ەكونوميكا • 27 قازان، 2021

كاسپي پورتتارى مەن كەمە قاتىناسىنا ارنالدى

64 رەت كورسەتىلدى

ازيا مەن ەۋروپانىڭ تۇيىسكەن تۇسىندا ورنالاسقان قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك الەۋەتى زور. وسى ەرەكشەلىكتى ەكونوميكالىق ماقساتتا پايدالانۋ ءۇشىن ەلىمىزدە كولىك جەلىسىنە قاتىستى ءىرى ينفراقۇرىلىمدىق جوبالار قولعا الىنىپ، جۇزەگە اسىرىلىپ كەلەدى.

دۇنيەجۇزىلىك مۇحيتپەن جال­عاسپايتىن تۇيىق تەڭىز كاس­پي – مىڭداعان جىلدار بۇرىن حورەزم مەن حيۋادان ەۋروپا مەن تاياۋ شىعىسقا ۇلى جىبەك جولى كەرۋەنى وتەتىن ەجەلگى وركەنيەت مەكەنى بولسا، بۇ­گىندە ماڭعىستاۋ ارقىلى جاڭا جوبالاردىڭ، جاڭا باستا­مالاردىڭ قولعا الىنۋىنا وتكەل بولىپ وتىر. ماڭعىستاۋ وب­لىسى بارلىق كولىك جولىنىڭ بولۋى ەسەبىنەن قۋاتتى تران­زيتتىك جانە لوگيستيكالىق الە­ۋەتكە يە. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ جال­عىز تەڭىز قاقپاسى ارقىلى مەم­لەكەتىمىزدىڭ عانا ەمەس، سونداي-اق وسى كولىك باعىتىن قالايتىن باسقا دا ەلدەردىڭ ەكسپورتتىق جۇگى وتەدى. سوندىقتان تەڭىز پورتتارىن دامىتۋ باسىم باعىت بولىپ سانالادى.

وبلىس اكىمى نۇرلان نو­عاەۆ­تىڭ قاتىسۋىمەن «كاس­پي پورت­تارى جانە كەمە قاتى­نا­سى-2021»  حالىقارالىق كون­فە­رەن­­تسياسى مەن كورمەسىنىڭ ۇيىم­داستىرىلۋى – بۇعان دە­يىن­گى اتقارىلعان جۇمىس پەن ال­داعى ۋاقىتقا جوسپارلانعان جۇ­م­ىستاردى تانىستىردى. ءىس-شارا بارىسىندا ازيا مەن ەۋروپا اراسىنداعى ساۋدا جولدارىن دامىتۋعا باعىتتالعان شەشىمدەردى ىزدەۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى.

تەڭىز كولىك ينفراقۇرىلى­مى­نىڭ ماڭىزدى نىسانى – تراسەكا، سولتۇستىك – وڭتۇس­تىك جانە تحكب، قىتاي – ەۋروپا حالىقارالىق دالىزدەرىنىڭ قيى­لىسىندا ورنالاسقان كاس­پيدەگى اقتاۋ تەڭىز پورتى. وبلىس اكىمىنىڭ ءباسپاسوز قىز­مەتى حابارلاعانداي، پورت جىلىنا 5،2 ملن توننا كولەمىندە قۇرعاق جۇك پەن 12،5 ملن توننا كولەمىندەگى شيكى مۇنايدى وتكىزۋگە قاۋقارلى.

«نۇرلى جول» باعدارلاماسى مەن قازاقستاننىڭ ترانزيتتىك ستراتەگياسىن دامىتۋ ناتيجە­سىندە اقتاۋ پورتىنا ماڭىزدى تران­زيتتىك جۇكتەردى تارتۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىن كولىك باعىت­تارى ازىرلەندى. ماسەلەن، سوڭ­عى 5 جىلدا قازاقستان اۋماعى ار­قىلى جونەلتىلەتىن كونتەي­نەر­­لىك جۇكتەر اعىنى 100 ەسەگە جۋىق ءوستى.

اقتاۋ تەڭىز پورتىن سولتۇستىك باعىتتا كەڭەيتۋ ماقساتىندا اقتاۋ تەڭىز سولتۇستىك تەرمينالى ىسكە قوسىلدى. جىل باسى­نان بەرى سولتۇستىك تەرمينال ارقىلى جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 813،5 مىڭ توننانى قۇرادى، بۇل 2020 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 57%-عا ار­تىق. 2023 جىلعا قاراي جۇكتەردى اۋىس­تىرىپ تيەۋ كولەمىن 2،3 ملن تونناعا دەيىن ۇلعايتۋ جوس­پارلانىپ وتىر.

