ەلباسى • 30 قاراشا، 2021

ەلباسى جۇزەگە اسىرعان باستاما

338 رەت كورسەتىلدى

XX عاسىرداعى 80-جىلدارى­نىڭ سوڭى مەن 90-جىلدار­دىڭ باسىنداعى سىندارلى وقيعا­لار سول كەزەڭدەگى حالىقارالىق قا­رىم-قاتىناستاردىڭ بيپوليار­لىق جۇيەسىن قۇلدىراتتى. ءسويتىپ، الەمنىڭ ساياسي كارتاسىندا جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر پايدا بولدى. عالامدىق گەوساياساتتا تەك­تونيكالىق وزگەرىستەرمەن قاتار، ەۋرازيا مەن شىعىس ەۋروپا كەڭىس­تىگىندە بۇرىننان قوردالانىپ قالعان جانە جاڭادان پايدا بولعان ازاماتتىق جانە مەملەكەتارا­لىق قاقتىعىستار شيەلەنىسە ءتۇستى. سونىمەن بىرگە ۇيىمداسقان قىلمىس، سەپاراتيزم، ءدىني ەكسترەميزم، تەرروريزم، ەسىرتكىنىڭ زاڭسىز اينالىمى سەكىلدى جاڭا سىن-تەگەۋرىندەر مەن قاۋىپ-قاتەرلەر شىعا باستادى. بۇل پوستكەڭەستىك ەلدەرگە عانا ەمەس، شارتاراپتا ورنىققان الەۋمەتتىك-ساياسي جانە ەكونوميكالىق تۇراقتىلىققا نۇقسان كەلتىرۋى مۇمكىن ەدى.

ۋاقىت تالابىنان تۋعان باستاما

مۇنداي جاعدايدا جاڭا تاۋەلسىز مەملەكەتتەردىڭ الدىندا ءوز ۇلتتىق بولمىسىنا نەگىزدەلگەن مەملەكەتتىلىگىن ورناتۋ، ساياسي جانە قوعامدىق-ەكونو­مي­كالىق دامۋ مودەلىن تاڭداۋ سەكىل­دى ماڭىزدى مىندەتتەر تۇردى. سون­داي-اق مەملەكەتتىك تاۋەلسىزدىك جانە ەگە­مەن­دىكتىكپەن قوسا، اۋماقتىق تۇتاس­تىق پەن ۇلتتىق مۇددەلەردى قورعاۋ، اي­ماق­ت­ىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماق­­­­سا­تىندا قولايلى جاعدايدى قالىپ­تاس­­­تى­رۋ جانە ءارى قاراي حالىقارالىق قو­عام­­داستىققا ينتەگراتسيالانۋ سياقتى وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ قاجەت بولاتىن.

حالىقارالىق كوورديناتتار جۇيە­سىنىڭ تۇبەگەيلى وزگەرۋى مەملەكەتتەردى جاڭا ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى فورمات­تاردا ءوزارا ىقپالداستىق پەن ىنتى­ماقتاستىقتىڭ جاڭا جولدارىن ىزدەۋگە ءماجبۇر ەتتى. ايماقتىق دەڭگەيدە ءوزارا ىقپالداستىقتىڭ جانە قاۋىپسىزدىكتى قام­تاماسىز ەتۋدىڭ ءتيىستى تەتىكتەرىن قا­لىپ­تاستىرماي قارقىندى جاھاندانۋ جاعدايىندا ەلدىڭ تۇراقتى ىشكى دامۋى­نا قول جەتكىزۋ وڭايعا سوقپاۋشى ەدى.

