كومىر باعاسى كوتەرىلە مە؟

بۇل جەردە مينيسترلىك كەنىشتەردەن سا­تى­لاتىن كومىردىڭ باعاسىن مەڭ­زەپ وتىر. دەمەك وتىننىڭ ودان كە­يىن­گى با­عا­سىندا ۆەدومستۆونىڭ شارۋاسى جوق. ياعني باعا بەلگىلەۋ تەتى­گى ادەت­­تەگىدەي تاسى­مالداۋشىلاردىڭ قو­لىن­­دا قالماق. ال مينيسترلىكپەن كو­مىر باعاسىنىڭ وسۋىنە جول بەرمەۋدى كوزدەيتىن مە­مو­ران­دۋمعا قول قويعان ءىرى كومىر ءون­دى­رۋ­شى كوم­پانيا­لار وڭىر­لەردەگى كو­تەر­مە ساتىپ الۋ­شىلارعا وتىندى بەل­گى­لەنگەن باعامەن جەت­كىزەدى.

ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋروسىنىڭ دەرەك­تە­­رىنە سۇيەنسەك, كومىر ءوندىرۋشى كا­سىپ­­ورىن­داردىڭ, ونىڭ ىشىندە «شۇبار­كول كومىر», «قاراجىرا», «ماي­كوبەن-ۆەست», «بوگاتىر كومىر» كوم­پا­نيا­لا­رى­نىڭ ورتاشا باعاسى تونناسىنا 5 600 تەڭگەنى قۇراپ وتىر. مينيسترلىكتىڭ مالىمدەۋىنشە, بۇعان قوسا تاۋار بيرجاسىندا كومىردى ساتۋ كەزىندە باعا ءدالىزى بەلگىلەنەدى. وندا كومىر ساتۋعا ارنالعان ءوتىنىم باعاسى بازالىق باعادان 98 پايىزدان تومەن جانە 102 پايىزدان جوعارى بولماۋعا ءتيىس. وسىلايشا, باعانىڭ نا­رىق­­تاعى اۋىت­قۋ تەتىگى (باعانىڭ ءوسۋى جانە تومەن­دەۋى) قاراستىرىلىپ, ساتىپ الۋ­­شى­لار­دىڭ سۇرانىسى ەسكەرىلەدى. مىسالى, سۇ­رانىستىڭ بولماۋىنا بايلانىستى «سات-كومىر» مەن «كۋزنەتسكي رازرەزى» كومپانيالارى ونىمدەرىن ساتپاعان.

وسى ورايدا كومىر ءوندىرۋشى كومپا­نيا­لار­دىڭ باعاسى ءارتۇرلى ەكەنىن اتاپ وتكەن ءجون. ويتكەنى كومىر ءوندىرۋدىڭ وزىندىك قۇنى ءار كاسىپورىندا ءارتۇرلى. وزىندىك قۇنعا كەن ورنىنىڭ تاۋ-كەن گەو­لوگيالىق جاع­دايلارى, ءوندىرۋ تەح­نولوگياسى, مەحانيكالاندىرۋ كەشەنى, يگەرۋ جۇيەسى جانە باسقا دا فاك­تورلار اسەر ەتەدى. سونداي-اق جاب­­دىققا, ەلەكتر ەنەرگياسىنا, وتىنعا, الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەرگە كەتە­تىن جانە وزگە دە شىعىستار كومىر ءون­دىرۋدىڭ قۇنىنا كىرەدى.

«كومىردىڭ بولشەك ساۋداداعى باعاسى ونى ساتۋ, ايماققا جەتكىزۋ, جالعا الۋ قۇنىنا, تەمىرجول تۇيىق­تارىنا, قىزمەت­كەر­لەر جۇمىسىنا, كومىردى تۇسىرۋگە جانە تيەۋگە ارنال­عان تەحنيكاعا كەتە­تىن, سون­داي-اق كومپانيالاردىڭ ساۋدا­لىق ۇستەمە باعاسىنا بايلانىستى قالىپ­تا­سا­دى. كومىر باعاسىنىڭ وسۋىنە وتىن­نىڭ تونناسىن 25 مىڭ تەڭگەگە دەيىن كوتەرگەن جەرگىلىكتى جەرلەردەگى «الىپساتارلار» اسەر ەتىپ وتىر. تەمىرجول تۇ­يىق­تارىنداعى (نۇر-سۇلتان قالاسى) كو­مىردىڭ ورتاشا باعاسى تونناسىنا 13 مىڭ تەڭگەنى قۇراپ وتىر», دەپ حابارلادى يندۋس­تريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مي­نيستر­لىگى.

ۆەدومستۆو ەلىمىزدە كومىر تاپشى­لىعى جوق جانە بولماۋعا ءتيىس دەپ مالىمدەدى.

