قازاقستان • 02 جەلتوقسان، 2021

تۇركى حالىقتارىنىڭ ورتاق تويى

59 رەت كورسەتىلدى

ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىندە «جامبىل اپتالىعى» اياسىندا «جامبىل جانە تۇركى الەمى» اتتى حالىقارالىق ونلاين-كونفەرەنتسيا ءوتتى. وعان قازاقستان، تۇركيا، وزبەكستان، قىرعىزستان، بولگاريا، باشقۇرتستان جانە ساحا رەسپۋبليكاسىنان تانىمال جامبىلتانۋشى، ادەبيەتشى، ءتىلشى عالىمدار مەن وسى وقۋ ورنىنىڭ جاستارى قاتىستى.

القالى جيىن قازۇۋ-دىڭ باسقارما توراعاسى – رەكتور جانسەيىت تۇيمەباەۆتىڭ قۇت­تىقتاۋ سوزىمەن اشىلدى. ءبىلىم ورداسىنىڭ باسشىسى الدىمەن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرە­زيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ ۇلى جامبىلعا «ادامدىق پەن ادامگەرشىلىك­تىڭ، ادىلەتتىلىك پەن ىزگىلىكتىڭ الىپ جىرشىسى» دەگەن تاريحي باعا بەرگەنىن اتاپ ءوتتى. سونىمەن قاتار بيىل جىل با­سىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ جار­­لىعىمەن ۇلى اقىننىڭ 175 جىل­دىق مەرەيتويىن جوعارى دا­رەجەدە ۇيىمداستىرۋ جونىندە ارنايى كوميسسيا قۇرىلعانىنا توقتالىپ، «جامبىل تويى – تۇركىتىلدەس حالىقتارعا ورتاق مەرەكە» ەكەنىن جەتكىزدى.

– اعىمداعى جىلى تۇركىستان قالاسىندا وتكەن تۇركىتىلدەس مەملەكەتتەردىڭ ىنتىماقتاس­تىق كەڭەسىنىڭ بەيرەسمي سامميتىن­دە قابىلدانعان تۇركىستان دەك­لاراتسياسىندا جامبىل جاباەۆتىڭ 175 جىلدىعىن تۇركى الەمىنىڭ ۇلى تۇلعالارىنىڭ مەرەيتويىمەن قاتار اتاپ ءوتۋ جونىندە شەشىم قابىلدانعان بولاتىن. وسىعان سايكەس ءال-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى جامبىل مۇراسىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاۋعا، ۇلى اقىن شىعارماشىلىعىن زەرتتەۋگە ەلەۋلى ۇلەس قوسىپ كەلەدى.

بيىل اقىننىڭ 175 جىلدى­عىنا وراي، قازۇۋ-دىڭ «جام­­بىل» عىلىمي-زەرتتەۋ ورتا­لى­عىنىڭ اتسالىسۋىمەن 10 توم­دىق جارىق كوردى. جي­ناقتى قۇراستىرۋشى – بەلگىلى قالامگەر، جامبىلتانۋشى ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى.

جامبىل مۇراسىن ناسيحاتتاۋ بويىنشا تاعى ءبىر 10 تومدىق دايىندالۋ ۇستىندە. بۇل سۇبەلى ەڭبەكتىڭ ءتورت تومىن كورنەكتى عالىم جانعارا دادەباەۆ قۇراستىردى.

جاقىندا حVI حالىقارا­لىق انكارا كىتاپ كورمەسىندە قازاقستان تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىل­دىعى جانە جامبىل جا­باەۆتىڭ 175 جىلدىق مەرەي­تويىنا وراي، تۇرىك تىلىنە اۋدا­رىلعان «كوروعلى» داستانىنىڭ تۇساۋكەسەرى ءوتتى. تۇركى حالىق­تارىنا ورتاق تۋىندىنىڭ جام­بىل جىرلاعان نۇسقاسى ەنگەن جيناق ءال-فارابي اتىنداعى قازۇۋ مەن ەۋرازيا جازۋشىلار وداعىنا قاراستى «بەنگۋ» باسپاسىنىڭ قولداۋىمەن جارىق كوردى.

