بيىلعى بىرىنشىلىكتىڭ باستى ەرەكشەلىگى, بوكسشىلار العاش رەت 13 سالماق دارەجەسى بويىنشا رينگكە شىعادى. جانە دە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلگەن بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى مول كولەمدە سىياقى الادى. ماسەلەن, ايبا باس جۇلدەنى ولجالاعاندارعا 100 000 اقش دوللارى كولەمىندە سىياقى تاعايىنداپ وتىر. كۇمىسپەن كۇپتەلگەندەر 50 000, ال قولاعا قول سوزعاندار 25 000-دى قالتاعا باسادى. ال چەمپيوناتتىڭ جالپى جۇلدە قورى 2,6 ميلليون دوللاردى قۇرايدى.
بوكستان الەم چەمپيوناتىنىڭ تۇساۋى وسىدان 47 جىل بۇرىن كۋبانىڭ استاناسى – گاۆانادا كەسىلگەن بولاتىن. بىراق ىشتارلىق تانىتقان كسرو قۇراماسىنىڭ باپكەرلەرى بوستاندىق ارالىنا قازاقستاننىڭ بىردە-ءبىر بىلعارى قولعاپ شەبەرىن اپارمادى. جالپى, 1974-1991 جىلدار ارالىعىندا ايتۋلى جارىستىڭ جالاۋى التى مارتە جەلبىرەدى. سول باسەكەلەرگە جەرلەستەرىمىز دە ارا-تۇرا قاتىسىپ تۇردى. اتاپ ايتساق, 1978 جىلى بۇرىڭعى يۋگوسلاۆيانىڭ باس شاھارى – بەلگرادتا ۆالەري راچكوۆ ونەر كورسەتتى. 67 كيلو سالماق دارەجەسىندە سىنعا تۇسكەن ول بارلىق قارسىلاسىن قاپى قالدىرىپ, باس جۇلدەنى ولجالادى. وسىلايشا, راچكوۆتىڭ ەسىمى قازاقستاننىڭ شىققان تۇڭعىش الەم چەمپيونى رەتىندە تاريحتا قالدى.
1982 جىلى ميۋنحەندە شىمىلدىعى تۇرىلگەن دودادا سەرىك قوناقباەۆ كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى. 67 كيلو سالماقتا كۇش سىناسقان قازاق بوكسشىسى كۋبا, يتاليا جانە نيگەريا بوكسشىلارىننان باسىم تۇسكەنىمەن, شەشۋشى تۇستا امەريكالىق مارك بريلاندتان ايلاسىن اسىرا المادى. ءدال سول جارىستا سەرىك نۇرقازوۆ (57 كيلو) تا ونەر كورسەتتى. بىراق ول شيرەك فينالدا ءسۇرىندى. 1986 جىلى اقش-تىڭ رەنو قالاسىندا ۇيىمداستىرىلعان جارىستا بەيبىت ەسجانوۆ (51 كيلو) باق سىنادى. قانداسىمىز العاشقى اينالىمدا ءسۇرىندى. 1989 جىلى ماسكەۋدە جالاۋى جەلبىرگەن جارىستا يگور رۋجنيكوۆ (63,5 كيلو) باس جۇلدەنى قانجىعاسىنا بايلاسا, الەكساندر ميروشنيچەنكو (+91 كيلو) كۇمىس مەدالدى موينىنا ءىلدى. 1991 جىلعى جارىس سيدنەيدە ءوتتى. بىراق قازاقستاندىق بوكسشىلارعا جاسىل قۇرلىققا ساپار شەگۋ باقىتى بۇيىرمادى. مىنە, كسرو داۋىرىندە دۇنيەجۇزىلىك دودادا كۇش سىناسۋ قۇرمەتىنە يە بولعان ساناۋلى عانا جەرلەستەرىمىز وسىلار.
