تيىمدىلىك تەتىگى – ساپالى جوسپارلاۋدا

ءماجىلىس توراعاسىنىڭ ورىنباسارى قابيبوللا جاقىپوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن كەشە ەلباسىنىڭ بيىلعى جولداۋىن ىسكە اسىرۋعا قاتىستى ۇكىمەت ساعاتى بولىپ, وندا ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوسپارلاۋ ءمينيسترى ەربولات دوساەۆ ارنايى بايانداما جاسادى. ەلىمىزدىڭ ىشكى جالپى ءونىمىنىڭ ناقتى ءوسىمى بىلتىر 6 پايىز بولسا, بۇل جان باسىنا شاققاندا 13 مىڭ اقش دوللارى. مۇنداي ناتيجەگە مينيستر ىشكى سۇرانىس پەن جوعارى ينۆەستيتسيالىق بەلسەندىلىكتىڭ, اگروونەركاسىپ, ماشينا جاساۋ جانە قۇرىلىس يندۋسترياسى ءوسىمى ەسەبىنەن قول جەتكىزىلگەندىگىن ەرەكشە اتاپ كەتتى. جۇمىسسىزدىق دەڭگەيى 5,2 پايىز دەڭگەيىندە قالسا, دۇنيەجۇزىلىك ەكونوميكالىق فورۋمنىڭ جاھاندىق باسەكەگە قابىلەتتىلىك يندەكسى مەن «Doing Business» بيزنەس جۇرگىزۋ جەڭىلدىگى بويىنشا قازاقستان باسەكەگە قابىلەتتى 50 ەلدىڭ قاتارىنا كىرگەن. سونداي-اق, مينيستر الەمدىك ەكونوميكانى دا اينالىپ وتپەدى. حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ بولجامى بويىنشا الەمدىك ەكونوميكانىڭ ءوسىمى 3,7 پايىز بولادى دەپ كۇتىلسە, اقش-تا – 2,8 پايىز, ەۋروپا ايماعىندا – 1,0, ال رەسەيدە 2 پايىز بولادى دەلىنىپ وتىر ەكەن. تەك قىتاي 7,5 پايىزدان ءسال تومەن كورسەتكىشپەن كوش باستاماق كورىنەدى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, قازاقستان دا وڭ ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋدەن ءۇمىتتى. ونى مينيستر بىلايشا تارقاتىپ بەردى. قازاقستاننىڭ الەمنىڭ ەڭ دامىعان 30 مەملەكەتىنىڭ قاتارىنا كىرۋى جونىندەگى تۇجىرىمداما بەكى­تىلگەندىگىن جانە ول بەس ستراتەگيالىق باعىت بويىنشا جۇرگىزىلەرىن العا تارتقان ە.دوساەۆ 2050 جىلعا دەيىنگى تيىمدىلىكتىڭ نەگىزگى كورسەتكىشتەرى ايقىندالعانىن ورتاعا سالدى. اتاپ ايتقاندا, ىشكى جالپى ءونىمنىڭ ورتاشا ءوسىمى 4,3 پايىز بولعاندا, جان باسىنا شاققانداعى تابىس 60 مىڭ اقش دوللارىن قۇراماق ەكەن. بۇل ءۇشىن مۇنايعا جاتپايتىن ەكسپورت ۇلەسىن 32-دەن 70 پايىزعا دەيىن جەتكىزۋ قاجەت بولادى. ەڭبەك ونىمدىلىگى 5 ەسە ۇلعايۋى ءتيىس. شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ ۇلەسى 2050 جىلعا قاراي ىشكى جالپى ءونىمنىڭ 50 پايىزىن قۇراۋى كەرەك. ال ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 50 پايىزى ەنەرگيانىڭ جاڭارتىلعان جانە بالامالى كوزدەرى ارقىلى ءوندىرىلۋى