وقۋ ورنىمىزداعى «جامبىل اپتالىعى» اياسىندا كىتاپ جانە سۋرەت كورمەسى، جامبىل ۇرپاق­تارىمەن كەزدەسۋ، جىر كەشتەرى ۇيىمداستىرىلدى. ءسۇيىنباي – جامبىل كەسەنەسى مەن مۋزەيىنە ارنايى ەكسپەديتسيا جوسپارلانىپ وتىر.

جىر ءدۇلد ۇلى جامبىل جا­باەۆ شىعارمالارىن قايتا ساراپ­تاپ، تۇركى الەمىنە ورتاق تا­نىم­مەن جاڭاشا زەردەلەۋدىڭ ۋاقىتى كەلدى، – دەدى جانسەيىت قانسەيىت ۇلى.

مادەنيەت جانە سپورت ۆيتسە-ءمينيسترى نۇرعيسا داۋەشوۆ جامبىلدىڭ 175 جىلدىعىنا وراي ەلىمىزدە اتقارىلعان ما­دەني ءىس-شارالارعا شولۋ جاسادى. اتاپ وتسەك، بيىل اقىننىڭ ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنا ارنالعان كوپتومدىقتار جارىق كورىپ، تەلەسەريالدار ءتۇسىرىلدى. مەرەيتويعا وراي، «جامبىل – 175» كوللەكتسيالىق مونەتالارى شىعارىلدى. كورشىلەس ەلدەر باسىلىمدارىندا اقىن تۋرالى ماقالالار جاريا­لا­­نىپ، شىعارمالارى تۇرىك تىلى­نە اۋدارىلىپ باسىلدى. سو­نىمەن قاتار ۆيتسە-مينيستر ابىز اقىن مۇراسىن كەيىنگى ۇ­رپاققا دارىپتەۋ ماقساتىندا كوپ­تەگەن ءبىلىم وشاعىندا عىلىمي كونفەرەنتسيالار، فەس­تيۆالدەر مەن جىر كەشتەرى ۇيىمداستىرىلعانىن جەتكىزدى.

سونىمەن قاتار قازاقستان­نىڭ تۇركياداعى ەلشىسى ابزال ساپاربەك ۇلى كونفەرەنتسياعا ونلاين قوسىلىپ، باۋىرلاس ەكى ەلدىڭ قارىم-قاتىناسى دەڭگە­يىن كوتەرەتىن مادەني-رۋحاني بايلا­نىستاردىڭ وزەكتىلىگىنە ءمان بەردى. «بۇگىنگى كونفەرەن­تسيا ۇلى دالانىڭ گومەرى اتان­عان اقىن-ايتىسكەر جامبىل جاباەۆتىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتىپ، ونىڭ قازاق مادەنيەتىنە جانە جالپى تۇركى مادەنيەتىنە قوسقان ۇلەسىن، ۇلكەن رۋحاني ميراسىن قايتا ەسكە الۋىمىز، ونى دارىپتەۋىمىز تۇرعىسىنان وتە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيمىن»، دەي كەلە، ەلشى جىر الىبىنىڭ تۇركى الەمىندەگى ورنى مەن اقىن شىعارمالارىن تانىتۋ مەن ناسيحاتتاۋ تۇرعىسىندا تۇركيادا جۇزەگە اسقان جوبالاردى تانىس­تىردى.

انكارا تورىندە، كەچيورەن اۋدانىندا كەزىندە جامبىل جا­باەۆ كوشەسى، اقىننىڭ ۇس­تازى ءسۇيىنباي ساياباعى مەن ەس­كەرتكىشى اشىلعانىن تىلگە تيەك ەتىپ، بۇل يگىلىكتى ىستە تۇر­كيادا ەلشىلىك قىزمەت اتقارعان قازۇۋ رەكتورى جانسەيىت تۇي­مەباەۆتىڭ ەڭبەگى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. جۋىردا سول كوشەگە ەسكەرتكىش تاقتايشا ورناتىلدى. انكارادا حVI حالىقارا­لىق كىتاپ كورمەسى ءوتىپ، ونىڭ شەڭ­بەرىندە 10-نان استام كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەرى جاسالدى. ولاردىڭ قاتارىندا جامبىل جىرلاعان «كوروعلى» داستانى دا بار.

ءسوز سوڭىندا ەلشى جامبىل مۇراسىن دارىپتەۋگە اتسالىسقان بارشا جاندارعا جانە باۋىرلاس تۇركى جۇرتىنا ريزاشى­لىق ءبىلدىرىپ، كونفەرەنتسيا جۇمى­سىنا ساتتىلىك تىلەدى.