مۇنداي الاساپىران جاعدايدا قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىرتقى سايا­ساتتا كوپۆەكتورلى جانە كوپجاقتى ديپ­لوماتيا قاعيداتتارىن ىلگەرىلەتۋگە با­تىل باعىت الىپ، ايماقتىق جانە عا­لام­­دىق دەڭگەيدە بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپ­سىزدىكتى قولداۋعا باعىتتالعان بىرقا­تار حالىقارالىق باستاما كوتەردى. ازيا­داعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارا­­لارى جونىندەگى كەڭەسىن (ازيا كەڭەسى) قۇرۋ تۋرالى ۇسىنىس سونىڭ ءبىرى ەدى.

ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ حالىق­ارالىق قوعامداستىققا ازيادا وڭىرلىك قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتەتىن ءتيىمدى ءارى امبەباپ قۇرىلىمىنىڭ نەگىزىن قا­لاۋ تۋرالى ۇسىنىستى العاش رەت 1992 جىل­­­عى بۇۇ باس اسسامبلەياسىنىڭ 47-ءشى سەسسياسىنىڭ مىنبەرىندە جاريالادى. قازاق­ستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى اتال­­عان باستامانىڭ ماقساتى ازيادا بۇ­­رىنعى ءساتسىز ارەكەتتەردى ەسكەرە وتى­­­رىپ جانە باسقا كونتينەنتتەرمەن سالىس­­تىر­­عاندا بۇرىن-سوڭدى بولماعان ۇجىم­­دىق قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋدىڭ بىرىڭ­عاي تەتىگىن قۇرۋ ەكەندىگىن اتاپ ءوتتى.

قازاقستاندىق عالىم كارىمجان شاكىروۆتىڭ ايتۋىنشا، «قازاقستاننىڭ بۇل باستاماسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – ازيا­دا ىقتيمال اسكەري قاۋىپتەر دەڭ­گەيىن ناقتى تومەندەتۋگە باعىتتال­عان، سونداي-اق ءاربىر قاتىسۋشىسى قورعا­لاتىن، ال ونىڭ قاۋىپسىزدىگىنە حالىق­ارا­لىق-قۇقىقتىق شارالار كەشەنى كەپىلدىك بەرەتىن قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قۇرۋ».

90-جىلدارى سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قاسىم-جومارت توقاەۆ باس­تاعان قازاقستاندىق ديپلوماتتار تۇڭعىش پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ باستاماسىن جۇزەگە اسىرۋ جولىندا وراسان زور ەڭبەك اتقارعان بولاتىن. 1999 جىلعى 14 قىركۇيەكتە الماتى قالاسىندا وتكەن ازيا كەڭەسى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ ءبىرىنشى كەزدەسۋى بارىسىندا قابىلدانعان ازيا كەڭەسىنىڭ مۇشە مەملەكەتتەرى اراسىنداعى قارىم-قاتىناستاردى رەتتەيتىن قاعيداتتار دەكلاراتسياسى پروتسەستىڭ كەلەشەكتەگى دامۋىنىڭ نەگىزىن قالاعان العاشقى رەسمي قۇجاتقا اينالدى.

اتالعان دەكلاراتسيادا فورۋمنىڭ مۇشە مەملەكەتتەرى بۇۇ جارعىسىنىڭ ماق­ساتتارى مەن قاعيداتتارىنا ءوز بەيىن­دىلىگىن راستادى. سونداي-اق وندا حالىق­ارالىق قۇقىقتىڭ جالپىعا بىردەي تانىل­عان قاعيداتتارى كورىنىس تاپتى. كەڭەس­كە مۇشە بارلىق مەملەكەتتەردىڭ ەگە­مەن­دىگى مەن قۇقىقتارىن قۇرمەتتەۋ، اۋماق­تىق تۇتاستىقتى ساقتاۋ جانە ءبىر-ءبىرى­نىڭ ىشكى ىستەرىنە ارالاسپاۋ ەسكەرىلدى. داۋ­لاردى بەيبىت جولمەن رەتتەۋ، كۇش قول­دانۋ­دان باس تارتۋ، قارۋسىزدانۋ جانە قارۋ­لانۋدى باقىلاۋ ماسەلەسى دە كور­سەتىلدى. ساۋدا-ەكونوميكالىق، الەۋمەت­تىك، مادەني جانە گۋمانيتارلىق سالالار­داعى ىنتىماقتاستىق، بۇۇ جانە حالىقارالىق قۇقىق قاعيداتتارىنا سايكەس ادامنىڭ نەگىزگى قۇقىقتارىن قۇرمەتتەۋ مىندەتتەلدى.

ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سە­نىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس قۇرىل­عانى­نان باستاپ جيىرما جىلدان استام ۋا­قىت ىشىندە باسقا وڭىرلىك ۇيىمدارمەن قا­تار جالپىازيالىق قاۋىپسىزدىك ارحيتەك­تۋراسىندا لايىقتى ورىن العانى داۋ تۋ­دىرمايدى. ازيا كەڭەسى سەنىم مەن ىن­تىماقتاستىقتى نىعايتۋ ارقىلى ازيا­داعى بەيبىتشىلىك، قاۋىپسىزدىك پەن تۇ­راق­تىلىقتى قامتا­ما­سىز ەتۋگە باعىتتالعان ءتيىمدى حالىق­ارالىق فورۋم رەتىندە تانىلدى.

نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ كەڭەستى قۇرۋ جونىندەگى باستاماسىن ازيا ەل­دەرى­نىڭ كوپشىلىگى، سونداي-اق بۇۇ جانە باسقا بەدەلدى حالىقارالىق ۇيىم­دار بىر­دەن قولداعان بولاتىن. بۇگىن­گى تاڭدا فورۋم تىنىق مۇحيتىنان جەرور­تا تەڭىزىنە دەيىن، ورالدان ءۇندى مۇ­حيتىنا دەيىن 27 مەملەكەتتى بىرىكتىرەدى. بۇدان بولەك، 9 مەملەكەت پەن بۇۇ، ەقىۇ، اراب مەملەكەتتەرىنىڭ ليگاسى، سونداي-اق بىرقاتار حالىقارالىق ۇيىم باقىلاۋشى مارتەبەسىنە يە. شان­حاي ىن­تى­ماقتاستىق ۇيىمىمەن (شىۇ)، شىۇ ايماقتىق تەرروريزم­گە قارسى قۇرى­لىمىمەن (شىۇ اتقق)، ەكونو­ميكا­لىق ىنتىماقتاستىق ۇيىمى­مەن (ەىۇ)، بۇۇ ەسىرتكى جانە قىلمىس بو­يىنشا باسقارماسىمەن جانە قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىمەن ارىپتەستىك كەلىسىمدەر جاسالدى.

ازيا كەڭەسىنىڭ نەگىزىن قالاۋشى ما­ڭىز­دى قۇجات – الماتى اكتىسى 2002 جىلى ازيا كەڭەسىنىڭ ءبىرىنشى ءسامميتى بارى­سىندا مەملەكەتتەر جانە ۇكىمەتتەر باسشىلارى تاراپىنان قابىلداندى. قۇجات بۇگىندە كەڭەستىڭ جارعىسى سانالادى. بۇل تاريحي قۇجاتتا مۇشە مەملەكەتتەر ازيادا ورتاق جانە مىزعىماس قاۋىپسىزدىك كەڭىستىگىن قۇرۋ تۋرالى شەشىمىن جاريالادى. بارلىق مەملەكەت بەيبىت قاتار ءومىر سۇرەدى جانە ولاردىڭ حالىقتارى بەيبىتشىلىك، قاۋىپسىزدىك پەن دامۋ ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ، نىعايتادى دەگەن ويعا كامىل سەنىمىن ءبىلدىردى.

ازيالىق كوپجاقتى ديپلوماتيا تاريحىنداعى بىرەگەي قۇجات – «ازيا كەڭەسىنىڭ سەنىم شارالارى كاتالوگىندا» مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ءوزارا ءىس-قيمىلى ءۇشىن ءتيىستى ولشەمدەر بەكىتىلدى.