«جىلۋ بەرۋ ماۋسىمىنا دايىن­دىق پروتسەستىڭ ءاربىر قاتىسۋشىسىنىڭ ءوز قۇزىرەتى شەڭبەرىندە ناقتى جانە ۇي­لە­سىمدى جۇمىسىن تالاپ ەتەدى. كومىر كاسىپورىندارى كومىردىڭ قاجەت­تى كولەمىن ون­دىرۋگە, ال تەمىرجول­شى­لار كومىردى وڭىر­لەر­گە دەر كەزىندە تاسى­مالداۋعا جا­ۋاپتى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگان­دار تۇتىنۋ كولەمىن جوس­پارلاۋعا, كومىر ساتىپ الۋعا ارنال­عان تەندەرلەردى ۋاقتىلى وتكىزۋگە, سونداي-اق ءوز وڭىرىندەگى كومىر قورلارىن با­قىلاۋعا مىندەتتى. يندۋستريا جانە ين­فرا­قۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ وتى­نىم­دەرىنە سايكەس كومىر ءوندىرۋ جانە ونى وڭىرلەرگە جەت­كىزۋ پروتسەسىن قادا­عا­لاي­دى», دەلىنگەن مينيسترلىكتىڭ حابارلاما­سىن­دا.

سوڭعى دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىز­دەگى كومىر ءوندىرۋشى كومپانيالار 2021 جىل­دىڭ 10 ايىندا 89,3 ملن توننا كومىر ون­دىرگەن. بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن شامالاس. بىلتىر ءدال وسى ۋاقىتتا 88,1 ملن توننا كومىر وندىرىلگەن ەكەن.

«ەنەرگيا ءوندىرۋشى جانە ونەر­كاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ وتى­نىمدەرىن, سونداي-اق كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەر مەن تۇر­عىندار ءۇشىن كومىر جەتكىزۋگە وتىنىمدەردى ورىنداۋدا كىدىرىس جوق», دەپ حابارلادى ۆەدومستۆو. دەگەنمەن قىر­كۇ­يەك ايىندا اۋا را­يى­نىڭ كۇرت سۋىتۋىنا بايلانىس­تى ەلىمىزدىڭ ورتالىق جانە سول­تۇس­تىك ايماق­تارىندا كومىرگە سۇرانىس ارت­قان.

بۇل رەتتە «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلت­­تىق كومپانياسى كۇزگى-قىسقى كەزەڭ­دە كومىردى تيەپ جونەلتۋگە دەگەن وتى­نىم­دەردىڭ ارتۋىنا وراي جۇك جونەل­تۋ­شىلەرگە جىلجىمالى قۇرامدى ۋاق­تى­لى بەرۋ ءۇشىن «قازتەمىرترانس» كومپانياسىن 16 مىڭنان استام ۆاگونمەن قامتاماسىز ەتكەن. كومىردى ساتۋ كەزىندە حالىق اراسىندا قولايسىز جاعدايلار تۋعىزباس ءۇشىن مينيسترلىك كومىر ءوندىرۋشى كاسىپورىندارمەن جانە «قازاقستان تە­مىر جولىمەن» بىرلە­سىپ, جىلۋ بەرۋ ماۋ­سىمىنىڭ باسىندا اكىمدىكتەرگە كوم­مۋ­نال­دىق-تۇرمىستىق كومىر قورىن الدىن الا شوعىرلاندىرۋ تۋرالى ۇسىنىس بەرگەن. اكىمدىكتەردىڭ مالىمەتتەرىنە سايكەس 2021 جىلعى 22 قاراشاداعى جاعداي بو­يىن­­شا جالپى جوسپارعا قاتىستى (2021 جىلعى 1 مامىردان باستاپ 2022 جىلعى ساۋىرگە دەيىن) كومىر قورىمەن قامتاماسىز ەتۋ كو­لەمى كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق سەكتور ءۇشىن – 97,4 پايىزدى, تۇرعىندار ءۇشىن 93,9 پا­يىزدى قۇراعان.

«2021 جىلعى 6 قاراشادا مينيستر­لىكتە اكىم­دىكتەردىڭ, كومىر ءوندىرۋشى كاسىپو­رىن­داردىڭ جانە «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى وكىل­دەرىنىڭ قاتى­سۋى­مەن حالىقتى كومىر­مەن قوسىمشا قام­تاماسىز ەتۋ ماسە­لەسى قارالدى. بۇل ماسەلە بويىنشا كەڭەستەر مينيسترلىكتە تۇراقتى تۇردە وت­كىزىلەدى. ناتيجەسىندە, وڭىر­­لەر­گە كومىر جونەلتۋ كولەمىن ۇلعايتۋ تۋرا­لى شەشىم قابىلداندى. حالىق­تى جانە كوممۋنالدىق-تۇرمىس­تىق سەكتور­دى كومىرمەن تولىق قامتا­ما­سىز ەتۋ جونىندەگى جۇمىس تۇراقتى باقىلاۋدا», دەپ حابارلادى يندۋستريا جانە ينفرا­قۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى.