ء«شولى بار حالىق – زور حالىق», دەيدى ج.رۋمي. رۋحى بيىك, قايسار مىنەزدى ءارى شىدامدى حالىق قانا ءشولدى ايماقتىڭ قاتاڭ تابيعاتىنا توتەپ بەرەدى. سوندىقتان دا پايعامبارلار ءشولدى ايماقتى مەكەندەگەن حالىقتاردىڭ ىشىنەن شىققانىن تالاي دانالار جازىپ كەتتى. مەرەكە دە ءشولدى ايماق – اتىراۋ اتىرابىنداعى قاراباۋ اۋىلىندا دۇنيەگە كەلدى.
بوزعىلت جۋسان, تىكەنەكتى بايالىش باسقان, سارىشۇناق جورتقان, اسپانىندا قىران قالىقتاعان, قۇرعاعان تۇزدى تاقىرلار ايناداي جارقىراعان, ۇشى-قيىرى جوق جاپان دالا...
بۇل ولكەنىڭ كولدەرىنىڭ ءوزى جاي جاتپايدى, تۇبىنەن گازى شىعىپ, بۇرق-سارق ەتىپ, زىعىردانى قايناپ جاتادى. اندەرىنىڭ ءوزى قوڭىرلاتا سالاتىن اۋەن ەمەس, الەمەت ايقاي, كىل ماتوك ماقامدار... جولدى كەسىپ وتكەن كيىكتەر مۇيىزدەرىن ارقاعا قايقايتا سالىپ, ورعىپ-ورعىپ قۇلدىراي جونەلەدى. بەينەبىر قىزعىلت جىبەك باتپىراۋىقتار جەلمەن بىرگە جەلپىلدەپ, جەر بەتىمەن قالقىپ بارا جاتقانداي...
وسى ارانىڭ توپىراعى سور, ءشوبى دە اشقىلتىم, قۇم شاعىلدارىنىڭ تۋىرىلعان تورتاداي شىمقاي قوڭىر بولۋى – سان عاسىرلار بويى توگىلگەن كوز جاسى مەن تەردىڭ, قىزىل الا قاننىڭ سالدارى بولسا كەرەك. ءبىر كەزدە ارقالى اقىن حاميت ەرعاليەۆ: «مەن تۋعان ايماقتا بىردە-ءبىر باسقىنشىنىڭ, كەۋدەمسوق كەلىمسەكتىڭ مولاسى جوق تا, شاشىلىپ جاتقان باس سۇيەكتەر بارشىلىق» دەپ جازىپ ەدى. قالاي دەگەنمەن دە, حاماڭنىڭ بۇل ءسوزى اقاقي شىندىق.
قاراباۋ ءوڭىرى اسانقايعى باستاعان ارعىلاردى ايتپاعاندا, ايگىلى بوكەن ءبيدىڭ, قازاقتىڭ باعىنا تۋعان ەنتسيكلوپەديست-عالىم, اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى حالەل دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ, عىلىم مەن ادەبيەت, ونەركاسىپ تارلاندارى سافي وتەباەۆ, راحمەت وتەسىنوۆ, سالىق زيمانوۆ, زەينوللا قابدولوۆ, عابدول سلانوۆ, جاردەم كەيكين, مەرەكە قۇلكەنوۆتەردىڭ شىر ەتىپ جەرگە ءتۇسىپ, العاش رەت ارقاسى تيگەن التىن توپىراعى, اتا كۇلدىگى.
