تۇركيا ستاتيستيكا باسقارماسى 2021 جىلعى العاشقى 6 ايدا شەتەلدىكتەردىڭ تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋ كورسەتكىشى بىلتىرعى ءدال وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا 44 پايىزعا ارتقانىن حابارلادى. ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 20 488 ءۇي شەتەلدىكتىڭ مۇلكىنە اينالعان. ال بيىل ماۋسىمدا رەكورد جاڭاردى. بىلتىرمەن سالىستىرعاندا وسى جىلى تۇرعىن ءۇي ساۋداسى ءتىپتى 185 پايىزعا كوتەرىلگەن. تۇركيادان م ۇلىك ساتىپ الۋشىلاردىڭ كوبى – يراك, يران, رەسەي ازاماتتارى. تۇركيا ستاتيستيكا باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنە سۇيەنسەك, قازاقستان بۇل تىزىمدە جەتىنشى ورىندا. شەتەلدىكتەردىڭ باسپانالى بولۋى ارتقانىمەن, 2021 جىلى تۇرىك ازاماتتارىنىڭ تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋى 11,5 پايىزعا تومەندەپتى.
2021 جىلعى ءبىر عانا قىركۇيەك ايىندا قازاقستاندىقتار 210 باسپاناعا يە بولعان. بۇل كورسەتكىش اي سايىن ءوسىپ وتىرادى. 2021 جىلى 9 ايدا 1 339 كەلىسىمشارت جاسالعان. ال 2020 جىلعى سايكەس كەزەڭدە 664 ءۇي قازاقستاندىقتارعا ساتىلىپتى. ياعني بيىلعى كورسەتكىش 2 ەسە كوپ.
شەتەلدىكتەر ءۇيدى كوبىنە ىستانبۇل, انتاليا مەن انكارادان تاڭدايدى ەكەن. بيىلعى العاشقى 9 ايدا ىستانبۇل قالاسىندا 83 815 ءۇي ساتىلىپ, شەتەلدىكتەردىڭ تاڭداۋى كوپ تۇسكەن قالاعا اينالدى. ىستانبۇلدا ساتىلعان ءۇي مەملەكەت بويىنشا ساتىلعان تۇرعىن ءۇيدىڭ 38 پايىزىن قۇراپ تۇر. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, شەتەلدىكتەردىڭ كوبىنىڭ تاڭداۋى 2015 جىلعا دەيىن انتالياعا تۇسكەن. زاڭ قابىلدانعان 8 جىلدا انتاليادا 51 845 ءۇي ساتىپ الىنعان. بۇل جالپى ساتىلعان ءۇيدىڭ 23,5 پايىزى. ودان باسقا بۋرسادا 11 895, يالوۆادا 9 354, ساكاريا قالاسىندا 6 352 ءۇي شەتەلدىكتەرگە وتكەن.
Tranio حالىقارالىق جىلجىمايتىن م ۇلىك بروكەرى كوپشىلىكتىڭ تۇركيادا ءۇيلى بولۋعا قىزىعۋشىلىق تانىتۋى ازاماتتىق نەمەسە ۋاقىتشا تۇرۋعا رۇقسات الۋمەن بايلانىستى ەكەنىن ايتادى. «تۇركيادا قانداي سوماعا بولسىن جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ الساڭىز, ۇكىمەت ۋاقىتشا تۇرۋعا رۇقسات بەرەدى. قازاقستاندىقتاردىڭ جاپپاي قىزىعۋشىلىعىنىڭ تاعى ءبىر سەبەبى – ارزان باعا. مۇندا شامامەن 40-50 مىڭ دوللارعا ءبىر بولمەلى پاتەر ساتىپ الۋعا بولادى», دەيدى ماماندار. ەۋروپا ەلدەرىندە مۇنداي ءۇي ەكى ەسە قىمبات. ويتكەنى كەيىنگى ايلارداعى تۇرىك ليراسىنىڭ تۇراقسىزدىعى باعانىڭ تومەندەۋىنە الىپ كەلدى. 2021 جىلى تۇركيادا ساتىپ الىنعان نىسانداردىڭ ورتاشا باعاسى 155 مىڭ ەۋرو بولسا, بىلتىر 195 مىڭ ەۋرونى قۇراعان.
