ۇات ۇيلەستىرۋ كەڭەسىنىڭ مۇشەسى لاۋرا اقاتاەۆا اتاپ وتكەندەي, 2019 جىلعى مونيتورينگ قورىتىندىسى بويىنشا جابىق ءتيپتى بالالار مەكەمەلەرىنىڭ 50%-عا جۋىعى جارامسىز جانە ولارداعى بالالاردىڭ قاجەتتىلىكتەرىنە سايكەس كەلمەيدى. 2020 جىلى بۇل كورسەتكىش مەكەمەلەردىڭ شامامەن 30%-ىنا اسەر ەتتى.
2019 جىلى ۇات قاتىسۋشىلارى انىقتاعان نەگىزگى تۇيتكىلدى باعىتتارعا ادامنىڭ قادىر-قاسيەتىن ساقتاۋ, كوزدەلگەن زاڭدى قۇقىقتاردى ىسكە اسىرۋ, سونداي-اق مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ ساپاسى ماسەلەلەرى كىردى.
سپيكەر ناقتى مىسالدارمەن مەكەمەلەردىڭ وسى ءتۇرى تۇرىندەگى پروبلەمالىق ايماقتاردىڭ كەڭ سپەكترىنە نازار اۋداردى. اتاپ ايتقاندا, بالالاردىڭ پسيحوالەۋمەتتىك, ءبىلىم بەرۋ جانە پەداگوگيكالىق قىزمەتتەرمەن تولىق قامتىلماۋى, بالالاردىڭ تازا اۋىز سۋعا ەركىن قول جەتىمسىزدىگى, بالالاردى تاسىمالداۋ ءۇشىن اربالار مەن كاتالكالاردىڭ بولماۋى بايقالادى.
مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋگە قاتىستى ۇات قاتىسۋشىلارى مەديتسينالىق كارتالاردى دۇرىس جۇرگىزبەۋ, انافيلاكتيكالىق شوك كەزىندە شۇعىل كومەك كورسەتۋ ءۇشىن شوكقا قارسى توسەمنىڭ جيناقتالماۋى, دارىلىك زاتتاردى ساقتاۋ مەرزىمىنىڭ اسىپ كەتۋى, قاجەتتى دارىلىك زاتتاردىڭ بولماۋى سياقتى بۇزۋشىلىقتاردى انىقتادى.
ادامي رەسۋرستارعا قاتىستى ماسەلەلەر دە بار. ماسەلەن, «ايالا» تالعار ااقكو-دا پاللياتيۆتىك-داعدارىستىق توپتاعى بالالار (84 بالانىڭ 41-ءى, ياعني جالپى سانىنىڭ 50%-ى) پسيحولوگ, دەفەكتولوگ, دەنەشىنىقتىرۋ تەراپياسى, لوگوپەد قىزمەتتەرىمەن قامتىلماعان. ماماندار بالالاردى تۇزەۋ جانە الەۋمەتتىك قىزمەتتەرمەن 100% قامتۋدىڭ جوقتىعىن پالاتالاردىڭ دايىن بولماۋىمەن تۇسىندىرەدى.
ۇات قاتىسۋشىلارىنىڭ بالالارعا پسيحوتروپتىق پرەپاراتتاردى شامادان تىس تاعايىنداۋ تاجىريبەسى دە ەرەكشە الاڭداۋشىلىق تۋعىزدى.
2020 جىلعى مونيتورينگ ناتيجەلەرىنە كەلەتىن بولساق, ل.اقاتاەۆا اتاپ وتكەندەي, جالپى قازىرگى ماسەلەلەر 2019 جىلدىڭ كورىنىسىنە ۇقساس جانە نەگىزىنەن مەديتسينالىق كومەك كورسەتۋ جانە ادامنىڭ قادىر-قاسيەتىن ساقتاۋ ماسەلەلەرىنە قاتىستى. سونداي-اق سپيكەردىڭ ايتۋىنشا, تۇرعىن ءۇي جاعدايىنا قاتىستى ەسكەرتۋلەر سانى ارتتى: ءۇي-جايدىڭ سانيتارلىق جاعدايىن باقىلاۋدىڭ تومەن دەڭگەيى, جاتىن بولمەسىندەگى كەرەۋەتتەردىڭ كوپ بولۋى, جۇمساق مۇكاممالدىڭ (ماتراستار, جاستىقتار), بولمە جانە سەرۋەندەۋ اربالارىنىڭ قاناعاتتانارلىقسىز جاعدايى. كەيبىر مەكەمەلەرگە ارنايى بارىپ, بالالارمەن اڭگىمەلەسۋ ناتيجەسىندە قىزمەتكەرلەردىڭ دەنە جانە پسيحولوگيالىق زورلىق-زومبىلىق فاكتىلەرى انىقتالدى.
«سونىمەن قاتار قۇقىق بۇزۋشىلار توبىن ادىسكەرلەر, دارىگەرلەر مەن ءتىپتى ديرەكتورلار قۇرايدى. ەگەر بالانىڭ ءوزى وتىنبەسە دارىگەرلەر ەمدەۋدەن, ەگەر بالالار تۇنگى ۋاقىتتا تۇنگى كەزەكشىلەرگە جۇگىنسە, كومەك كورسەتۋدەن باس تارتتى. سونىمەن قاتار اڭگىمەلەسۋ بارىسىندا بالالار قىزمەتكەرلەر تۇنگى ۋاقىتتا ىشىمدىك ىشەتىنىنە شاعىمداندى. ساپار بارىسىندا ۇات قاتىسۋشىلارى شكافتاردىڭ بىرىندە بوس سپيرت قۇيىلعان بوتەلكەلەردى تاپتى. پالاتالاردىڭ سانيتارياسى مەن گيگيەناسىنىڭ دەڭگەيى تومەن. كوپتەگەن قىزمەتكەرلەر وزدەرىنىڭ فۋنكتسيونالدى جۇمىسىنا نەمقۇرايدى قارايدى», دەدى لاۋرا اقاتاەۆا.
ايتا كەتەيىك, قازاقستاندا ىسكە اسىرىلۋىن بۇۇ دب-نىڭ قولداۋىمەن قازاقستانداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىل جۇزەگە اسىراتىن ۇات قاتىسۋشىلارىنىڭ مونيتورينگتىك ساپارلارى بالالاردى جابىق مەكەمەلەردە ولاردىڭ قۇقىقتارى بۇزىلعان كەزدە كومەكتەسۋگە جانە قورعاۋعا, پروبلەمالاردى انىقتاۋعا جانە زاڭناماعا قاجەتتى وزگەرىستەر ەنگىزۋگە, سونداي-اق بالالار مەكەمەلەرىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ بويىنشا باسقا ەلدەرمەن بولىسۋگە بولاتىن وزىق پراكتيكانى ازىرلەۋگە ارنالعان.