قىلىشىنان قان تامعان كەڭەس وداعى كەلمەسكە كەتىپ, تاۋەلسىزدىككە قول جەتكىزگەننەن كەيىن قازاقستان اسا ءىرى حالىقارالىق جارىستارعا دەربەس كوماندا رەتىندە قاتىسا باستادى. 1993-2019 جىلدار ارالىعىندا بوكستان الەم چەمپيوناتىنىڭ جالاۋى 14 رەت جەلبىرەدى. سول جارىستاردا وتاندىق بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرىمىز تولاعاي تابىستارعا قول جەتكىزىپ, بارلىعى 46 جۇلدە ولجالادى. تارقاتىپ ايتساق, 12 التىن, 13 كۇمىس جانە 21 قولا مەدالدى يەلەندىك. ەندى سول باسەكەلەرگە جەكە-جەكە توقتالايىق.
1993 جىل. تامپەرە (فينليانديا). قازاقستان قۇراماسى تاۋەلسىز مەملەكەت رەتىندە العاش رەت قاتىسقان الەمدىك دودادا جالقى قولاعا قول جەتكىزدى. ونىڭ يەگەرى – ۆاسيلي جيروۆ. 75 كيلو سالماقتا كۇش سىناسقان «بالقاشتىڭ بارىسى» جارتىلاي فينالدا تۇركيالىق اقىن كۋلوعلىعا ەسە جىبەرىپ, قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى.
1995 جىل. بەرلين (گەرمانيا). نەمىس جەرىندە ءدال سول ۆاسيلي جيروۆ ەكىنشى مارتە ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى. 81 كيلو سالماق دارەجەسىنە اۋىسقان ول امەريكالىق انتونيو تارۆەردەن ايلاسىن اسىرا المادى. 51 كيلو سالماقتاعى بولات ءجۇمادىلوۆ اقتىق سىنعا دەيىن القىنباي جەتىپ, كۇمىس مەدالدى يەلەندى. شەشۋشى تۇستا قانداسىمىز رينگ قوجايىنى زولتان لۋنكاعا ەسە جىبەردى.
1997 جىل. بۋداپەشت (ماجارستان). بۇل جولى دا ءدال سونداي ناتيجەگە قول جەتكىزدىك. فينالدا كۋبالىق الفرەدو دۋۆەرحەلگە جول بەرگەن ەرماحان ىبىرايىموۆ (71 كيلو) كۇمىس السا, جارتىلاي فينالدا رەسەيلىك يلفات رازياپوۆتىڭ وسال تۇسىن تابا الماعان بولات ءجۇمادىلوۆ (51 كيلو) قولانى قاناعات تۇتتى.
1999 جىل. حيۋستون (اقش). تۇڭعىش رەت قازاق بوكسشىلارىنا الەم چەمپيونى اتانۋ باقىتى بۇيىردى. بۇل اتاققا بولات ءجۇمادىلوۆ (51 كيلو) قول جەتكىزدى. داڭقتى جامبىل بوكس مەكتەبىنىڭ تۇلەگى فينالدا ارگەنتينالىق ومار نارۆاەسكە تىزە بۇكتىردى. اقتىق ايقاستا تورەشىلەردىڭ شەشىمىمەن تۇركيالىق سينان ساميل سامعا جەڭىلۋگە ءماجبۇر بولعان مۇحتارحان دىلدابەكوۆ (+91 كيلو) كۇمىس السا, ەرماحان ىبىرايموۆ (71 كيلو) قولا مەدالدى موينىنا ءىلدى.
2001 جىل. بەلفاست (سولتۇستىك يرلانديا). نەگىزگى كوماندا شىعىس ازيا ويىندارىنا دايارلانىپ جاتقاندىقتان ايتۋلى جارىسقا قوسالقى قۇرامداعى بوكسشىلار اتتاندى. سولاردىڭ اراسىنان گاليب جافاروۆ (57 كيلو) سۋىرىلىپ شىقتى. فينالدا تۇركيالىق رامازان پاليانيدەن جەڭىلگەن جەرلەسىمىز كۇمىسپەن كۇپتەلدى.