جاقسىلىق پەن ىزگىلىك ءپىرى قىزىرعالايسسالام اتىراۋ, اقتوبە اراسىمەن جەلە جورتىپ ءوتىپ بارا جاتقانىندا, قورجىنىنىڭ ءتۇبى سوگىلىپ, ونەر ءدانى وسى توڭىرەككە كوبىرەك سەبىلىپ قالعان سياقتى. بۇل ءوڭىردىڭ بالا-شاعاسى شەتىنەن ونەرپاز, العىر بولاتىنى سوندىقتان شىعار, بالكىم؟
ءيا, اۋانى ىسقىرتا جارىپ زۋلاعان, ادام الاتىن بۋراداي, ۋاقىت شىركىن دە ەڭسەرىلە ءتۇستى. قاشان دا, ادام عۇمىرىنىڭ كاۋسار باستاۋى – بالالىق, جاستىق شاق تەز وتەدى عوي. ءسويتىپ, ارمانشىل, ءار نارسەگە بايىپپەن قارايتىن ويشىل جاس, كورىكتى, ناۋشا جىگىت مەرەكە دە ەل قاتارلى ورتا مەكتەپتى ءبىتىردى. نەگىزىنەن, اتىراۋ وبلىسىنىڭ قىزىلقوعا اۋدانى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىساتىن ءوڭىر. سول كەزدەردە پەندە جۇرەتىن جەرلەردىڭ بارىندە «قازاقستاندا قوي سانىن 50 ميلليونعا جەتكىزەمىز» دەگەن كوممۋنيستىك پارتيانىڭ جەل-كوبىك ۇراندارى ءىلىنىپ تۇراتىن.
قىرىق كۇن شىلدەدە قايىستاي ىسقاياقتانىپ قارايعان, قىستىڭ سۇيەكتەن وتەر ايازدارىندا كوزدەرىنەن سوراسى, قۇلاعىنان ءىرىڭ اققان, قوي سوڭىندا ءجۇرىپ كارتامىشقا اينالعان, قور بولعان ەسىل جانداردىڭ تالايىن بالا مەرەكە جاستايىنان كورىپ ءوستى. وسى ءبىر ومىردەن ەسەسى كەتكەندەردىڭ ارماندارىن, اماناتتارىن ارقالاپ الماتىعا دا جەتتى. قازاقستانداعى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ قارا شاڭىراعى – قازاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىن ءتامامدادى. مەرەكە اعامىزدىڭ ءوزى ايتقانداي: «ۇلان-عايىر ەلىمىزدىڭ ءار تۇكپىرىندە دۇنيەگە كەلىپ, ەس ءبىلىپ, ات جالىن تارتقان ءاربىر تالانتتىڭ ءوز باعىن سىناپ, تاعدىرىمەن بەتپە-بەت كەلەر مەكەنى – قاسيەتىڭنەن اينالايىن الماتى عوي. ءبىز جەڭۋ مەن جەڭىلۋدىڭ, ءوسۋ مەن ءوشۋدىڭ, تانۋ مەن تانىتۋدىڭ نە ەكەنىن الماتىدا تۇسىندىك...» دەۋىندە ۇلكەن ءمان جاتىر.
ءيا, وسى ءبىر قازاقتىڭ كۇللى رۋحاني بايلىعى شوعىرلانعان قازىنالى كەنتىندە قۇلكەنوۆتىڭ شىعارماشىلىق ءھام باسشىلىق, باسپاگەرلىك, قايراتكەرلىك عۇمىرى باستالدى. ءار جىلدارى «جىبەك جەل», «تاڭعى سامال», «ۇرەي», «حالەل دوسمۇحامەدوۆتىڭ ءومىرى مەن قىزمەتى», «قازاقستان», ت.ب. پروزالىق جانە پۋبليتسيستيكالىق كىتاپتارى جارىق كوردى. رەسپۋبليكالىق «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى, «جالىن», «انا ءتىلى», «تاڭشولپان» باسىلىمدارىنىڭ باس رەداكتورى بولدى. بىرنەشە گازەت-جۋرنالدىڭ باسىن بىرىكتىرگەن «قازاق گازەتتەرى» اق-نىڭ باس ديرەكتورى قىزمەتىن اتقاردى.
