تولىمدى ىستەر تابىسقا باستايدى

قوستاناي, قالاي دەگەنمەن دە, اۋىل شارۋا­شى­لىعى باسىم ءوڭىر. وبلىس اكىمى نۇرالى سادۋاقاسوۆتىڭ جۇرتشىلىق وكىلدەرىمەن وبلىستىڭ 2013 جىلعى الەۋمەتتىك-ەكو­نو­ميكالىق دامۋ قورىتىندىلارى جونىندەگى ەسەپتى كەزدەسۋىندە ءسوز باسىن وسى ماسە­لە­دە­ن باستاۋى تۇسىنىكتى ەدى. اۋىل شارۋا­شى­لىعىنداعى كوپتەگەن كورسەتكىشتەر بويىنشا قوستاناي رەسپۋبليكادا الدىڭعى ورىن­نان كورىنەدى. ەلىمىزدەگى استىق پەن ۇن­نىڭ 25 پايىزىن, ال ەتتىڭ 7 پايىزىن, ءسۇتتىڭ – 10, جۇمىرتقانىڭ 12 پايىزىن قوستاناي وبلىسى وندىرەدى. مۇنىڭ سىرتىندا ۇن مەن استىق ەكسپورتى جونىنەن وبلىس رەسپۋبليكادا كوشباسشىلىق ورىندا. وتكەن ەسەپتى جىلدا وبلىس 5,2 ميلليون گەكتارعا ەگىن ەكتى, سونىڭ 4,4 ميلليون گەكتارىنا ءداندى داقىلدار سەپ­تى. وتكەن كۇزدە 5 ميلليون توننادان اس­تام ءدان باستىردى, بۇل رەسپۋبليكاداعى بارلىق جينالعان استىقتىڭ تورتتەن ءبىرىن قۇرادى. اكىم مال شارۋاشىلىعىندا وندىرىستىك سەكتورداعى مال باسىن كوبەيتۋ ىسىنە باسا كو­ڭىل ءبولىنىپ وتىرعاندىعىن اتاپ ءوتتى. بۇگىن­گە دەيىن 6 مىڭ باسقا ارنالعان 10 زاماناۋي ءسۇت كەشەنى, 10 مىڭ باسقا ارنالعان 17 ءىرى قارا مال بورداقىلاۋ الاڭى, 9 مىڭ باس اسىل تۇقىمدى ءىرى قارا ۇستالاتىن 15 رەپرودۋك­تور شارۋاشىلىق جانە ەت باعىتىنداعى 5 قۇس فابريكاسى سالىندى. وتكەن جىلى وبلىس­تا ەت ءوندىرىسى – 45, ءسۇت ءوندىرۋ 9 پايىزعا ارتتى. «سىباعا» باعدارلاماسى بويىنشا وتكەن جىلى 4200 باس مال ساتىپ الىندى. وسى جۇمىس ارقىلى مالدىڭ تۇقىمدىق تۇرلەنۋى جۇزەگە اسىرىلۋدا. ينۆەستيتسيالىق جوبالار اگروونەركاسىپ كەشەنىن قايتا جاڭعىرتاتىن كۇش بولىپ وتىر. وتكەن جىلى وبلىس­تا قۇنى 9,7 ميلليارد تەڭگە تۇراتىن 28 ين­ۆەس­تيتسيالىق جوبا پايدالانۋعا بەرىلدى, ونىڭ التاۋى يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭبەرىندە ىسكە اسىرىلدى. اۋىلداردا 430 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. اگروونەركاسىپ كەشەنىن, ونەركاسىپ پەن شاعىن جانە ورتا بيزنەستى ءوڭىردىڭ دامۋىن قامتاماسىز ەتەتىن ءۇش تاعان دەۋگە بولادى. وبلىس اكىمى نۇرالى سادۋاقاسوۆ ونەركاسىپتى ايتقاندا, قوستاناي ءوڭىرى ءۇشىن ەندى شيكىزات ءوندىرۋ ەمەس, وڭدەۋ, ۇقساتۋ سالاسىن دامىتۋ ستراتەگيالىق باعىت ەكەنىنە باسىمدىق بەرە سويلەدى. 2010 جىلى ونەركاسىپتى وڭدەۋ سەكتورىنىڭ ۇلەسى 29 پايىزدى قۇراسا, بۇل كورسەتكىش وتكەن جىلى 41,5 پايىزعا جەتتى. وعان ماشينا جاساۋ ءىسى جاقسى ىقپال جاسايدى. «Ssang Yong», «پەجو», «Chance» جانە «يۆەكو» ماركىلى اۆتوموبيلدەر قۇراستىرۋ ءوندىرىسى پايدالانۋعا ەنگىزىلدى. 2013 جىلى 7 مىڭنان استام اۆتوموبيل شىعارىلدى, بۇل بۇرناعى جىلعىعا قاراعاندا شامامەن 3 ەسەدەي كوپ. وتكەن جىلى NOMAD مودەلىنىڭ SsangYong ءاۆتوموبيلىن قۇراستىرۋ ءجونىن­دەگى جوبانى ىسكە قوسۋ جۇزەگە اسىرىلدى. بۇل قازاقستان ءۇشىن ءبىرىنشى وتاندىق اۆ­تو­موبيلدى قۇراستىرۋ جونىندەگى بىرەگەي جوبا. بىلتىرعى جىلدىڭ اياعىنا تامان پايدا­لانۋعا بەرىلگەن وندىرىستىك قۋاتى 450 مىڭ توننالىق ۇساق سۇرىپتى پروكات ءوندىرىسى زاۋىتى نازار اۋدارارلىق. ول اعىمداعى جىلدىڭ وزىندە قۇنى 25 ميلليارد تەڭگەدەن استام 200 مىڭ تونناداي ءونىم شىعاراتىن بولادى. يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىن ىسكە اسىرۋ كەزەڭىندە بارلىعى قۇنى 101,2 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 69 نىسان پايدالانۋعا بەرىلدى. ولاردا 4,3 مىڭ جاڭا جۇمىس