تۇركيا ستاتيستيكا باسقارماسى دا بۇل سەبەپتەردى راستاپ وتىر. قۇرىلىمنىڭ حابارلاۋىنشا, سوڭعى ءۇش جىلدا تۇرىك ليراسىنىڭ قۇنى ايتارلىقتاي تومەندەگەن. 2019 جىلى 1 اقش دوللارى 8,5 تۇرىك ليراسىن قۇراسا, قازىر 1 اقش دوللارىن 3,5 تۇرىك ليراسىنا ساتىپ الۋعا بولادى. ەۋرو باعامى دا 10 ليرادان 4 ليراعا جەتكەن. وسىلايشا, قالا ىشىندەگى پاتەرلەر دە, دەمالىس ورىندارىنداعى ءزاۋلىم ۇيلەر دە قولجەتىمدى بولدى.
تۇركيا پارلامەنتىنىڭ 2013 جىلى قابىلداعان م ۇلىككە قاتىستى زاڭىندا ەلدە 1 ميلليون اقش دوللارىنا جىلجىمايتىن م ۇلىك ساتىپ العان شەتەلدىككە تۇركيا ازاماتتىعى بەرىلۋى تۋرالى جازىلعان. 2018 جىلى ساتىپ الىنۋى ءتيىس م ۇلىك باعاسى 250 مىڭ اقش دوللارىنا دەيىن تومەندەتىلدى. بۇل وزگەرىس ەلدە شەتەلدىك ينۆەستورلاردىڭ ارتۋىنا الىپ كەلدى. زاڭ قابىلدانعان 8 جىلدىڭ ىشىندە 220 مىڭنان استام تۇرعىن ءۇي شەتەلدىكتەر مەنشىگىنە اينالعان. 2013 جىلى 12 181 باسپانا, 2014 جىلى 18 959 ءۇي, 2015 جىلى 22 830, 2016 جىلى 18 189 ءۇي شەتەلدىكتەرگە ساتىلعان. ال 2017 جىلى 22 234, 2018 جىلى 39 663, 2019 جىلى 45 483 ءۇي ساتىلسا, پاندەميا جىلىندا بۇل كورسەتكىش 40 مىڭعا ءسال جەتپەگەن. ساتىلعان ءۇيدىڭ جىل سايىن قارىشتاپ وسكەنىن جوعارىداعى ستاتيستيكادان بايقاۋعا بولدى. ساراپشىلاردىڭ بيىل 50 مىڭ تۇرعىن ءۇي ساتىلىپ, رەكورد جاڭارادى دەگەن بولجام ايتۋىنا دا نەگىز وسى.
ماقالامىزدىڭ باسىنان بەرى كوپتاڭبالى ساندار كورسەتىپ جاتقانىمىزبەن, شەتەلدىكتەرگە ساتىلعان ۇيلەر تۇركياداعى جالپى ساۋدا اينالىمىنىڭ 3,7 پايىزىن عانا قۇرايدى ەكەن. دەگەنمەن ساراپشىلار قارجى جاعىنان قاراعاندا, شەتەلدىكتەردىڭ ينۆەستيتسياسى تۇركيالىقتاردىڭ تۇرعىن ۇيگە جۇمساعان باعاسىنان الدەقايدا كوپ ەكەنىن العا تارتادى.
بروكەرلەر تۇركيادان ءۇي ساتىپ الامىن دەۋشىلەر سانى كەلەر جىلى دا كوپ بولادى دەگەن ويدا. شەتەلدىكتەردىڭ كوبى ورتالىق ازيا مەن تاياۋ شىعىس ەلدەرىنىڭ ازاماتتارى بولعانىمەن, تۇركيا اقش, كانادا, ەۋروپا مەن شىعىس ازيا ازاماتتارىنىڭ نازارىن اۋدارۋعا تىرىسادى ەكەن.