كاسپي تەڭىزىندە دامىپ كەلە جاتقان تەڭىز پورتى – قۇرىق پورتى. اقتاۋ پورتى­نان وڭتۇستىك باعىتتا، كاس­پي تەڭىزىنىڭ شى­عىس جاعا­لاۋىندا اۋا-رايى قو­لاي­لى شى­عا­ناقتا ورنالاسقان قۇرىق پا­­رومى استىق پەن مۇناي ونىم­­دەرىن، حيميالىق زاتتاردى جانە تىڭايتقىشتاردى، وز­­گە دە تۇرمىستىق جۇكتەردى تيەپ-تۇسىرۋگە باعىتتالعان. تاۋەل­­سىزدىك العان سوڭ تەڭىز جا­عا­­سى­نان سالىنعان العاشقى پورت ترانسكاسپيلىك كولىك دا­لى­­زىندەگى ماڭىزدى بايلانىس بۋى­نى بولىپ تابىلادى. جو­با ىسكە قوسىلعان سوڭ العاش­قى كەزەكتە 2015-2016 جىلدارى 4 ملن توننا، 2017-2018 جىل­دارداعى ەكىنشى كەزەكتە 2 ملن توننا، ءۇشىنشى كەزەكتە، ياعني 2030 جىلعا قاراي 7،9 ملن توننا قۋاتقا جەتۋدى مەجەلەگەن، بۇگىن­دە جۇكتەردى مۋلتيمو­دال­دى تاسىمالداۋدى قامتا­ما­­سىز ەتەتىن ترانسكاسپي حا­لىق­ارالىق كولىك باعدارىنىڭ ما­ڭىزدى بۋىنى سانالادى. ەۋرا­زيانىڭ پەرسپەكتيۆالى كو­لىك دالىزدەرىنىڭ ءبىرى رەتىندە قىتاي­دان قازاقستان اۋماعى، كاس­پي تەڭىزى اكۆاتورياسى، ازەر­باي­جان جانە گرۋزيا ارقى­لى ءوتىپ، كەيىننەن ەۋروپا ەلدەرىنە شىعادى.

پورتتا «نۇرلى جول» ين­فرا­قۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ مەم­لەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 2017 جىلى تەمىرجول جانە اۆتوموبيل ايلاقتارىن قۇرايتىن پارومدىق كەشەن ىسكە قوسىلدى. تەمىرجول ايلاعىنىڭ وتكىزۋ قابىلەتى جىلىنا 4،1 ملن توننا، ال اۆتوموبيل ايلاعى جىلىنا 1،9 ملن توننا جۇكتى وڭدەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ەگەر 2020 جىلى ەكى ايلاق ارقىلى وتكەن جۇك كولەمى 1،6 ملن توننانى قۇراسا، 2021 جىلدىڭ 9 ايىندا پورتتا شامامەن 600 مىڭ توننا جۇك تيەلدى. قۇرىق پورتىن دامىتۋ تۇجىرىمداماسى شەڭبەرىندەگى ينۆەستيتسيالار بولجامى 2030 جىلعا دەيىن 120 ملرد تەڭگەنى قۇرايدى دەپ شامالانادى.

ءوڭىر باسشىسى ن.نوعاەۆ قۇت­تىقتاۋ سوزىندە ماڭعىستاۋ وب­لىسى ءوڭىردىڭ كولىكتىك-لوگيس­تي­كالىق مۇمكىندىكتەرىن پايدالانا وتىرىپ، ەكونوميكا­لىق دامۋ جوسپارىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا ەلباسى مەن ەل پرەزيدەنتى العا قويعان مىن­دەت­تەردى ورىنداۋ ءۇشىن جۇ­مىس ىستەپ جاتقانىن ايتتى. نۇر­لان نوعاەۆ زاماناۋي كو­لىك ينف­راقۇرىلىمىن قا­لىپ­­تاس­تىرۋ ءوڭىر ەكونوميكاسى­نا وڭ مۋلتيپليكاتيۆتى اسەر ەتەتى­نىن جانە جەرگىلىكتى اتقارۋ­شى ورگاندار ءوڭىردىڭ كولىك-لوگيس­تيكالىق الەۋەتىن تولىق ىسكە اسىرۋ ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەرىن جۇمسايتىنىن اتاپ ءوتتى.

تەڭىز پورتتارىنىڭ الەۋە­تىن ارتتىرۋ، پورتتارداعى جۇمىس­تار­دى زاماناۋي دەڭگەيگە جەت­كىزۋ – زامان تالابى جانە ەل ەكونوميكاسىنىڭ دامۋىنا قوسىلار ۇلەس. سوندىقتان بۇل باعىتتاعى جۇمىستار ماڭىز­دىلىعىن جويماق ەمەس.

 

ماڭعىستاۋ وبلىسى

سوڭعى جاڭالىقتار

دجەرۆونتا دەۆيس جەڭىل سالماقتى تاڭدادى

كاسىپقوي بوكس • بۇگىن، 17:45

ۇقساس جاڭالىقتار