قازاقستان ۇستانىمى قاشاندا ايقىن

جاقىندا مەكسيكادا  يادرولىق قارۋدى قولدانۋدىڭ گۋمانيتارلىق سالدارىنا ارنالعان ەكىنشى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا بولىپ ءوتتى. وعان قازاقستان دەلەگاتسياسى دا قاتىستى. ەلىمىزدەن بارعان رەسمي وكىلدەر وتانىمىزدىڭ يادرولىق قارۋ-جاراقتى قىسقارتۋ بويىنشا الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ءارى قاراي دا ۇيلەسىمدى كۇش-جىگەرى قاجەت ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. قازاقستان سىرتقى ىستەر مي­نيس­ترلىگىنىڭ ديپلوماتتارى, سونداي-اق, كونفەرەنتسياعا قاتىسۋشىلاردى ەلىمىزدىڭ يادرو­لىق سىناقتاردان زارداپ شەككەن وڭىرلەرىن وڭالتۋ باعى­تىنداعى ناقتى ءىس-شارالارى تۋرا­لى حاباردار ەتتى. سونىمەن قاتار, قازاقستان پرەزيدەنتى نۇر­سۇلتان نازارباەۆتىڭ حا­لىق­ارالىق اتوم جوباسى باس­­تاماسىن قوسا العاندا, ەلى­مىز­دىڭ جاھاندىق يادرولىق قارۋسىزدانۋ ۇدەرىستەرىنە ىقپال ەتۋگە باعىتتالعان دۇنيەجۇزىلىك ارەناداعى ناقتى شارالارى تۋرالى جان-جاقتى اڭگىمە قوزعادى. كونفەرەنتسيا بارىسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ ەرەكشە تاپسىرمالار جونىندەگى ەلشىسى رومان ۆاسيلەنكو سەمەي پوليگونىنىڭ پروبلەمالارىن شەشۋ قاجەتتىگى حالىقارالىق قوعامداستىق تاراپىنان مويىندالعانىن اتاپ ءوتتى. 1997 جىلدان باستاپ بۇۇ باس اسسامبلەياسى جاعدايدىڭ ايتارلىقتاي كۇردەلى ەكەنىن مو­يىنداي كەلە, سەمەي ءوڭىرىن ەكونوميكالىق دامىتۋ مەن تۇر­عىن­داردى وڭالتۋ ءۇشىن حالىق­ارالىق قوعامداستىقتىڭ ۇيلە­سىمدى ءىس-ارەكەتى قاجەت ەكەنىن بىلدىرەتىن التى قارار قابىلداعان بولاتىن. بۇگىندە وسى باعىتتا اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ايتار­لىقتاي ەكەنىن مويىنداي وتىرا, حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ وسى ۇدەرىسكە قازىرگىدەن دە بەل­سەندىرەك قاتىسۋى كەرەكتىگىنىڭ كوكەيكەستىلىگى ايقىن اڭعارىلادى. اتوم جوباسى اياسىنداعى كۇش-جىگەر تۋرالى ايتا كەلە, قازاقستاندىق ديپلومات قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ بىتىمگەرشىلىك شاقىرۋى حالىقارالىق تۇرعىدان كەڭ قولداۋعا يە ەكەنىن اتاپ كورسەتتى. قازىرگى تاڭدا بۇكىل ءدۇ­نيەجۇزى بويىنشا اتوم جو­باسىنىڭ ونلاين-پەتيتسياسىن قولداپ, 100-دەن استام ەلدەن 80 000-نان استام ادام قول قويعان. مۇندا الەم جۇرتشىلىعىنىڭ يادرولىق سىناقتارعا جاپپاي تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتىڭ (ياسجتش) بۇكىل دۇنيەجۇزى بويىنشا كۇشىنە ەنگەنىن قالايتىنى ايقىن كورسەتىلگەن. حالىقارالىق اۋقىمدى باس­­قوسۋ بارىسىندا اتاپ كور­سە­تىلگەنىندەي, قازاقستان ءوز ءتا­ۋ­­­ەلسىزدىگىنىڭ العاشقى كۇندە­رى­نەن باستاپ جاھاندىق يادرولىق قارۋسىزدانۋ ءىسىن ىلگەرىلەتىپ كەلەدى. بۇل بۇكىل قازاقستان ديپ­لوماتياسىنىڭ, اتاپ ايت­قاندا, پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەكە ءوزىنىڭ اسا ماڭىزدى سىرتقى ساياسي باسىم­دىقتارىنىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. اتالعان باستاما ەلىمىزدە جاقىندا قابىلدانعان 2014-2020 جىلدارعا ارنالعان سىرتقى ساياسات تۇجىرىمداماسىندا دا ناقتى كورىنىس تاپقان. «ءبىز سەنىم, ءوزارا قۇرمەت جانە ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىق سە­كىلدى ادامي قارىم-قاتىناستىڭ ىرگەلى قاعيداتتارىن نەعۇرلىم كوپ مەملەكەت ۇستاناتىن بولسا جانە يادرولىق قارۋدان باس تارتقان قازاقستان مەن وزگە دە ەلدەردىڭ ىزىمەن جۇرسە, ادام­زاتتىڭ سوعىس اتاۋلىدان اياعىن ناقتى تارتىپ, جانجالدار مەن ءوزارا سەنىمسىزدىكتەن ارىلۋ ىق­تيمالدىلىعى ارتار ەدى ءارى اسا ماڭىزدى ماقساتقا – يادرولىق قارۋ قاتەرىنەن ادا قاۋىپسىز الەم قۇرۋعا مۇمكىندىك جوعارىلاي تۇسەر ەدى», دەدى قازاقستان وكىلى. كونفەرەنتسياعا قاتىسۋ­شى­لارعا اتوم جوباسىنا قاتىستى دەرەكتى فيلم كورسەتىلدى. وندا يادرولىق قارۋ قولدانۋدىڭ قاسى­رەتتى زارداپتارى ناقتى كولدەنەڭ تارتىلادى. سوندىقتان قازىرگى كەزدە حالىقارالىق قوعامداستىققا يادرولىق قارۋعا تولىقتاي تىيىم سالۋ قاجەتتىگى مەڭزەلەدى. اتالعان القالى باسقوسۋ وسى تاقىلەتتەس ەكىنشى حالىقارالىق فورۋم بولىپ تابىلدى. العاش­قىسى وتكەن جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا نورۆەگيانىڭ استاناسى وسلو قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان-تىن. ونىڭ جۇمىسىنا, قازاق­ستاندى قوسا العاندا, 130-دان استام ەلدىڭ دەلەگاتسياسى قا­تىسقان ەدى. ەگەر تۇڭعىش فورۋم ۇكىمەتتەر وكىلدەرىنە پىكىر الماسىپ, يادرولىق قارۋسىزدانۋ يدەياسىن ىلگەرىلەتۋ بويىنشا ءارى قارايعى قادامداردى بەلگىلەپ بەرسە, وسى جولعى فورۋم ساراپشىلار دەڭگەيىندە كوبىرەك كۇش جۇمساۋ مەن تاجىريبەلەرمەن بولىسۋگە باعدارلاندى. مەكسيكا سىرتقى ىستەر مي­نيسترلىگى تاراپىنان اتاپ وتىلگەنىندەي, «ءححى عاسىردا بىزدەردىڭ يادرولىق قارۋعا ىقپال ەتۋ  باعىتىنداعى تۇسىنىگىمىزدى تەرەڭدەتە ءتۇسۋ ماڭىزدى. جانە بۇعان جاھاندىق جانە ۇزاقمەرزىمدى كوزقاراس تۇرعىسىنان قاراۋ قاجەت. ۇكىمەتتەر, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ازاماتتىق قوعامدار كوپسەكتورلى دەلەگاتسيالاردىڭ ساراپشىلار, ماماندار دەڭ­گەيىندەگى تىكەلەي قاتىسۋىمەن بۇل ۇدەرىستى قازىرگىدەن دە بەلسەندىرەك ىلگەرىلەتۋگە ۇلكەن ۇلەس قوسا الار ەدى. بۇل جەردە ديپلوماتتارمەن جانە اسكەري ساراپشىلارمەن قاتار, قوعامدىق دەنساۋلىق ساقتاۋ, گۋمانيتارلىق كومەك, ەكولوگيا جانە ازاماتتىق قورعانىس ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن ما­مانداردىڭ قاتىسۋى دا اسا ما­ڭىزدى بولماق». بۇل جولعى كونفەرەنتسياعا 146 مەملەكەتتەن وكىل قاتىسقانىن دا ايتا كەتكەن ءجون. بۇعان قو­سا, بۇۇ ساراپشىلارى دا ارنايى كەلدى. ولاردىڭ اراسىندا دۇنيەجۇزىلىك دەنساۋلىق ساقتاۋ ۇيىمى, ميگراتسيا جونىندەگى حالىقارالىق ۇيىم, قارۋسىزدانۋ سالاسىنداعى زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى, گۋمانيتارلىق قىزمەتتى ۇيلەستىرۋ جونىندەگى وفيس وكىلدەرى, حالىقارالىق قىزىل كرەست كوميتەتىنىڭ ماماندارى, يادرولىق سوعىستى بولدىرماۋ بويىنشا الەم دارىگەرلەرى, «مەرلەر بەيبىتشىلىك ءۇشىن» ۇيىمى وكىل­دەرى, ۇلىبريتانيانىڭ, نور­ۆەگيانىڭ, شۆەيتساريانىڭ, باسقا دا ەلدەردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جانە ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمدارىنىڭ ادامدارى بولدى. كونفەرەنتسيانى حالىق­ارا­لىق قىزىل كرەست كوميتەتىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى كريستين بيەرلي مەن مەكسيكانىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى حوسە انتونيو ميد كۋري­برەنيا اشتى. شارا بارىسىندا وعان قاتىسۋشىلار يادرولىق قارۋ دەتوناتسياسى جاعدايىندا ورنىقتى دامۋعا; جاھاندىق دەن­ساۋلىق ساقتاۋعا; وڭىرلىك جانە جاھاندىق ەكونوميكالىق وسىمگە تونەتىن سىن-قاتەرلەرگە قاتىستى پروبلەماتيكا قىرلارىن قاراستىردى. كونفەرەنتسيا جۇ­مى­سىنىڭ قورىتىندىسىندا مەكسيكا وكىلى الەمدە يادرولىق قارۋسىزدانۋ ۇدەرىسىن ودان ءارى ىلگەرىلەتۋگە بايلانىستى ناقتى ۇسىنىمداردى كولدەنەڭ تارتتى. وسىنداي كەلەسى كونفەرەنتسيا ۇستىمىزدەگى جىلعى كۇز ايلارىنىڭ بىرىندە اۆستريادا وتەتىن بولىپ بەلگىلەندى. بۇل تۋرالى وسى ەلدىڭ سىرتقى ىستەر ءمينيسترى سەباستيان كۋرتس جاريا ەتتى. ساۋلەبەك ءبىرجان.