ورنى اشىلدى. سونىڭ ىشىندە 11 ينۆەستيتسيالىق جوبا وتكەن جىلى جۇزەگە اسىپ, ناتيجەسىندە 844 جۇمىس ورنى اشىلدى. وتكەن جىلى ءوڭىر ەكونوميكاسىنا 180 ميلليارد تەڭگەدەي ينۆەستيتسيا بەرىلدى, سونىڭ 70 پايىزى كاسىپورىنداردىڭ ءوز قاراجاتى. ال شاعىن جانە ورتا بيزنەس سالاسى بويىنشا «بيزنەستىڭ جول كارتاسى-2020» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە جالپى سوماسى 26,9 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 90 جوبا ماقۇلداندى, ولاردىڭ جۇزەگە اسۋىنا مەملەكەت تاراپىنان كومەك بەرىلدى. ناتيجەسىندە ولار وندىرگەن تاۋارلار, جۇمىستار, قىزمەتتەر كولەمى 336-دان 385 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن ءوستى. بۇل وبلىس بويىنشا ءوندىرىستىڭ جالپى كولەمىنىڭ 26 پايىزىن قۇرايدى. الايدا, وبلىستا شاعىن جانە ورتا بيزنەستى دامىتۋدا اركەلكىلىك ورىن الىپ وتىر. مىسالى, قوستاناي قالاسىندا 130 جوبا, قوستاناي اۋدانىندا 17 جوبا جۇزەگە اسسا, ناۋىرزىم اۋدانىندا وسى كەزگە دەيىن بىردە-ءبىر جوبا قولعا الىنباعان. اكىم مۇنان ءارى سىرتقى-ىشكى ساۋدا اينالىمى, سالىق ءتۇسىمىن كۇشەيتۋ, بيۋدجەتتى نىعايتا ءتۇسۋ, ەگىن شارۋاشىلىعىن ءارتاراپتاندىرۋ, وزىق تەحنولوگيامەن وڭدەلەتىن جەر كولەمىن ارتتىرۋ, جەردى دۇرىس پايدالانۋ سەكىلدى كوپتەگەن ماسەلەلەرگە توقتالدى. وبلىستاعى الەۋمەتتىك سالا اڭگىمە بولعاندا اكىم الدىمەن تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنىڭ, ياعني قالادا دا, اۋىلدا دا ادامدار تۇرمىسىنىڭ ماڭىزدى ماسەلەلەرىنىڭ شەشىمىنە توقتالدى. تۇرمىستىڭ جاقسارۋى ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ, اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە جولداردى جاقسارتۋ باسپانا ماسەلەسىنە تىكەلەي بايلانىستى. وسى تۇرعىدان العاندا ەلدى مەكەندەردى گازداندىرۋ مەن اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتۋدىڭ قارقىنى كۇشتى دەپ ايتا المايمىز. مىسالى, اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن «اق بۇلاق» باعدارلاماسى شەڭبەرىندە 215,7 شاقىرىم سۋمەن جابدىقتاۋ جەلىلەرى مەن 16,7 شاقىرىم سۋ قاشىرتقى جەلىلەرى سالىنعان. حالىقتىڭ 78 پايىزى ورتالىقتاندىرىلىپ سۋمەن جابدىقتالعان ەلدى مەكەندەردە تۇرعانمەن, مۇنداي جەلىگە قوسىلۋ باياۋ وسۋدە. وتكەن جىلى ول 1,1 پايىزعا عانا وسكەن. 400-گە جۋىق اۋىلدار ءالى قۇدىقتار مەن ۇڭعىلاردان سۋ ىشەدى. وتكەن جىلى جالپى پايدالانۋداعى اۆتوموبيل جولدارىن, سونداي-اق قالالاردىڭ, اۋداندار مەن ەلدى مەكەندەر كوشەلەرىن قوسقاندا, بارلىعى 295,3 شاقىرىم جولعا كۇردەلى جانە ورتاشا جوندەۋ, قايتا قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. بىلتىرعى ەسەپ بەرۋىندە اكىم «قولجەتىمدى تۇرعىن ءۇي-2020 باعدارلاماسى بويىنشا 207 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي تۇرعىزۋدى مىندەت ەتىپ قويعان ەدى, وسى مەجە ارتىعىمەن ورىندالىپ, 232 مىڭ شارشى مەتر ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى. اكىمگە زالدان قويىلعان بالاباقشا, مەكتەپتەردى جوندەۋ جۇمىستارى, جاستاردىڭ باسپاناسى, جول قاتىناسى, اۋىل ەمحانالارىن كادرمەن قامتاماسىز ەتۋ, ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قىمباتتىعى مەن تاپشىلىعى, جابىق سپورت الاڭدارىنىڭ قاجەتتىلىگى سەكىلدى ءار الۋان سۇراقتار ەسەپتى كەزدەسۋدە ايتىلار اڭگىمەنىڭ مازمۇنىن تولىقتىرا ءتۇستى. ءنازيرا جارىمبەتوۆا, «ەگەمەن قازاقستان». قوستاناي وبلىسى.