قالامگەر اڭگىمەلەرى مەن حيكاياتتارىن بۇگە-شىگەسىنە دەيىن سوگىپ, ادەيى ىلىك ىزدەپ وقىساڭ دا, وعاش ەشتەڭە تاپپايسىڭ. ويتكەنى بۇل دۇنيەلەردە ويدان شىعارىلىپ, قيالمەن كومكەرىلگەن ەشتەڭە جوق. ءبارى دە ءوزىڭ كورگەن ەتەنە تانىس تىرشىلىك, ءبارىمىز باستان كەشكەن بەلگىلى تاۋقىمەت, مەحناتتى ءوربىتىپ اكەلىپ, جالقىنىڭ ەمەس, جالپىنىڭ ورتاق قۋانىشى ءھام تراگەدياسى رەتىندە ورگە شىعارادى.
اۆتوردىڭ سۋرەتكەرلىك ساباتى, شابىت قۋاتى, ويشىلدىق قۇلاشىنا ىشتەي ريزا بولاسىڭ. ول ينەمەن ەمدەيتىن تاۋىپشە, قالامىن ەڭ جاندى جەرىڭە قادايدى.
مەرەكە ابدەش ۇلى سوناۋ بالا كەزىنەن باستاپ, قايدا جۇرسە دە داڭقتى جەرلەسى, جوعارى ءبىلىمدى يۋريست, نەبىر الامان داۋلارعا ارالاسقان ارلى ادۆوكات, ءدۇيىم ەلدى ايرانداي ۇيىتقان كوسەم ءارى شەشەن, پەتەربۋرگ اسكەري اكادەمياسىن التىن القامەن ۇزدىك بىتىرگەن تالانتتى دارىگەر, كەمەل اۋدارماشى, ايتۋلى جۋرناليست, باسىلىمداردىڭ باس رەداكتورى, باسپاگەر, ەنتسيكلوپەديست-عالىم, اسا كورنەكتى مەملەكەت قايراتكەرى, ءوزىنىڭ جولباسشى جۇلدىزى – حالەل دوسمۇحامەد ۇلىنىڭ عۇمىرناماسىنان كوز جازعان جوق.
ول اسىرەسە, تيتان تۇلعانىڭ: «ادەبيەت ءتىلىنىڭ قارۋى – باسپا مەن مەكتەپ. باسپا مەن مەكتەپ دەگەن – ادام شوشىنارلىق وتە قايراتتى قارۋ. باسپا مەن مەكتەپتە قولدانعان ءتىل ەلگە اقىرىندا سىڭبەي قويمايدى», دەگەن وسيەتىن باسشىلىققا الىپ, 1980 جىلداردىڭ اياعىندا «ولكە» اتتى جەكەمەنشىك باسپا اشتى. مىنە, اتتاي وتىز ەكى جىلدان بەرى «ولكە» باسپاسىنان ماكەڭ شىعارعان, ميلليونداعان دانامەن تارالعان مىڭداعان كىتاپ, ول ىستەگەن يگى ىستەر, ءار جىلدارى جازىلعان پروزالىق, پۋبليتسيستيكالىق ەڭبەكتەرى بۇگىنگى ءھام كەلەشەك قاۋىمنىڭ دا قاجەتىنە جارايتىن كوركەمدىك م ۇلىك بولىپ قالا بەرەدى. سونداي-اق بۇل دۇنيەدە كوزى جوق, ارتىندا ىزدەۋشىسى قالماعان تالاي قالامگەردىڭ كىتابىن باسپادان تەگىن شىعارۋ وزيفاسىن دا ءوزى اتقاردى.
