اۋىل • 02 جەلتوقسان، 2021

اۋىلعا قاتىستى ماسەلە الدىمەن اۋىلدا تالقىلانسا...

17148 رەت كورسەتىلدى

تاياۋدا اشىق نقا (نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەر) پورتالىنا اۋىل شارۋا­شىلىعى مينيسترلىگى ازىرلەگەن «جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىنا تۇجىرىمداما جوباسى» دەگەن قۇجات سالىندى. بىردەن ايتايىق، جوبانىڭ اۋىلداعى ءاربىر وتباسىنا، ولاردىڭ الەۋمەتتىك كوڭىل كۇيىنە تىكەلەي اسەر ەتەتىن شەتىن تۇستارى بار جانە بۇل ماسەلەلەر شارۋالاردىڭ ايتارلىقتاي الاڭداۋشىلىعىن تۋدىرىپ وتىر.

سۋرەتتى تۇسىرگەن ەرلان ومار، «ەQ»

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «حالىق بىرلىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل وركەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» دەپ اتالعان بيىلعى جولداۋىندا «جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردىڭ مالىن جايىلىمدىق جەرمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىنە ايرىقشا نازار اۋدارۋ قاجەت. ولاردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى جانە كورسەتىلەتىن قولداۋ تاسىلدەرى «جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار تۋرالى» بولەك زاڭدا كورىنىس تابۋى كەرەك. ۇكىمەت بۇل زاڭ جوباسىن وتە قىسقا مەرزىمدە ازىرلەۋگە ءتيىس» دەگەن تاپسىرما بەرگەنى ءمالىم. زاڭ جوباسى پرەزيدەنتتىڭ وسى تاپسىرماسىن ورىنداۋ ماقساتىندا ازىرلەنگەن. بىراق تىم اسىعىس دايىندالعان سىڭايلى.

كۇنى كەشە اتالعان تۇجى­رىم­دا­ما جوباسىن ZOOM ارقىلى تال­­قىلاۋعا ەلىمىزدىڭ بارلىق وڭىرى­نەن دەرلىك قاراپايىم شارۋا­لار قاتىستى. وسى ونلاين كونفەرەنتسيا بارىسىندا ەكى نارسەگە كوزىمىز انىق جەتتى. ءبىرىنشىسى – اۋىل­دا­عى جۇرتتىڭ باسىم كوپ­شىلىگى وسىنداي ۇسىنىستار ازىرلەنىپ جات­قا­نىنان ءالى بەيحابار. ەكىنشىسى – تۇجىرىمداما جوباسىمەن تانىس­قانداردىڭ كوبى ونداعى ۇسى­نىس­تار­عا قارسى ەكەندەرىن ايتۋدا. ءبىز وسى شار­ۋالاردىڭ پىكىرىنە جۇگىنبەس بۇرىن، ءبارى تۇسىنىكتى بولۋى ءۇشىن ۇسى­نىلىپ وتىرعان تۇجىرىمداما جوباسىنا از-كەم توقتالىپ وتەيىك.