ءتيىس. ىشكى جالپى ءونىمنىڭ نومينالدى كولەمى 2014 جىلى 3,0 پايىزدىق تارماققا ۇلعايىپ, 39,6 تريلليون تەڭگەنى قۇرايتىن بولادى. بولجامدار بويىنشا تاۋارلار ەكسپورتى 86,3 ميلليارد اقش دوللارىن قۇراسا, بۇل تەڭگە باعامىنىڭ تۇزەتىلۋىنە بايلانىستى 1,6 ميلليارد دوللارعا جوعارى. تاۋارلار يمپورتى 52,2 ميلليارد. ءسوز رەتى كەلگەندە مينيستر «قازمۇنايگاز ونىمدەرى» جشس اتىنان رەسەي فەدەراتسياسىنان بىرىڭعاي مۇناي ونىمدەرى جەتكىزىلىمدەرى بويىنشا وپەراتور قۇرىلاتىنىمەن دە ءبولىستى. 2014 جىلعى مامىردان سوڭ رەتتەلەتىن قىزمەت كورسەتۋلەردىڭ جاڭا تاريفتەرى مەن باعالارى قولدانىسقا ەنگىزىلەتىن بولادى. مەملەكەت باسشىسى بەرگەن تاپسىرمالارعا سايكەس 1 ساۋىردەن باستاپ ازاماتتىق قىزمەتشىلەردىڭ, دارىگەرلەردىڭ, مۇعالىمدەردىڭ جانە مەملەكەتتىك سەكتوردىڭ الەۋمەتتىك سالاسىنداعى باسقا دا قىزمەتكەرلەردىڭ لاۋازىمدىق جالاقىسىنا 10 پايىز مولشەرىندە اي سايىنعى قوسىمشا تولەم ەنگىزىلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا كۆازي­مەم­لەكەتتىك سەكتور 6 963 ۇيىمدى قۇراي­تىندىعىن تىلگە تيەك ەتكەن ە.دوساەۆ بۇگىندە 201 ۇيىم مەن 70 بەيىندى ەمەس وبەكتىنى, حولدينگ­تەردەگى 40 اكتيۆتى جانە 70 وبەكتىنى باسەكەلەس ورتاعا بەرۋ ماقۇلدانىپ, بۇل ۇدەرىس باستالعاندىعىن ورتا­عا سالدى. سونىمەن قاتار, جەكە­شە­لەندىرۋدىڭ 2014-2016 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوس­پارى ازىرلەنىپ, ناۋرىزدىڭ سوڭىنا دەيىن قابىلداناتىن بولادى. بۇدان باسقا, «سامۇرىق-قازىنا» قورىنىڭ توبىنا كىرەتىن ۇلتتىق كومپانيالاردى IPO-عا شىعارۋعا كەلتىرىلەتىن زاڭنامالىق كەدەرگىلەردى جويۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. 2020 جىلعا دەيىن ەكونوميكاداعى مەملەكەتتىك مەنشىك ۇلەسى ەىدۇ ەلدەرى دەڭگەيىنە – ءىجو-ءنىڭ 15 پايىزىنا دەيىن تومەندەۋى كەرەك. مەملەكەت باسشىسى بەرگەن تاپسىرمالارعا سايكەس, «كولەڭكەلى ەكونوميكانى» ازايتۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارت جوباسىندا كەدەن وداعى مەن ءبىرتۇتاس ەكونوميكالىق كەڭىستىك ەلدەرى ەكونوميكالارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىن دامىتۋ ماق­ساتىندا ونەركاسىپتەگى, اگرو­ونەركاسىپتىك سەكتورداعى, سونداي-اق, كولىك جانە ەنەرگەتيكا سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ تۋرالى ەرەجەلەر كوزدەلەتىن بولادى. قازاقستاننىڭ دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرۋى بويىنشا