وسى ورايدا, ەپيك اقىن حاميت ەرعاليەۆ: «جاقىندا جاسىم سەكسەنگە تولسا دا جيناقتالعان ون بەس باسپاتاباق ەسسە – ەستەلىكتەر كىتابىن, «جاقسىدان شاراپات» دەگەن اتپەن باسپاعا تاپسىردىم. بۇل كىتاپتا تالاي ۇلتقا قىزمەت ەتكەن جاقسىلاردىڭ ەسىمدەرى اتالادى. وسىلارداي, قابىرعالى دا, قايىرىمدى ازاماتتار جاردەمى اسىرەسە, بۇگىندەرى اۋاداي قاجەت. بار ما سونداي تۇلعالار؟ اللاعا شۇكىر, الگىلەردەي جايساڭ جاراتىلعان ءىزباسارلارى بار ەكەن. جالعاندا جالپاقتاۋدى سۇيمەيتىن باسىم, وسى جولى «جالىن» جۋرنالىنىڭ باس رەداكتورى, «ولكە» باسپاسىنىڭ ديرەكتورى مەرەكە قۇلكەنوۆتى ءبىزدىڭ الدىمىزدا وتكەن ەل ءۇشىن, مۇقتاج جاندارعا كورسەتكەن كومەگى ءۇشىن كوك تيىن دامەتپەيتىن تاباندى تارلانداردىڭ تابيعي جالعاسى دەر ەدىم», دەپ ايرىقشا تەبىرەنىپ, اقساقالدىق العىسىن ايتادى.
ال اكادەميك-جازۋشى زەينوللا قابدولوۆ ءوزىنىڭ جەتپىس جىلدىعىنا وراي دوسسوردا سويلەگەن سوزىندە وكشەلەس كەلە جاتقان ءىنىسى مەرەكە قۇلكەنوۆ تۋرالى بىلاي دەيدى: «ازاماتتىق ءارى سىرشىل پوەزيانىڭ اقشا بۇلتى ءابۋ سارسەنباەۆ پەن قازاقتىڭ قارا ولەڭ اسپانىن تىرەپ تۇرعان كۇمىس باعان, عاجايىپ اقىن حاميت ەرعاليەۆتىڭ مەرەيتويلارىندا باياندامالاردى ءوزىم جاساۋشى ەدىم, اتىراۋعا بەت السا, ەكەۋى دە جاندارىنان مەنى تاستامايتىن. ەندى, مىنە, جەتپىسكە كەلگەنىمدە, ەكى اعامنىڭ ەكەۋى دە باقيلىق بولدى. شىنىمدى ايتسام, ازداپ جالعىزسىراعانداي بولىپ تۇرمىن. الايدا مۇڭايا بەرۋگە بولماس, قاسىما كەشەگى ارىستاردىڭ كوزىندەي, ادەبيەتىمىز بەن
مادەنيەتىمىزدىڭ بۇگىنگى بىرەگەي تىرەكتەرىنىڭ ءبىرى, مىقتى جازۋشى, ۇلكەن تالانت, وسى توپىراقتا تۋعان, «جالىن» جۋرنالى از دەگەندەي, ۇلت اپتالىعى «انا ءتىلى» گازەتىن دە باسقارىپ وتىرعان, ونىڭ ۇستىنە بۇل ازامات تا مەن سەكىلدى ۇندەمەي جازىپ, ناتيجەسىن عانا كورسەتەتىن بىرتوعا دارىن مەرەكە قۇلكەنوۆتى ەرتىپ كەلىپ وتىرمىن...».
كىلكىگەن قارا سوزدەن تەك قايماق سۇزەتىن ءدىلمار قابدولوۆتىڭ ناعىز شارشىسىنا تولىپ, اسىپ-توگىلگەن بۇل لەبىزىنە قالايشا ريزا بولماسسىڭ!
ءيا, ىنىلەرىنىڭ الدىن ارشىپ, ارتىن قىمتاپ جۇرەتىن سول زاكەڭنىڭ ءوزى دە بۇگىن ارامىزدا جوق...
مىنە, وسىلارداي ونداعان اياۋلى اعالارىنىڭ بەرگەن فاتيقاسى قابىل بولعان شىعار, كىم ءبىلسىن, ايتەۋىر مەرەكە ابدەش ۇلىنىڭ اسىعى قاي كەزدە دە بۇك تۇسكەن ەمەس, قالاي يىرسەڭ دە دىك ەتىپ الشىسىنان جازبايدى.