2003 جىل. بانگكوك (تايلاند). تاي ەلىندە گاليب جافاروۆ (57 كيلو) پەن گەننادي گولوۆكينگە (75 كيلو) تەڭ كەلەر ەشكىم تابىلمادى. فينالدا ەكەۋى دە ايقىن باسىمدىق تانىتتى. گاليب قازاقستاندا تۋىپ-ءوسىپ, كەيىننەن گەرمانياعا قونىس اۋدارعان ۆيتالي تايبەرتتى تىزە بۇكتىرسە, گەننادي ۋكراينالىق ولەگ ماشكيندى سۇلاتىپ سالدى.
2005 جىل. مينيان (قىتاي). اسپاناستى ەلىندە قازاقستان قۇراماسى 2 التىن مەن 3 قولا مەدالدى ولجالادى. سەرىك ساپيەۆ (64 كيلو) پەن ەردوس جاڭابەرگەنوۆ (81 كيلو) تەڭدەسسىز دەپ تانىلسا, ءبىرجان جاقىپوۆ (48 كيلو), ميرات سارسەمباەۆ (51 كيلو) جانە باقتيار ارتاەۆ (69 كيلو) قولا مەدالدى مويىندارىندا جارقىراتتى.
2007 جىل. چيكاگو (اقش). امەريكادا ءۇش جۇلدەگە قولىمىز جەتتى. سەرىك ساپيەۆ (64 كيلو) ەكىنشى رەت الەم چەمپيونى اتانسا, باقتيار ارتاەۆ (75 كيلو) پەن ەركەبۇلان شىناليەۆ (81 كيلو) ءۇشىنشى ورىنعا تابان تىرەدى.
2009 جىل. ميلان (يتاليا). اپەننين تۇبەگىندە جۋان جۇدىرىقتى جىگىتتەرىمىز سۇرەڭسىز ونەر كورسەتتى. ەل نامىسىن قورعاعان 11 بىلعارى قولعاپ شەبەرىنىڭ اراسىنان سەرىك ساپيەۆتىڭ (69 كيلو) عانا جۇلدەلى ورىندى يەلەنۋگە كۇش-جىگەرى جەتتى. جارتىلاي فينالدا ويدا-جوقتا رەسەيلىك اندرەي زامكوۆويدان ۇتىلعان قازاق بوكسشىسى قولانى ەنشىلەدى.
2011 جىل. باكۋ (ازەربايجان). قاپ تاۋى بوكتەرىندە سەرىك ساپيەۆ (69 كيلو) پەن ادىلبەك نيازىمبەتوۆ (81 كيلو) فينالعا شىقتى. شەشۋشى تۇستا سەرىك ۋكراينالىق تاراس شەلەستيۋكتەن, ادىلبەك كۋبالىق حۋليو سەزار دە لا كرۋستان جەڭىلدى. ال عاني جايلاۋوۆ (60 كيلو) پەن يۆان دىچكو (+91 كيلو) ءۇشىنشى ساتىعا جايعاستى.
2013 جىل. الماتى (قازاقستان). الاش توپىراعىندا وتكەن جارىستا قازاق ەلىنىڭ ورەندەرى اتوي سالدى. ءبىرجان جاقىپوۆ (49 كيلو), مەرەي اقشالوۆ (64 كيلو), دانيار ەلەۋسىنوۆ (69 كيلو) جانە جانىبەك ءالىمحان ۇلى (75 كيلو) – ءبىرىنشى, ادىلبەك نيازىمبەتوۆ (81 كيلو) پەن يۆان دىچكو (+91 كيلو) – ەكىنشى جانە قايرات ەراليەۆ (57 كيلو) پەن بەرىك ءابدىراحمانوۆ (60 كيلو) – ءۇشىنشى ورىندى يەمدەندى.
2015 جىل. دوحا (كاتار). دوحادا دانيار ەلەۋسىنوۆ (69 كيلو) پەن يۆان دىچكو (+91 كيلو) كۇمىس مەدالدى يەلەندى. فينالدا دانياردىڭ موروككالىق مۇحاممەد رابيگە ءالى جەتپەسە, يۆان فرانتسيالىق توني يوكانىڭ وسال تۇسىن تابا المادى.