جيىندا بولگاريا عىلىم اكادەمياسىنىڭ ەتنولوگيا جانە فولكلوريستيكا ينستيتۋتىنىڭ پروفەسسورى نيكولاي ۆۋكوۆ ءسوز الىپ، الەمدىك فولكلورداعى جىراۋلىق ءداستۇر جانە جام­بىل شىعارمالارىنىڭ پوەتيكاسى تۋرالى بايانداما جاسادى. «وسىنداي وزەكتى تاقىرىپ توڭىرەگىندە بىرگە تالقىلاۋ جا­ساپ وتىرعانىمىزعا وتە قۋا­نىشتىمىن. حالىق شىعار­ما­شىلىعىنىڭ جارقىن وكىلدەرى، ونىڭ ىشىندە بىرەگەي قازاق اقى­نى جايلى زەرتتەۋشى رەتىندە ءوزارا پىكىر الماسىپ، تاجىريبە ءبولىسۋدىڭ ماڭىزى زور»، دەدى عالىم.

عىلىمي باسقوسۋدىڭ تۇركى حا­لىقتارىنىڭ تاتۋلىعىن نى­عايتۋداعى ىنتىماقتاستىق قىز­­­­­مە­تىن ءوز سوزىندە فيلولوگيا عى­­لىمدارىنىڭ دوكتورى، پرو­فەسسور تە­مىر­حان تە­بە­گە­نوۆ تە اتاپ ءوتتى. ول بايان­د­ا­ما­­سىندا جامبىل جانە تۇركى الەمى اقىندارىنىڭ شىعار­ماشىلىق ۇندەستىگى ماسە­لەسىنە ەگجەي-تەگجەيلى توقتالىپ، ۇقساستىقتارىن جىكتەپ بەردى.

سونداي-اق تۇركيانىڭ مۋعلا سىتكى كوچمان ۋنيۆەرسيتەتى­نىڭ دوتسەنتى ەكرەم ايان، پا­مۋككالە ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ پرو­فەسسورى نەرگيز بيراي، قىر­عىز رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭە­سىنىڭ ساراپشىسى، پروفەسسور جۇلدىز ورازبەكوۆا، م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينس­تيتۋتىنىڭ باس عىلىمي قىز­مەتكەرى، جازۋشى نۇرداۋلەت اقىش، فيلولوگيا عىلىمىنىڭ كانديداتى، پروفەسسور انارباي بۇلدىباي جانە «جامبىل» عى­لىمي-زەرتتەۋ ورتالىعىنىڭ دي­رەكتورى الماسبەك ماۋلەنوۆ ءسوز سويلەپ، جىر الىبىنىڭ ءپىر تۇتقان ۇستازدارى مەن ىزىنەن ەرگەن شاكىرتتەرى، اقىندىق قاسيەتى، تۇركى مادەنيەتىندەگى وزىندىك ورنى جايلى پىكىر ءبىلدىردى.

جيىنعا قاتىسۋشىلار ۇر­پاق­تار ساباقتاستىعىن ۇلى ونە­رىمەن جالعاعان جىراۋدىڭ سوڭىندا قالدىرعان مول مۇراسى قاي كەزدە دە ۇلتىمىزدىڭ رۋحاني قازىناسى ەكەنىن تۇجىرىمدادى.

 

الماتى

سوڭعى جاڭالىقتار

مۇناي باعاسى كوتەرىلە مە؟

ەكونوميكا • بۇگىن، 23:15

بيلىك جانە ۇلت مەنتاليتەتى

قازاقستان • بۇگىن، 22:54

استاناداعى العاشقى مەشىت

رۋحانيات • بۇگىن، 22:42

الاشوردا وفيتسەرى

قازاقستان • بۇگىن، 22:32

471 مىڭ دوللارعا ساتىلدى

ادەبيەت • بۇگىن، 22:19

شابىت پەن شاراپ

ادەبيەت • بۇگىن، 22:13

ديلەتانتتان داۋىرگە دەيىن

ادەبيەت • بۇگىن، 21:57

ەرتەڭ اۋا رايى قانداي بولادى؟

قازاقستان • بۇگىن، 16:20

ۇقساس جاڭالىقتار