ءالى ەسىمدە, سوناۋ تاۋەلسىزدىگىمىزدىڭ العاشقى جىلدارى اقشانىڭ قۇنسىزدانۋى, مەملەكەتتىڭ شاتقاياقتاعان جاعدايى, ەلدىڭ ارىپ-اشۋى – كۇشىكتەگەن سىزداۋىقتاي جانىمىزعا باتاتىن. «ورىستىڭ شوپتەن ارزان سورلى سومى-اي!», دەپ اقىن ايتقانداي, توپان قاۋدىرلاقتاردان قۇتىلدىق, 1993 جىلدىڭ قارا كۇزىندە تۇڭعىش رەت ءتول تەڭگەمىز اينالىسقا ەندى. مەن ول كەزدە «جالىن» جۋرنالىندا قىزمەتتە ەدىم, باس رەداكتور مەرەكە قۇلكەنوۆ بولاتىن. جۇمىستىڭ سوڭىنا قاراي اياقاستىنان داستارقان جايىلا قالدى. «بۇل نەنىڭ قۇرمەتى» دەپ اڭ-تاڭ بولىپ تۇرعانىمىزدا, ماكەڭنىڭ ءجۇزى گۇل-گۇل جايناپ: «جىگىتتەر, قىزدار, ءوز اقشامىز دۇنيەگە كەلدى, ەندى ۇشاقپەن ازار-اللا دەپ ماسكەۋدەن كەلەتىن ورىستىڭ سابان اقشاسىنا تاۋەلدى بولمايمىز. بۇل – ۇلى مەيرام. قۇداي ەندى كوش-كولىگىمىزدى تۇزەتە كورسىن, ءبارىڭدى وسى ءبىر سالتاناتتى دا, تاريحي كۇنمەن قۇتتىقتايمىن», دەدى. ءبىز ءتول تەڭگەمىزدىڭ شىعۋىنا ونشا ءمان بەرمەگەن ەكەنبىز, باسشىمىزدىڭ استا-توك قۋانىشىنان كەيىن ويلانىپ قالدىق. وسى ورايدا, قالتاي مۇحامەدجانوۆتىڭ: ء«بىز تاۋەلسىزدىك الدىق دەپ, بوركىمىزدى اسپانعا اتىپ جاتقاندا, حاليفا التايدىڭ سولقىلداپ جىلاپ تۇرعانىن كورىپ ەدىم...», دەگەن ءسوزى ەسكە تۇسەدى.
1993 جىلى اتا زاڭىمىز قابىلدانار تۇستا دا مەرەكە اعامىزدىڭ وي ەلەگىنەن وتكەن ونداعان وزەكتى ماقالا جۋرنالدا جاريالاندى, بۇل دا ونىڭ وسى ءبىر اسا ماڭىزدى قۇجاتتى تالقىلاۋعا بەيجاي قاراماعاندىعىنىڭ ايعاعى ەدى.
قازىر ءبىز ورىس تىلىنەن قايدا قاشىپ قۇتىلارىمىزدى بىلمەي پۇشايمان بولۋدامىز. قۇدايتاعالانىڭ قازاق حالقىنا توككەن مەيىرىمى شەكسىز عوي, باق جۇلدىزى تالاي رەت مولتەڭدەپ جەرگە ءتۇسىپ, قاسىمىزعا كەلدى. اتتەڭ, سول ءبىر التىنعا بەرگىسىز مەزەتتەردى تۇك ىستەمەي, تارك ەتكەنىمىزدى ويلاساق, شىتىر جەگەن تۇيەدەي تەڭسەلەمىز.