«جەكە قوسالقى شارۋا­شى­لىق­تار تۋرالى» قازاقستان رەس­پۋب­ليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىنا تۇجى­رىم­داما جوباسى دەپ اتالاتىن بۇل قۇجاتتا (اشىق نقا پورتالىنا وتكەن قازان ايىندا سالىندى) زاڭ جو­باسىن ازىرلەۋ قاجەتتىگىنىڭ نە­گىز­دەمەسى بىلاي تۇسىندىرىلگەن: «زاڭ جوباسىن ازىرلەۋدىڭ نەگىزى مەم­لەكەت باسشىسىنىڭ 2021 جىل­عى 1 قىركۇيەكتەگى «حالىق بىر­لىگى جانە جۇيەلى رەفورمالار – ەل ور­كەندەۋىنىڭ بەرىك نەگىزى» اتتى قا­زاقستان حالقىنا جولداۋىن ىسكە اسىرۋ جونىندەگى جالپىۇلتتىق ءىس-شارالار جوسپارىنىڭ 18-تارماعى بولىپ تابىلادى. زاڭ جوباسىن قابىلداۋ بۇگىنگى كۇنى وزەكتى بولىپ وتىر، بۇل وبەكتيۆتى سەبەپتەرمەن راستالادى» دەي كەلە، ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ كەلەسىدەي مالىمەتتەرىن كەلتىرگەن. وسى دە­رەك­تەرگە قاراعاندا، ەلىمىزدە قازىر 1 636،2 مىڭ جەكە قوسالقى شا­ر­ۋا­شىلىق (بۇدان ءارى – جقش) بار ەكەن. ولار 2020 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جالپى سوماسى 2،6 ترلن تەڭگەنىڭ اۋىل شار­ۋاشىلىعى ونىمدەرىن ءوندىرىپ، ەل­دىڭ ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگىن قام­تا­ماسىز ەتۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوس­قان. قازىرگى ۋاقىتتا سالانىڭ جالپى ءونىمىنىڭ 41،5%-ى جقش ۇلەسىنە تيەسىلى. بۇدان باسقا، جقش-دا تابىستىلىق دەڭگەيى تومەن ادامدار ساناتىنا جاتاتىن 3،5 ملن-نان استام اۋىل تۇرعىندارى جۇمىس ىستەيدى. قوش، دەلىك. ستاتيستيكا بۇل­تارتپاس ايعاق. بۇل رەتتە، جقش ءوندىرىستىڭ زاماناۋي ادىس­تە­رىنە قول جەتكىزە المايتىنى، ولار­دىڭ وراسان زور بيولوگيالىق اك­تي­ۆى تەحنولوگيالىق پروتسەس­تەر­گە تار­تىلماعانى، الەۋەتتى مۇم­كىن­دىكتەرى اشىل­­­­ماعانى، مەم­لە­كەت­تىك قولداۋ شارا­لا­رى­نا قول جەت­كىزە المايتىنى ازىق-تۇ­لىك تاۋارلارىنىڭ ىشكى نارىعىندا ۇيىم­داسقان شارۋاشىلىقتارمەن تەڭ ەمەس باسە­كەلەستىك جۇرگىزۋگە ءماجبۇر ەكەنى ايتىلعان.

«جقش-نىڭ شارۋاشىلىق قىزمەتىن جۇرگىزۋىنىڭ ناقتى رەت­تەل­مەگەنى بۇگىندە قولايسىز ەكو­لوگيالىق جاعدايدىڭ جانە ەلدى مەكەندەردىڭ وزىندە عانا ەمەس، ولار­دىڭ اينالاسىندا دا قانا­عات­تا­نارلىقسىز ەپيزووتيالىق جانە سانيتاريالىق جاع­دايدىڭ تۋىنداۋىنا اكەلدى. ەلدى مەكەن­دەر­دىڭ اينا­لاسىنداعى جايىلىمدىق جەر­لەردىڭ جەتىسپەۋشىلىگى جانە ولار­دىڭ جوعارى دەڭگەيدە توزۋى ەل حالقىنىڭ ەڭ ساياسي ءپاسسيۆتى جانە كونسەرۆاتيۆتى بولىگى اراسىندا نارازىلىق بىلدىرۋشىلەر سا­نىنىڭ وسۋىنە سەبەپ بولدى، مۇ­نى وپپوزيتسيالىق كوزقاراستاعى دەسترۋكتيۆتى ەلەمەنتتەر ءجيى قول­دا­نۋدا»، دەلىنگەن. بۇل دا راس. بىراق مال باسى قازىرگىدەن دە كوپ بولعان كەڭەستىك كەزەڭدە جەتكىلىكتى بولعان جەر نەلىكتەن قازىر جەتىسپەي قال­دى؟ جۇرتتىڭ نارازىلىعىن تۋدىراتىن ماسەلەنىڭ ۇشىعى وسى سۇراقتىڭ جاۋابىندا جاتقانى بەلگىلى.

