءتيىس. مەنىڭ بۇعان باسقا قوسىپ-الارىم جوق!» («سىناقشى مەن ساياسات». «ەگەمەن قازاقستان» 27 شىلدە, 2004 جىل.)
مەملەكەت باسشىسىنىڭ كۇيىنىپ ايتقان ساۋالىنا كۇيىنىپ جاۋاپ قاتقان وسى كىسى – جانىڭ ءجاناتتا بولعىر روستيسلاۆ اپوللوسوۆيچ بولاتىن. ويتكەنى, قاناتتى زىمىراندارمەن جاراقتانعان دىبىستان دا ۇشقىر ۇشاقتى تەڭىز تورىندە, بەسىكتەي تەربەتىلىپ تۇرعان الىپ كرەيسەرگە (ۇشاقتان قاراعاندا ويماقتاي عانا ەكەن!..) تەك شەبەردىڭ شەبەرى عانا قوندىرىپ, ۇشىرا الاتىن ەدى. ول – توقتار اۋباكىروۆ بولاتىن. «بي-بي-سي»-ءدىڭ سول كەزدەگى ۆيدەوقۇجاتىندا جوعارى سىنىپتاعى اسكەري سىناقشى-ۇشقىش توقتار اۋباكىروۆتىڭ ەسىمى سول كۇنى, ياعني, 1986 جىلدىڭ قازانىندا گيننەستىڭ رەكوردتار كىتابىنا ەنگەنى تۋرالى تاپتىشتەپ باياندالاتىنىن كىم بىلەر ەكەن؟
«جەلتوقسانشى قازاقتارعا» قانى قاتىپ قالعان گورباچەۆتى تاۋبەسىنە كەلتىرىپ, قازاقتىڭ داڭقتى سىناقشى-ۇشقىشىنىڭ ەرەن ەڭبەگىن باعالاپ كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن (1988) الىپ بەرۋگە سەبەپكەر بولعان دا اسىل جاندى, اق جۇرەكتى باس كونسترۋكتور بەلياكوۆ ەكەنى «ەگەمەننىڭ» سول سانىندا جاريالانعان.
ماسكەۋ قالاسىندا قارالى جەرلەۋ باسىندا جۇرگەن قازاقستاننىڭ حالىق قاھارمانى, كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى توقتار وڭعارباي ۇلىمەن تەلەفون ارقىلى تىلدەستىك:
– دۇنيەجۇزى اۆياتسياسىنىڭ تاريحىندا ەسىمى ماڭگىلىككە التىن ارىپپەن جازىلعان تالانتتى جان, كەرەمەت دارىن يەسى, ءۇلكەن عالىم دۇنيەدەن ءوتتى. جان-تانىممەن تابىناتىن ۇستازىممەن قوشتاسۋدىڭ اۋىرلىعىن ءبىر سوزبەن ايتىپ جەتكىزە المايمىن. بەلياكوۆ سياقتى ازاماتتار تاريحتا ءجۇز جىلدا ءبىر-اق رەت كەلەتىن تۇلعالار... – دەدى باتىر.
دۇنيەجۇزىلىك اۆياتسيالىق-عارىشتىق داڭق مۋزەيىندە (اقش) ر.ا.بەلياكوۆتىڭ ەسىمى الەمدەگى اتاقتى سىناقشى-ۇشقىش توقتار اۋباكىروۆتىڭ اتى-جونىمەن قاتار تاسقا قاشالىپ جازىلعانى تۋرالى وقىرماننىڭ قاپەرىنە سالا كەتكەندى دە ءجون كوردىك...
تالعات ءسۇيىنباي,
جۋرناليست.
الماتى.
سۋرەتتەردە: ەكى مارتە سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى ر.ا.بەلياكوۆ; «تەڭىز جوباسى» جۇزەگە اسقان كۇن. 1986 جىل, قازان. قارا تەڭىز.