كەشەگى ەركىندىكتىڭ ەلەڭ-الاڭ شاعىندا ەلىمىزدەگى ورىستاردىڭ ءوزى قازاق ءتىلىن ۇيرەنۋگە جانتالاسا كىرىسىپ ەدى. امال نە, ءوزىمىزدىڭ بويكۇيەزدىگىمىزدەن ءبارى ادىرا قالدى, وزگە ۇلتتار دا قولىن ءبىر سىلتەدى. «ورىستانعان بۇراتانا ورىستىق ءپاتريوتيزمدى شەكتەن شىعارا جۇزەگە اسىرادى» دەگەن لەنين ءسوزى اينا-قاتەسىز شىندىققا اينالدى. مەرەكە قۇلكەنوۆ «انا ءتىلى» ۇلتتىق اپتالىعىن باسقارعان جىلدارى ءتىلدى بۇرا تارتاتىندارعا باتىل توسقاۋىل قويدى. «ىڭىردە شاپقان جاۋ جامان, ىرگەدەن شىققان سۋ جامان» دەگەندەي, ءتىل ماسەلەسىندە ءوز ارامىزدان شىققان كەراۋىزدارعا, دياسپورا ورتاسىنان اتتانداعان دۇمبىلەزدەرگە تالاي رەت ءباسپاسوز ارقىلى مايدان اشقانىن كوزىمىز كوردى. ول اسىرەسە, ءتىل ماسەلەسىنە كەلگەندە الابوتەن ىمىراسىز ەدى. ءتىپتى, جاي سۇحباتتاسۋدىڭ وزىندە «جانىمىزدىڭ راحاتى حالقىمىزدىڭ سياپاتى, رۋحى بولعان تىلىمىزگە تيىسسە, اياناتىن ەشتەڭە جوق» دەپ قارالاي شامىرقانىپ وتىراتىن.
مىنە, قۋانسا, شىن قۋاناتىن, جاۋلاسسا, كىندىكتەن قان كەشە ءجۇرىپ جاۋلاساتىن, تارتىسسا, تارالعى ۇزىلگەنشە تارتىساتىن وسىنداي تارلانداردان اينالىپ كەتپەيسىڭ بە؟ مەن مەرەكە ابدەش ۇلىنىڭ وسى قاسيەتىنە, قايسار مىنەزىنە ءتانتى بولامىن. ءاسىلى, ءبىز ايتىپ جۇرگەن قايراتكەرلىك, مەملەكەتشىلدىك وسى بولار, بالكىم؟ كەشەگى الاش الىپتارىنىڭ, ەل قامقورلارىنىڭ ءومىرباياندارىنا قاراپ وتىرساق, اۋەلى ولاردىڭ جۋاندارعا دەگەن جاستىق جەلىكپەن باستاعان كيكىلجىڭ, قىساستىعى بارعان سايىن تەرەڭدەپ, اقىرى ەل, حالىق, تۋعان جەر تاعدىرىنا الاڭداۋ, وتارشىلدارعا دەگەن بىتىسپەس كۇرەسكە اۋىسادى. باۋىرىندا ەشبىر جوتا, بەلەسى جوق, تاقىر جەردەن اسپانعا وقتاي اتىلعان كليماندجارو شىڭى سياقتى, ولار قارىنداس حالقى, قاسيەتتى بايتاعى جولىندا مەحناتتىڭ نەشە اتاسىن شەگە ءجۇرىپ, وزدەرى دە بىرتە-بىرتە داۋ-دامايسىز حالىقتىق تۇلعاعا اينالا باستايدى.
ءيا, كۇللى تاعدىرىمىز جازمىشتا بۇلتارتپاستاي بەكىتىلگەن, مورلەنگەن. الايدا ءبارى وسىلاي ەكەن دەپ ەسەكشە بۇلكىلدەپ, ءبىر ۋىس جالعاننان قام-قارەكەتسىز وتە شىعۋعا ءداتىڭ بارمايدى.