2017 جىل. گامبۋرگ (گەرمانيا). نەمىس جەرىندە التى سايىپقىرانىمىز جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. قايرات ەراليەۆ (56 كيلو) الدىنا جان سالماسا, ءابىلحان امانقۇل (75 كيلو) مەن قامشىبەك قوڭقاباەۆ (+91 كيلو) اقتىق ايقاستا ەسە جىبەردى. ال ەرجان جومارت (49 كيلو), ابىلايحان ءجۇسىپوۆ (69 كيلو) جانە ۆاسيلي لەۆيت (91 كيلو) ءۇشىنشى ورىنعا تۇراقتادى.
2019 جىل. ەكاتەرينبۋرگ (رەسەي). وتانداستارىمىز ورال تاۋى بوكتەرىندە دە التى جۇلدە ولجالادى. بەكزاد نۇرداۋلەتوۆ (81 كيلو) تەڭدەسسىز دەپ تانىلسا, قامشىبەك قوڭقاباەۆ (+91 كيلو) فينالدا ءسۇرىندى. ال ساكەن بيبوسىنوۆ (52 كيلو), ابىلايحان ءجۇسىپوۆ (69 كيلو), تۇرسىنباي قۇلاحمەت (75 كيلو) جانە ۆاسيلي لەۆيت (91 كيلو) قولا مەدالدى قورجىنعا سالدى.
مىنە, قازاقستان بوكسشىلارىنىڭ الەم چەمپيوناتتارىندا قول جەتكىزگەن تابىسى وسىنداي. ەگەر 1993-2019 جىلدار ارالىعىنداعى ناتيجەلەردى ەسەپكە الساق, جەڭىپ العان جۇلدەلەردىڭ سانى مەن ساپاسى جاعىنان جەرلەستەرىمىز جالپى ەسەپتە ءۇشىنشى ورىندا تۇر. الدىمىزدا تەك كۋبا مەن رەسەي عانا. قالعان ەلدىڭ ورەندەرى بىزدەن كەيىنگى ساتىلارعا جايعاستى.
قازاقستان قۇراماسى 14 الەم چەمپيوناتىنا قاتىسىپ, ءبىر رەت جالپى كوماندالىق ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستادى. بۇل تابىسقا 2013 جىلى الماتىدا وتكەن جارىستا قول جەتكىزدىك. سول كەزدە وتاندىق بىلعارى قولعاپ شەبەرلەرى 4 التىن, 2 كۇمىس جانە 2 قولا مەدالدى ولجالاپ, كۇللى الاش جۇرتىن قۋانىش پەن شاتتىققا بولەگەنى دە ەسىمىزدە. جەرلەستەرىمىز 2003 جىلى بانگكوكتە (2 التىن), 2005 جىلى مينياندا (2 التىن+3 قولا), 2017 جىلى گامبۋرگتە (1 التىن+2 كۇمىس+3 قولا) جانە 2019 جىلى ەكاتەرينبۋرگتە (1 التىن+1كۇمىس+3 قولا) ءۇش رەت ۇزدىك ۇشتىكتى قورىتىندىلادى. 1999 جىلى حيۋستوندا (1 التىن, 1 كۇمىس+1 قولا) جانە 2007 جىلى چيكاگودا (1 التىن+2 قولا) وزىق بەس كوماندانىڭ قاتارىنان كورىندىك. تاعى ءتورت رەت «توپ-10» كوماندانىڭ ساناتىنا قوسىلدىق: 1995 جىلى بەرليندە (1 كۇمىس+ 1قولا), 1997 جىلى بۋداپەشتتە (1 كۇمىس+1قولا), 2011 جىلى باكۋدە (2 كۇمىس+2 قولا) جانە 2015 جىلى دوحادا (2 كۇمىس).