كەلىسسوزدەر ۇدەرىسىنىڭ اياقتالۋ ساتىسى شەڭبەرىندە مينيسترلىك دۇنيەجۇزىلىك ساۋدا ۇيىمىنا كىرگەننەن كەيىن قازاقستاننىڭ كەدەن وداعى شەڭبەرىندەگى مىندەتتەمەلەرىن ەسكەرە وتىرىپ, ۇلتتىق ەكونوميكانى ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن بارىنشا ۇتىمدى تالاپتاردى قورعاۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزۋدە. قوسىمشا بايانداما جاساعان قارجى جانە بيۋدجەت كوميتەتىنىڭ ءتورايىمى گۇلجان قاراقۇسوۆا جوسپارلاۋ ناقتى ناتيجەگە نەگىزدەل­مەيتىنىنە نازار اۋدارتتى. دەپۋ­تاتتىڭ ايتۋىنشا, ۇدەمەلى ين­دۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق باع­دار­لاماسىنا بيۋدجەتتەن جانە ين­ۆەس­تورلاردان 5 جىلدا قو­ماقتى قار­جى بولىنگەنىمەن, ءالى ناتيجەسى كورىنەر ەمەس. ال دۇكەن سورەلەرىندە يمپورتتىق ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ كولەمى ارتىپ كەلەدى. زاماناۋي مەديتسينالىق قۇرال-جابدىقتاردىڭ كوپتەپ ساتىپ الىنىپ جاتقانىنا قاراماستان, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسى ناشارلاپ, 274 مىڭ ادام مۇگەدەك بولىپ قالعان. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا سوڭعى 11 جىل ىشىندە بىرنەشە مارتە رەفورمالار جاسالسا, ولار ءبىلىم ساپاسىنا كەرى اسەر ەتۋدە. كەمشىلىكتەردىڭ بار ەكەندىگىن وزگە دەپۋتاتتار دا ءوز سوزدەرىندە ايتىپ, ولاردى شەشۋ جولدارىن ۇسىنىپ جاتتى. وتىرىستى قورىتىندىلاعان ۆيتسە-سپيكەر ەكونوميكانى مەملەكەتتىك رەتتەۋ جۇيەسىن قۇرايتىن نەگىزگى ۆەدومستۆولاردىڭ ءبىرى رەتىندە ەكونوميكا جانە بيۋدجەتتىك جوس­پارلاۋ مينيسترلىگىنىڭ الدىن­دا قازاقستاننىڭ الەمنىڭ دامى­عان 30 ەلىنىڭ قاتارىنا كىرۋ تۇجى­رىمداماسىن ىسكە اسىرۋ جونىندە ۇلكەن مىندەتتەر تۇرعاندىعىن قا­پەرگە سالدى. «قازىرگى زامان ەكو­نوميكالىق جانە ساياسي تۇراق­سىزدىعىمەن سيپات­تالادى, بىراق ءبىزدىڭ ەلىمىز جاڭا قيىندىقتارعا دايىن بولۋعا ءتيىس, ءبىز تۇراقتىلىق پەن تىنىشتىقتى ساقتاۋ ءۇشىن بار­لىعىن دا جاساۋعا ءتيىسپىز, ال ازاماتتارىمىز ەرتەڭگى كۇنىنە سەنىمدى بولۋعا ءتيىس», دەدى قابيبوللا قابەن ۇلى. ۇكىمەت ساعاتىندا دەپۋتات­تار كوپتەگەن سالالارداعى پروب­لە­ما­لارعا نازار اۋدارتا وتىرىپ, جوس­پار­لاۋ كەزىندە ناتيجەگە قول جەت­كىزۋدىڭ تەتىكتەرى ناقتى ايقىندالىپ الىنۋى قاجەتتىگى تۇرعىسىنداعى ويلارىن ورتاعا سالىپ جاتتى. ەندى بۇل ۇسىنىس-ەسكەرتپەلەر ۇكىمەت جۇمىسىندا نازارعا الىنۋى ءتيىس. اسقار تۇراپباي ۇلى, «ەگەمەن قازاقستان».