ءتىرى ورالمايتىندارىن بىلە تۇرا, قايتپاس جىگەر, قاجىماس رۋحپەن تالاي مارتە جورىققا اتتانعان كەشەگى ۇلت-ازاتتىق كوتەرىلىسىنىڭ باتىرلارىنداي, ءولارا شاقتا مەرەكە دە ۇلت مۇددەسىنىڭ ۇلى مايدانىنا سەسكەنبەي ەنىپ كەتتى.
ءبىز قايدان ءوسىپ-وندىك, ءبىز كىمبىز جانە قايدا بارامىز؟ وسى ءۇش ماڭگىلىك ساۋال ءالى كۇنگە قازاق اسپانىندا يمانشارتتاي ءىلۋلى تۇر. ءاربىر زەردەلى ادام وسىعان جاۋاپ ىزدەپ جانتالاسادى. ءبىر كەزدە عابيت مۇسىرەپوۆ: «سەندەر حەمينگۋەي دەيسىڭدەر, ءسوز جوق, شىرقاۋداعى جازۋشى, بىراق جازۋشى تابيعاتى ءبىر بولعانىمەن ونىڭ داۋىسى دا, ۋايىمى دا بولەك قوي... ولار باردى امان الىپ قالساق دەپ جۇرگەن, ءبىز جوعىمىزدى تۇگەندەپ, جوعالتقانىمىزدى تاۋىپ الساق دەپ جۇرگەن جاندارمىز», دەپ ولاردان ماقسات-مۇددەمىز باسقا ەكەنىن, ءتىپتى, قازاق جازۋشىلارىنىڭ يىنىنە تۇسەر ءزىلباتپان جۇكتى ابىزداي بەزبەندەپ, ايقىنداپ بەرگەن ەدى.
«قايراتتى ەرگە باق تۇرار, قاتتى جەرگە قاق تۇرار» دەپ قازاق تەگىننەن-تەگىن ايتتى دەيسىڭ بە؟ «ونەرپاز بولساڭ – ءور بول!» دەگەن ناقىل جانە بار.
قالاي دەگەنمەن دە, وتاندى, ۇلتتى, كۇللى رۋحاني مۇكامالىڭدى امان الىپ قالۋ جولىنداعى جويقىن كۇرەسكە ىنجىق, جۋاس, بوسبەلبەۋ, سامسۇگىرلەر ارالاسا المايدى. مۇنداي جون ارقاڭدى دىرىلدەتەر الاپات ىسكە ازۋلى دا ايبارلى, تەز كۇيرەپ كەتپەيتىن بەرەن جۇرەكتى, قارا جەرگە كەمە جۇرگىزەتىن قاجىرلى, قولىنان دا, تىلىنەن دە كەلەتىن قايسار جاندار كەرەك.
مىنە, وسىنداي الماعايىپ كەزدە رۋحاني جوقشىنىڭ, ۇلتتىق كۇرەس مايدانگەرلەرىنىڭ بىرەگەيى – مەرەكە قۇلكەنوۆ ەكەنىن اتاپ وتپەسكە بولمايدى. ادەبيەت, مادەنيەت, رۋحانيات سالاسىنداعى ۇزاق جىلعى ەڭبەگىنە وراي ول «قۇرمەت», «پاراسات» وردەندەرىنىڭ, بىرنەشە مەدالدىڭ يەگەرى, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قىزمەتكەرى, پرەزيدەنت سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى.
وتىز جىل بويى سارى اۋرۋداي سوزىلىپ كەلە جاتقان ءتىل ماسەلەسى, ەكونوميكا, ەكولوگيا تۇيتكىلدەرى, مۇنايشىلار مۇڭى, جانى ءسىرى جەمقورلىق, كەردەڭدەگەن كەلىمسەكتەر, ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا قازاق ۇلتىنىڭ دەنى كەدەيشىلىككە ۇرىنۋى, شەتەلگە بالا ساتۋ سوراقىلىعى, جەر ساتۋعا بايلانىستى ساقاعا قۇيعان قورعاسىنداي سالماقتى وي-تۇجىرىمدارى ء«بىزدىڭ قوعام» اتتى پۋبليتسيستيكالىق كىتابىندا ايرىقشا كورىنىس تاپتى. كەشە عانا دۇنيە سالعان قازاقتىڭ ايگىلى اقىنى ەسەنعاليدى ازا تۇتقان, ساي-سۇيەگىڭدى سىرقىراتقان, جوقتاۋعا بەرگىسىز ەسسەسى قانداي!