ازيا كەڭەسىنىڭ باستى ارتىقشىلىعى – قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن جان-جاقتى قامتۋ. بۇل بەس اۋقىمدى باعىتتى قام­تيدى: اسكەري-ساياسي، جاڭا قاۋىپ-قاتەر­لەرمەن كۇرەس، ەكونوميكالىق، قورشا­عان ور­­تانى قورعاۋ، گۋمانيتارلىق قاۋىپ­سىز­­دىكتى قامتاماسىز ەتۋدەن تۇر­ادى. فو­رۋم مۇشە مەملەكەتتەرىنىڭ اراسىن­دا­عى ءوزارا ءىس-قيمىل سالالارىنىڭ سانى دايەك­تى تۇردە ۇلعايىپ كەلەدى. ولارعا ەكولو­گيا، تۋريزم، ءبىلىم بەرۋ، جاستار سايا­ساتى، شاعىن جانە ورتا بيزنەس، اۋىل شارۋا­شىلىعى، جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەرگە قار­سى ءىس-شارالار، سونىڭ ىشىندە كيبەر قى­لمىستار مەن جاڭا ۆيرۋستاردىڭ تارا­لۋى جانە تەرروريزم مەن زاڭسىز ەسىرتكى اي­نا­لىمىنا قارسى كۇرەس سىندى ماسەلەلەر كىرەدى.

سەنىم شارالارىنىڭ ءىس جۇزىندە ىسكە اسىرىلۋىن باقىلايتىن ۇيلەستىرۋشى جانە تەڭ ۇيلەستىرۋشى مەملەكەتتەر انىق­تالدى. مۇشە مەملەكەتتەر سەنىم شا­رالارىن ەرىكتى جانە كەزەڭ-كەزەڭ­مەن ىسكە اسىرۋعا ۋاعدالاستى. بار­لىق شەشىم كەڭەس شەڭبەرىندە ينكليۋ­زيۆتىك جانە كەمسىتپەۋشىلىك قاعي­دات­تارىن قامتاماسىز ەتەتىن كونسەنسۋس نەگىزىندە قابىلدانادى.

ازيا كەڭەسىنىڭ قۇرىلعاننان بەرى بەس ءسامميتى جانە التى سىرتقى ىستەر مي­نيسترلەرىنىڭ كەزدەسۋى ءوتتى. بۇل مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ساياسي تۇرعىدان فورۋم پروتسەسىنە بەلسەندى قولداۋىنىڭ كورى­نىسى. ازيا كەڭەسى توراعالىعى لاۋازى­مىن قازاقستان (2002-2010 جىلدارى)، تۇركيا (2010-2014 جىلدارى)، قىتاي (2014-2018 جىلدارى) جانە تاجىك­ستان (2018-2020 جىلدارى) كەزەڭ-كەزەڭ­مەن العان بولاتىن. فورۋمنىڭ ۇيىم­دىق قۇ­رىلىمى قالىپتاستىرىلدى جانە ونىڭ شەڭبەرىندە قاۋىپسىزدىك سالا­سىن­داعى كەڭ اۋقىمدى ماسەلەلەردى قامتي­­تىن ساياسي كونسۋلتاتسيالارى تۇراق­تى تۇردە وتكىزىلەدى. ازيا كەڭەسى­نىڭ ينس­تيتۋتتارى جاستار كەڭەسى مەن ىسكەر­لىك كەڭەس ءتيىمدى جۇمىس ىستەيدى جانە بيز­نەس فورۋم مەن ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىم­دار فورۋمىنىڭ وتىرىستارى جۇ­يەلى تۇردە ۇيىمدىستارىلادى. ازيا كەڭە­سىنىڭ تۇراقتى حاتشىلىعى نۇر-سۇل­تان قالاسىنداعى زاماناۋي ەكسپو كەشەنىنىڭ عيماراتىندا ورنالاسقان. 