ستاتيستيكا قۇرىلىمى 2015 جىلدان 2020 جىلعا دەيىن تۇركيادا ءۇيلى بولعان شەتەلدىكتەردىڭ رەيتينگىسىن دايىندادى. العاشقى ورىندا – يراك ازاماتتارى. 6 جىلدا 33 544 ءۇي يراك ازاماتىنا, 18 464 باسپانا يراندىقتارعا, 13 540 ءۇي ساۋد ارابياسى ازاماتتارىنا ساتىلعان. رەسەيلىكتەر بولسا تۇركيادا 12 859 باسپانا ساتىپ العان.
شەتەلدىكتەردىڭ ءۇي ساتىپ الۋى جىلجىمايتىن م ۇلىكتەن باسقا سالالاردىڭ دا دامۋىنا ۇلەس قوسادى. ريەلتورلار ءۇيدى جيھازبەن ساتىپ العان كۇننىڭ وزىندە دە ۇساق-تۇيەككە 200 مىڭ ليرا, شامامەن 1 ملن تەڭگەگە زات الىپ, كەرەگىن تولتىرادى دەيدى. ودان بولەك ءۇي ساتىپ العان شەتەلدىك تۇركيادا جوق دەگەندە 3 اي تۇرۋى كەرەك. 3 ايدا شەتەلدىك ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الىپ, بىرقاتار قوعامدىق ورىنعا بارادى. ءۇي ساتىپ العاننان كەيىن تولەيتىن م ۇلىك سالىعى دا از ەمەس.
بۇگىندە تۇركيادا وقىپ جاتقان وتانداسىمىز ءسانيا بولاتوۆا قازىرگى كەزدە تۇرىك ليراسىنىڭ تۇراقسىزدىعى تۇرمىسقا دا اسەر ەتەتىنىن ايتادى. «اۋەلدەن ساۋدا جاساردا باعانى ويىمىزدا تەڭگەگە اينالدىرىپ وتىرامىز. سول كەزدە ليرانىڭ ارزانداپ بارا جاتقانىن تۇسىنەسىڭ. ويتكەنى ەرتەرەكتە تۇركياعا كەلگەنىمدە نان ءبىزدىڭ ەلمەن سالىستىرعاندا الدەقايدا قىمبات كورىنەتىن. سول كەزدە ەلدە نان 70-80 تەڭگە بولعاندا, تۇركيادا 120-150 تەڭگە تۇراتىن. ال قازىر نان قازاقستاننان دا ارزان. بۇل – قاراپايىم مىسال. ودان بولەك كوكونىس پەن جەمىستىڭ سان الۋان ءتۇرى بار. قاراجاتى بار ادام ساپالى قورەكتەنە الادى, تاڭداۋ كوپ. باعاسى دا ەلدەگىدەن ارزان. ودان بولەك تۇركيا كليماتى جايلى. قىس كەرەك دەسەڭىز, سولتۇستىك, شىعىستاعى قالالارعا كوشە الاسىز. جىلى مەكەندە تۇرامىن دەسەڭىز, وڭتۇستىك قالالارىندا جاز ماۋسىمى ۇزاعىراق. سوندىقتان قاراجاتى بار وتانداستارىمىزدىڭ تۇركياعا كوشۋىن تۇسىنەمىن. ەگەر تۇراقتى تابىس كوزى بولىپ جاتسا, نەگە كەلمەسكە؟» دەيدى وتانداسىمىز.
ەلدەگى ساياساتكەرلەر بۇل تەندەنتسيانى باقىلاۋعا الۋ كەرەك دەگەن ويدا. سوندىقتان قولدانىستاعى زاڭعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ وتىر. ويتكەنى, ولاردىڭ ايتۋىنشا, ءۇي باعاسىن قۇجاتتاردا ارتىعىمەن جازىپ, ازاماتتىق الۋعا جاعداي جاسايتىن كومپانيالار دا بار ەكەن. 150 مىڭ اقش دوللارى تۇراتىن ءۇيدى 250 مىڭ دوللار دەپ كورسەتىپ, ارتىلعان اقشانى قايتارىپ بەرۋگە دايىندارى دا بار بولىپ شىقتى.