جالپى, مەرەكە قالامىنىڭ سۇلتاندىعىن تانىتاتىن وسىنداي سۇلۋ دا ساليقالى دۇنيەلەرى عوي!
كوگەننىڭ بۇرشاعىنداي ءتىزىلىپ, كۇندەر, جىلدار سىبدىرسىز سىرعۋدا. كەيدە جول ۇستىندە نەمەسە جاستىق تۋرالى اسەم ءاننىڭ قۇيقىلجىعان قايىرماسىندا ياكي ۇيقىسىز تۇندەردە بايقاتپاي جىلجىپ بارا جاتقان ءومىردىڭ بۇرالاڭ سوقپاعى ەسكە ءتۇسىپ, جۇرەكتى شىمشىلايدى. الىس جولعا اتىڭدى دايىنداپ, «ىلديعا قاراي شاپساڭ, ەر اتتىڭ موينىنا كەتەر» دەپ ارتىنا قۇيىسقان, «ورگە شاپساڭ جاياسىنا كەتەر» دەپ الدىنا ومىلدىرىك بايلاعان, ساداعاڭ بولۋعا دايىن مارقۇم اكە-شەشەڭ, باۋىرلارىڭ ويعا ورالادى. سوناۋ كوز ۇشىنداعى اق ويىلدىڭ ايدىنىندا ساۋىرلارى جىلت-جىلت ەتىپ, ساعىمعا باتىپ-شىعىپ, ءجۇزىپ-ويناپ, سايران سالعان ساحارا سۇلۋلارىنداي, سامالا جاستىقتىڭ سالقار كوشى ەندى سەنىمەن دە قول بۇلعاپ قوشتاسقانداي بولادى...
ءيا, جاسىڭ قانشاعا كەلسە دە, «بەس كۇندىك دۇنيە شىركىننىڭ ون كۇندىك ارپالىسى بار» دەگەندەي, تىرشىلىكتىڭ قىبىر-جىبىرى قايران ۋاقىتىڭدى جونا تۇسەدى.
«كونەچنو, ۆەك ەكسپەريمەنتوۆ,
ناد نامي – ينتەرەسنىي ۆەك...
نو وت ششەكوچۋششيح مومەنتوۆ
ۋستال كۋلتۋرنىي چەلوۆەك»,
دەپ, اقىن يگور سەۆەريانين ونەر ادامىنىڭ كۇردەلى دە, مازاسىز مەزەتتەرىن ءدال بايقاپ, ءجىتى اڭعارعانداي-اۋ! قالاي دەگەنمەن دە, ءبىزدىڭ ولكەنىڭ ەڭ بيىك قۇزى – يمانقارا – قويعارانىڭ باسىنان بۇلت ارىلمايتىنى سياقتى, مەرەكەنىڭ دە ويسىز جۇرگەن كۇنى جوق دەۋگە بولادى. ونىڭ باسى بەينە ءبىر توسىن ويلاردىڭ, يدەيالاردىڭ مارتەن پەشىندەي, ىلعي شوق شاشۋمەن جاتادى...
وي شىلبىرىن شۋماقتاي كەلە ايتارىمىز – مەرەكە قۇلكەنوۆتىڭ مىگىر كورمەيتىن عۇمىر كۇيمەسى شارشاماي-شالدىقپاي, ونەردىڭ كەرۋەن جولىندا ارتىندا بۋداق-بۋداق شاڭى شۇيكەلەنە سوزىلىپ, شىعانداپ بارادى...
جۇماباي قۇليەۆ