1993, 2001 جانە 2009 جىلدارداعى الەم چەمپيوناتى جەرلەستەرىمىز ءۇشىن ءساتسىز اياقتالدى. ولاي دەۋگە نەگىز, وسى جارىستاردا جالقى جۇلدەنى عانا قاناعات تۇتۋعا تۋرا كەلدى. ماسەلەن, تامپەرەدە قازاقستان تاۋەلسىز مەملەكەت, دەربەس كوماندا رەتىندە تۇڭعىش رەت وسىنداي باراقتى باسەكەگە قاتىستى. ول كەزدە سونىڭ ءوزىن قاناعات قىلدىق. بەلفاسقا قوسالقى قۇرامداعى جىگىتتەردى اتتاندىردىق. ويتكەنى, ەلىمىزدىڭ باس كومانداسى وساكادا الاۋى تۇتانعان شىعىس ازيا ويىندارىنا قاتىستى. سول سەبەپتى دە بۇل ساتسىزدىكتەرگە قاتتى كۇيىنە قويعان جوقپىز. ال ميلانداعى دوداعا كىل مىقتىلار قاتىستى. سوعان قاراماستان اپەننين تۇبەگىندە سەرىك ساپيەۆتەن باسقا بىردە-ءبىر ورەنىمىز سەنىم ۇدەسىنەن شىعا المادى.
ءيا, وسىدان ەكى جىل بۇرىن ۇيىمداستىرىلعان الەمدىك دودادا جەرلەستەرىمىزدىڭ كوڭىل كونشىتەرلىكتەي كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەنى راس. قوس بوكسشىمىز فينالعا شىعىپ, بەكزات نۇرداۋلەتوۆ التىن السا, قامشىبەك قوڭقاباەۆ كۇمىسكە قول سوزدى. تاعى ءتورت بوكسشىمىز قولا مەدالدى ەنشىلەدى. وسى جارىستا تەك وزبەكستان مەن رەسەيدى العا جىبەرىپ, كوماندالىق ەسەپتە ءۇشىنشى ساتىعا جايعاستىق. بىراق بۇل جولى ءبىزدىڭ جىگىتتەرگە وڭاي بولمايتىنى انىق. سەبەبى, بوكس ونەرى كوپتەگەن ەلدەردە قارىشتاپ دامىپ جاتىر. ال بىزدە ىلگەرلەۋ بايقالمايدى. توكيو وليمپياداسىنداعى سۇرەڭسىز ونەرىمىز وسى ءسوزىمىزدىڭ ايقىن دالەلى.
كۇنشىعىس ەلىندە سەنىم ارتقان ساڭلاقتارىمىزدىڭ تۇگەلگە دەرلىگى ۇتىلىپ, قوس قولانى قاناعات تۇتتىق. ناتيجەسىندە الەمدەگى ەڭ ۇزدىك كوماندالاردىڭ ءبىرى سانالاتىن قازاقستان قۇراماسى قالىڭ توپتىڭ اراسىندا قالىپ قويدى. بۇعان دەيىنگى وليمپيا ويىندارىنىڭ بىردە-بىرەۋىنەن باس جۇلدەسىز قايتىپ كورمەگەن كوماندا ءۇشىن بۇل اۋىر سوققى بولدى. ونىڭ الدىندا عانا دۋبايدا وتكەن ازيا بىرىنشىلىگىنەن التىنسىز ورالدىق. وسى جايتتىڭ بارلىعى كورەرمەندەر كوڭىلىنە سەلكەۋ ءتۇسىردى. دەسەك تە ۇكىلىم ءۇمىتىمىز ءالى دە ۇزىلگەن جوق. ەڭ باستىسى, بوكس ەلىمىزدەگى №1 سپورت ءتۇرى ەكەنىن ەستەن شىعارمايىق. سوندىقتان دا جاپونياداعى ساتسىزدىكتىڭ كەزدەيسوقتىق ەكەنىن گۇرزى جۇدىرىقتى جىگىتتەرىمىز بالقان تۇبەگىندە تۇبەگەيلى دالەلدەۋگە ءتيىس.