 تابىستى توراعالىق

2020 جىلى قازاقستان ازيا كەڭەسى تور­اعالىعىنا ەكىنشى مارتە تاعايىن­دا­لىپ، جيىننىڭ كەلەشەكتەگى دامۋىنا قاتىستى كوزقاراسىمەن ءبولىستى. وسى­لاي­­شا، بيىلعى 12 قازاندا نۇر-سۇلت­ان قا­لاسىندا وتكەن ازيا كەڭەسىنىڭ سىرت­­­قى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ 6-شى كەز­­دە­سۋىنە قاتىسقان دەلەگاتسيا باسشى­لارى­­­مەن وتكەن كەزدەسۋى بارى­سىن­دا پرە­زي­دەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ بىر­قاتار ناقتى باسىمدىقتاردى اتاپ ءوتتى.

بىرىنشىدەن، ازيا كەڭەسىنىڭ كەلە­شەكتەگى ينستيتۋتسيونالدى دامۋى. ازيا كەڭەسىن وڭىرلىك قاۋىپسىزدىك جو­نىندەگى تولىققاندى حالىقارالىق ۇيىمعا اينالدىرۋ تۋرالى ۇسىنىستى بۇعان دەيىن قازاقستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى 2012 جىلى باستامانىڭ 20 جىلدىعىنا ورايلاستىرىلعان ازيا كەڭەسى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ 4-ءشى مەرەيتويلىق كەزدەسۋى بارىسىندا ۇسىنعان بولاتىن.

توراعالىق اتالعان ۇسىنىستى ءارتۇرلى دەڭگەيدە جۇيەلى تۇردە كەڭەس شەڭ­بەرىندە تالقىلاۋدى ۇيىمداستىرادى. حات­شىلىق، ءوز تاراپىنان، توراعالىققا قول­عابىس كورسەتە وتىرىپ، قاجەتتى تالداۋ-سا­راپ­تامالىق جۇمىس جۇرگىزىپ كەلەدى.

قازاقستاننىڭ توراعالىعى بارىسىندا وتكەن سوڭعى ازيا كەڭەسىنىڭ سىرتقى ىستەر مينيسترلەرى 6-شى كەزدەسۋىنىڭ ناتيجەسىندە ماڭىزدى قۇجاتتار قابىلداندى: ازيا كەڭەسىنىڭ سەنىم شارالارىنىڭ جاڭا نۇسقاسى، ازيا كەڭەسىنىڭ جاڭادان قۇرىلعان كەڭەسشى ورگان – القاماندار القاسى ەرەجەسى جانە تالداۋ ورتالىقتارى فورۋمىنىڭ ەرەجەسى.

 ازيا قاۋىپسىزدىگىنىڭ كەپىلى

كەيىنگى جىلدارى وتكىزىلگەن سامميت­تەر مەن سىرتقى ىستەر مينيستر­لەرى­نىڭ كەز­دەسۋلەرى بارىسىندا ازيا كەڭەسىنە مۇشە مەملەكەتتەر كەڭ اۋقىمدى ماسەلە­لەرىن تالقىلاۋ ديالوگىنا بەلسەن­دى قاتىسا وتىرىپ، حالىقارالىق قوعامداس­تىقتىڭ ءىس-ارەكەتتەرى مەن رەتتەۋىن تالاپ ەتەتىن جاڭا قاۋىپ-قاتەرلەر مەن سىن-تەگەۋرىندەرگە، ايماقتىق ماسەلەلەرگە ەرەكشە نازار اۋدارىپ كەلەدى.