وسى نەگىزدەمەدە اۋىل تۇرعىن­دا­رى­نىڭ بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەي­نەت­اقى قو­رىن­داعى، مەم­لە­كەت­تىك الەۋ­مەت­تىك ساقتاندىرۋ قو­رىن­داعى جانە مىن­دەتتى الەۋ­مەت­­تىك مەديتسينالىق ساق­تان­دىرۋ قورىنداعى جەكە شوتتارىندا قا­را­جات جيناقتاۋعا تولىق كو­لەم­دە مۇم­كىن­دىكتەرىنىڭ جوقتى­عى، بۇل ولاردىڭ الەۋمەتتىك قور­عالۋ دەڭ­گەيىن ايتارلىقتاي تومەن­دە­تەتىنى دە قا­پەرگە الىنعان. ءجون، مۇنىمەن دە كە­لىسپەسكە ءاددىڭىز جوق.

قىسقاسى، «زاڭ جوباسىن قا­بىل­داۋ­داعى ماقسات – جقش قىز­مەتىنىڭ قۇقىقتىق، ۇيىم­داس­تى­رۋشىلىق جانە ەكونو­مي­كالىق نەگىزدەرىن، ولاردىڭ قىزمەتىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ مەن قولداۋدىڭ قاعيداتتارى مەن تەتىكتەرىن ايقىنداۋ» ەكەنى جازىلعان. وسىنداي يگى ماقساتتى كوزدەگەن زاڭ جوباسى قالايشا شا­ر­ۋا­لاردىڭ نارازىلىعىن تۋدىرۋى مۇمكىن؟

1

الماسبەك سادىرباەۆ،

«شوپان اتا» قاۋىمداستىعىنىڭ توراعاسى:

– اۋىل تۇرعىندارى، ونداعى شارۋا­لار مەملەكەتتەن ەشقانداي كومەك، نە نەسيە الىپ وتىرعان جوق، بارىنەن قاعابەرىس قالىپ كە­لەدى. پرەزيدەنتىمىز ق.توقاەۆ جەكە قوسالقى شارۋاشىلىق تۋرالى ۇكىمەتكە تاپسىرما بەرگەندە ءبىز قاتتى قۋاندىق. الايدا سول زاڭدى كۇتىپ جۇرگەن اۋىلداعى جۇرت ونى تالقىلاۋدان تىس قالىپ قويعانىمىزدى ەندى ءبىلىپ جاتىرمىز. ەندى قاراساق، ىشىندە كوپتەگەن قيسىق دۇنيەلەر كەتىپتى. البەتتە، بۇل جاع­داي كوپشىلىك كوكەيىندە ءتۇرلى سۇراق تۋىن­­داتتى. وسىعان بايلانىستى ءبىز، «شوپان اتا» قاۋىمداستىعى، ZOOM ارقىلى ونلاين-جينالىس وتكىزدىك. وعان ەلىمىزدىڭ 9 وبلىسىنان شارۋالار بەل­سەندى قاتىستى. كوپتەگەن پىكىر ايتىلدى. سونىڭ ىشىندە ەڭ نە­گىزگىلەرى رەتىندە مىنانى ايتۋعا بولادى. بىرىن­شىدەن، كوپ­­شىلىكتىڭ نارازىلىعىن تۋ­دىر­­عان ءبىر ماسەلە، ول – اتال­عان زاڭ تۇجى­رىم­داماسىندا اۋىلداعى ءۇيدىڭ قورا-جايىندا ۇس­­تايتىن مال سانىن شەكتەۋ.

بىرىنشىدەن، اۋىلداعى ەل سول الدىنداعى مالىنا بولا اۋىلدا تۇرىپ جاتىر. مالى ارقىلى ناپاقا تاۋىپ، بالا-شاعاسىن با­عىپ، وقىتىپ وتىر.

ەكىنشىدەن، اۋىلدا اۋىل شارۋا­شى­­لىقتارىنا، فەرمەرلەر­گە اۋىل­دىڭ سىر­تىندا جەر بەرۋ جانە سول اۋىل تۇرعىندارى پايدالاناتىن اۋىل توڭى­رە­گىندەگى جا­يىلىم ءبولۋ ما­سە­لەلەرىن شەشىپ بەرسە، وندا اۋىل­دىڭ ىشىندە مال سانىنا شەك­تەۋ قويۋعا بولاتىن شىعار. بىراق بۇگىنگى اۋىلداعى ەڭ كۇردەلى ماسەلە – جايىلىمدىق جەر، جەر ماسە­لەسى. مۇنى شەشپەي، ماسەلە بىت­پەي­دى.