ازيا كەڭەسى پروتسەسىنىڭ نەگىزىن سالۋشى ەل رەتىندە قازاقستان جيىندى بىرتىندەپ، الايدا دايەكتى تۇردە حالىق­ارالىق ۇيىمعا اينالدىرۋدى ۇسىنادى. بۇل ءوز كەزەگىندە قۇرلىقتىق جانە جا­ھان­دىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىندەگى كە­ڭەس­تىڭ ءرولىن ودان ءارى نىعايتۋعا، سەنىم شارالارىن ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدى­لىگىن ارتتىرۋعا جانە ازيا كەڭەسى قۇرال­دارىن جاڭا مىندەتتەردى شەشۋگە بەيىمدەۋگە اكەلەدى.

تانىمال قازاقستاندىق ساراپشى مۇرات ءلاۋمۋليننىڭ پىكىرىنشە، «بۇگىنگى تاڭدا ازيا كەڭەسىنىڭ الدىن­دا ىنتىماقتاستىقتىڭ جاڭا دەڭگەيى – پرەۆەنتيۆتى ديپلوماتيا مەن قاقتىعىس­تاردىڭ الدىن الۋ ماسەلەسى تۇر».

پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ تاياۋ ارادا ازيا كەڭەسىنىڭ اياسىندا حالىقارالىق مەدياتسيانى ىسكە اسىرا الاتىن تولىققاندى قاۋىپسىزدىك جۇيەسىن قۇرۋ پەرسپەكتيۆاسىن اتاپ ءوتتى. بۇل رەتتە، قازاقستان ديپلوماتياسىندا مۇنداي مەدياتسيا تاجىريبەسى بار بولعاندىقتان، ونى كەڭەس اياسىندا كەڭەيتۋ قاجەت.

ازيا XXI عاسىردىڭ الەمدىك دامۋدىڭ باستى سەرپىلىس بەرەتىن كۇشتەرىنىڭ بىرىنە جاتادى، ال ونىڭ ءرولى مەن ءمانى ءالى دە ۇل­عايا­تىنى ءسوزسىز. مادەني جانە ەتنوس­تىق سانالۋاندىلىعىمەن، قارقىندى ەكو­نو­ميكالىق دامۋىمەن جانە ءوزارا باي­لانىستىڭ ارتۋىمەن تاڭعالدىراتىن پلانەتانىڭ حالىق كوپ قونىستانعان ايما­عى ءوزىنىڭ جاھاندىق ماسشتابتاعى جاڭا ءرولىن جاۋاپكەرشىلىكپەن قابىل­داۋعا ءتيىس.

وكىنىشكە قاراي، ازيادا ءالى دە ۇزاققا سوزىلعان قاقتىعىستار جالعاسۋدا، ءوزارا سەنىمسىزدىك تە جوق ەمەس. حالىقارالىق تەرروريزم مەن ەكسترەميزم، زاڭسىز ەسىرتكى ساۋداسى مەن كوشى-قون، ءدىني جانە ەتنوستىق توزىمسىزدىك، ەكولوگيالىق اپاتتار سياقتى قازىرگى زاماننىڭ جاھان­دىق ماسەلەلەرى ءورشىپ تۇر. بۇل قاۋىپ-قاتەرلەردى ازيا مەملەكەتتەرى تەك ورتاق ۇستانىم قالىپتاستىرۋ ارقىلى عانا شەشە الادى.

ازيا كەڭەسىن قۇرۋ تۋرالى ۇندەۋىنەن باستاپ ونى جۇزەگە اسىرۋعا دەيىن كەڭەس ەلەۋلى جولىنان ءوتىپ، قازىرگى ۋاقىت­تا كەڭ اۋقىمدى قاۋىپسىزدىك ماسەلە­لەرى بو­يىنشا ازيا مەملەكەتتەرى اراسىن­داعى ءوزارا ارەكەتتەستىكتىڭ سۇرانى­سىنا يە پلاتفورما بولىپ قالىپتاس­تى. ازيا كە­ڭەسىنە مۇشە ەلدەر ازيا حالىق­تارى­نىڭ ءوز بولاشاعىن ايقىندايتىن جانە عالامدىق ساياساتتا ماڭىزى ارتىپ كەلە جاتقان قۇرلىقتىڭ حالىقارالىق قا­ۋىپ­سىزدىك پەن ىنتىماقتاستىقتى نى­عاي­تۋ­دىڭ ەڭ ءتيىمدى جولدارىن تاڭداي­تىن ۋاقىتى كەلدى دەگەن پىكىرمەن كەلىسەدى.

ەلباسى وسىدان وتىز جىلداي بۇرىن باس­تاماشىلىق جاساعان ازيا كەڭەسى الاڭىندا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قار­قىن­دى ءوزارا ىقپالداستىعى الەمدىك قارىم-قاتىناستارداعى ازيانىڭ جاڭا ءرولىن تۇسىنۋگە ىقپال ەتكەنى ءسوزسىز. 2019 جىلعى 15 ماۋسىمدا دۋشانبەدە وتكەن بەسىنشى سامميت دەكلاراتسياسىندا ازيا كەڭەسى مەملەكەتتەرى مەن ۇكىمەتتەرىنىڭ باسشىلارى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتى – ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جيىننىڭ نەگىزىن قالاۋشى رەتىندەگى جەكە ءرولىن جوعارى باعالاي وتىرىپ، كەڭەستىڭ دامۋىنا قوسقان ەلەۋلى ۇلەسى ءۇشىن ريزاشىلىعىن ءبىلدىرىپ جانە ونىڭ كەلەشەكتەگى ازيا كەڭەسىنىڭ الەۋەتىن ارت­تىرۋعا جانە ازياداعى بەيبىتشىلىك، قاۋىپ­سىزدىك پەن ءوزارا ىقپالداستىقتى قام­تا­ماسىز ەتۋگە بەلسەندى قاتىسۋىن قۇپتادى. 

بيىلعى 12 قازاندا وتكەن ازيا كەڭەسى سىرتقى ىستەر مينيسترلەرىنىڭ 6-شى كەزدەسۋىندە جاڭادان قۇرىلعان كەڭەس ورگانى اقىلماندار القاسىنىڭ باسشىسى لاۋازىمىنا ەلباسى نۇرسۇلتان نازار­باەۆتىڭ كانديداتۋراسى ۇسىنىل­عان بولاتىن. ازيا كەڭەسى مۇشە مەملە­كەتت­ەرى ەلباسىنىڭ كانديداتۋراسىن ءبىراۋىز­دان ماقۇلدادى. وسىنىڭ ءبارى قازاق­ستاننىڭ تۇڭعىش پرەزيدەنتىنىڭ ازيا قۇر­لىعىندا بەيبىتشىلىك پەن تۇراقتى­لىق ىسىنە ءسىڭىرىپ كەلە جاتقان ەڭبەگى مەن ۇلەسىنىڭ ايعاعى بولسا، ال ازيا كەڭەسىنىڭ قازىرگى الەۋەتى بەيبىتشىلىك پەن قاۋىپسىزدىك جولىندا جاسالعان ۇمتىلىس پەن جۇمسالعان ەرىك-جىگەردىڭ جۇزەگە اسىرىلۋىنىڭ ايقىن كورىنىسى.

 قايرات سارىباي،

ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەستىڭ اتقارۋشى ديرەكتورى

سوڭعى جاڭالىقتار

اۋەزوۆ جانە تۇركى الەمى

رۋحانيات • كەشە

يدەولوگيا

رۋحانيات • كەشە

مەيىرىم مەن قاتىگەزدىك

رۋحانيات • كەشە

ەسكى مەن جاڭا اراسى

رۋحانيات • كەشە

بي پاديشاسى

رۋحانيات • كەشە

ساپا قايتسە جاقسارادى؟

قازاقستان • كەشە

قايىرىمدىلىقتىڭ ۇلگىسى

قازاقستان • كەشە

ساق ءداۋىرىنىڭ تاسى

تانىم • كەشە

ۇقساس جاڭالىقتار