ۇشىنشىدەن، پرەزيدەنت اۋىلعا كو­­مەك­تەسەيىك، مەملەكەتتىك قول­­­داۋدى اۋىل­عا جەتكىزەيىك دەدى. ويت­كەنى ەلدەگى ازىق-تۇ­لىك ونىم­دەرىنىڭ 60-70 پايىزى سول اۋىل­داعى جەكە قوسالقى شارۋا­شى­لىقتاردان. ال مىنا زاڭ جوباسىنداعى ۇسىنىستار ءوزى زورعا كۇنەلتىپ وتىرعان شارۋالاردى جقش تۇرىندە تىركەپ، زەي­نەتاقى اۋدارىمى، تابىس سالىعى سياقتى ماسە­لەلەردى مو­يىندارىنا ءىلىپ قويماق. مىنە، سوندىقتان ءبىز وسى جايتتارعا ءوز قارسى­لىعىمىزدى ءبىلدىرىپ، پەتي­تسياعا قول جي­ناۋعا كىرىستىك.

ا.سادىرباەۆتىڭ ايتۋىنشا، 30 قارا­شا­دا وتكەن ونلاين-جينالىسقا 100-دەن اسا ادام قا­تىسىپ، سونىڭ 25-ءى سويلەپ، پىكىر-ۇستانىمدارىن بىلدىرگەن. سولاردىڭ ورتاق پىكىرى – اۋىلدا ءار ۇيدە 2 سيىر ەمەس، 20-30 سيىردان ۇستاۋعا بولادى. وسىعان قاراپ-اق اۋىل شارۋاشىلىعى مي­نيسترلىگى باسقا الەمدە، اۋىلداعىلار باس­قا الەمدە ءومىر ءسۇرىپ جاتقانىن كورە­مىز.

«باقساق – باقا ەكەن» دەمەك­شى، شارۋالاردى ءار ءۇيدىڭ جەكە قورا-جايىندا ۇستالاتىن مال سانىن شەكتەۋمەن قاتار، زاڭ اياسىندا تۋىندايتىن جاۋاپ­كەر­شى­لىك­تەرگە (سانيتارلىق، ۆەتەري­نارلىق، ەكولوگيالىق تالاپ­تار­دى بۇزۋعا بايلانىستى ايىپ­پۇل­دار سالۋ) قاتىستى نورمالار دا الاڭداتىپ وتىر. «جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار تۋرالى» زاڭ جوباسىنىڭ تالقىلانىپ جاتقان ۇسىنىستارىنا ءبىزدىڭ كوڭى­لىمىز تولمايدى. حالىققا، اسىرەسە، مال شارۋاشىلىعىمەن اينا­­لىساتىندارعا ولاردىڭ قۇ­قى­عىن قورعايتىن جانە قول­دايتىن زاڭ كەرەگى انىق. بىراق بۇل زاڭ جوباسىنداعى اۋىل تۇرعىندارى اۋلاسىندا ۇستاۋعا ءتيىستى مال سانىن شەكتەۋگە جانە ءتۇرلى اكىمشىلىك جازا تۇرلەرىنىڭ قولدانىلۋىنا قارسىمىز»، دەيدى الماتى وبلىسى ەسكەلدى اۋدانىنان حابارلاسقان زاڭگەر ەرجان جاڭاجىل. دەگەنمەن ول دا شەكتەۋ ەنگىزۋ قاتتى قاجەتتىلىك بولىپ جاتسا، 100 باس قوي-ەشكى، 10 سيىر، 5 جىلقى، 5 تۇيە مالىن ۇستاۋعا مۇمكىندىك بولۋى كەرەكتىگىن ايتادى. «جانە وسى مالدى باعۋ ءۇشىن اۋىل اينالاسىنداعى جەرلەردى حالىق مۇقتاجدىعىنا قوعامدىق جايى­­لىمدار رەتىندە قايتارىپ، ءار وتباسىنا ءوزىن ءوزى جەم-شوپپەن قامتاماسىز ەتۋى ءۇشىن ەگىستىك جانە شابىندىق جەرلەر بەرىلۋى كەرەك. ال مال سانى شەكتى مولشەردەن وسكەن جاعدايدا اۋىل، اۋدان اكىمدەرى قوسالقى شارۋانىڭ اۋىلدان تىس جەرگە شىعۋىنا جاعداي جاساپ، جاز جايلاۋ، قىس قىستاۋىمەن قامتاماسىز ەتۋگە ءتيىس»، دەيدى ە.جاڭاجىل.

ارداق اۋەزبەكوۆ،

جامبىل وبلىسى،
ت.رىسقۇلوۆ اۋدانى:

– اۋىلداعى ءار ءۇيدىڭ جەكە قوراسىندا ۇستالاتىن ءىرى قاراعا بايلانىستى شەكتەۋدىڭ بولعانى دۇرىس دەپ ويلايمىن. شامامەن 20 باس دەسەك، تولىمەن 30-40 باسقا بارىپ قالادى. ال ۇساق مالدىڭ شەكتى سانىن اۋىلدىڭ ۇلكەن-كىشىلىگىنە (ۇلكەن اۋىلدار، 10-15 ءۇيلى اۋىلدار بار)، جەرگىلىكتى جەردىڭ جاعدايىنا قاراي بەلگىلەۋ كەرەك. ەگەر اۋىلداعى ۇيدە مال بورداقىلاتپايتىن بولساق، وندا قالاداعى ەتتىڭ باعاسى كيلوسىنا 4 مىڭ تەڭگەدەن اسىپ كەتەتىنىنە كۇمان جوق. ويتكەنى قالانى ەتپەن قامتاماسىز ەتىپ، باعانىڭ شارىقتاپ كەتپەۋىنە سەبەپكەر بولىپ وتىرعاندار – وسى اۋىل تۇرعىندارى.

ءيا، ءبارىمىزدىڭ ويلاعانىمىز اۋىل­دىڭ جاعدايىن قايتسەك جاق­سار­تامىز دەگەن ءبىر ساۋالدىڭ جا­ۋابى. الايدا وسى جاۋاپتى ىزدەۋ بارىسىندا ءتيىستى مينيسترلىكتىڭ الدىمەن سول اۋىل حالقىنىڭ پىكىرىن ءبىلۋدى، ولارعا نە كەرەكتىگىن، قالاي كو­مەك­­تەسۋ قاجەتتىگىن سۇراۋدى ۇمى­­تىپ كەتە بەرەتىندەي. اۋىل­­عا قاتىستى جوبالاردىڭ جولى بولا بەرمەيتىنى دە سون­دىق­تان بولار. بۇگىنگى ماقالاعا وزەك بول­عان تۇجىرىمداما جوباسىندا اكىمشىلىك-قۇقىقتىق جاۋاپ­كەر­شىلىككە قاتىستى ۇسىنىلىپ وتىرعان وزگەرىستەر دە قانشالىق قيسىندى ەكەنى بەلگىسىز. ءالى ەنگىزىل­مەگەنىنە، ۇسىنىس ەكەنىنە قارا­ماس­تان، «ايىپپۇل» دەگەن ءسوزدىڭ ءوزى شارۋالاردى الدەن شوشىتۋدا. قىس­قاسى، ۇسىنىلىپ وتىرعان زاڭ جوباسىنىڭ تۇجىرىمداماسى الدەن-اق اۋىلداعى جۇرتتىڭ كوڭى­لىنە الاڭ كىرگىزىپ قويعانى باي­قالادى. سوندىقتان، الداعى ۋاقىتتا بارلىق وڭىردە اشىق تال­قىلاۋلار مەن كەزدەسۋلەر وتكىزىپ، جەر-جەردە جو­با­نىڭ ماق­سا­تىن ەگجەي-تەگجەيلى ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزبەسە، اۋىل حالقىنىڭ ۇلكەن قارسىلىعىن، ءتىپتى اشۋ-ىزاسىن دا تۋدىرىپ الۋى­مىز ابدەن كادىك. مۇنى ەسكەر­گەن ءجون.

سوڭعى جاڭالىقتار

مۇناي باعاسى كوتەرىلە مە؟

ەكونوميكا • كەشە

الاشوردا وفيتسەرى

قازاقستان • كەشە

471 مىڭ دوللارعا ساتىلدى

ادەبيەت • كەشە

شابىت پەن شاراپ

ادەبيەت • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار