300 مىڭنان استام حالقى بار قالادا تۇرعىنداردى تولعاندىرعان ماسەلە كوپ. ماسەلەلەردىڭ باسىم بولىگى تۇرعىن ءۇي, جەر تەلىمىن الۋعا قاتىستى بولسا, قالانىڭ سىرت كەلبەتى مەن تازالىعى دا تۇرعىندار تاراپىنان ءجيى كوتەرىلۋدە. بۇل رەتتە تاراز قالاسىنىڭ اكىمى ەرجان جىلقىباەۆ ۇندەۋ جاريالاپ, تارازدىقتاردى بىرلەسە قالانى كوركەيتۋگە, شاھار تازالىعىن ساقتاۋعا اتسالىسۋعا شاقىرعان بولاتىن. «قاقپاسىز قالا» قاعيداسىمەن 150-دەن استام قورشاۋ مەن 500-گە جۋىق بەيبەرەكەت جارناما الىنعان. شاھار باسشىسى وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ تاپسىرماسى بويىنشا قالاداعى كۇردەلى ماسەلەلەر بىرتىندەپ شەشىمىن تاۋىپ كەلە جاتقانىن جەتكىزدى. «تارازدىقتار تاراپىنان تۇسكەن ۇسىنىستاردىڭ دەنى – قالاداعى قۇرىلىس, قالانى بەزەندىرۋ, اباتتاندىرۋ جۇمىستارىنداعى بىرىزدىلىكتىڭ جوقتىعى تۋرالى بولدى. سوندىقتان دا شاھار شىرايىن اشىپ, كورىكتەندىرۋ, باستىسى – قالا ساۋلەتىن بىرىزدەندىرۋ ماقساتىندا «ديزاين كود» جوباسى بەكىتىلدى. ەندىگى جەردە سىرتقى جارنامالار, تۇرعىن ءۇي قاسبەتتەرىنىڭ بويالۋى جانە تاعى دا باسقا قالا ساۋلەتىنە قاتىستى جۇمىستار بىركەلكى ستيلدە بولادى. قازىر ءبىز بۇل جۇمىستاردى باستاپ كەتتىك», دەيدى ە.جىلقىباەۆ. سونداي-اق قالا اكىمى زيالى قاۋىم وكىلدەرىمەن, جاستارمەن, ءتۇرلى سالانىڭ باسشىلارى جانە قىزمەتكەرلەرىمەن دە كەڭەستەر وتكىزىپ, وزەكتى ءارى شەشىمىن تابۋى ءتيىس ماسەلەلەردى انىقتاعانىن ايتتى. ناتيجەسىندە قىسقا, ورتاشا جانە ۇزاق مەرزىمدى ءۇش ءتۇرلى جوسپار قۇرىلعان.
قازىرگى تاڭدا قالا اكىمى قالاداعى 15 اۋماقتىڭ بارىندە تۇرعىندارمەن قوعامدىق كوشپەلى قابىلداۋلار وتكىزگەن. كەزدەسۋ بارىسىندا 352 تۇرعىن 612 ماسەلە كوتەرگەن. بۇل رەتتە قالا اكىمى ءار سۇراقتىڭ جاۋاپسىز جانە ەسكەرۋسىز قالماعانىن جەتكىزدى. ماسەلەن, قالا تۇرعىنى ايگۇل بەشتاەۆانىڭ «اقجول» الابىنداعى كوشەلەرگە انشلاگ ءىلۋ تۋرالى ءوتىنىشى ەسكەرىلىپ, شاھارداعى «نەسىبە», «بالقاراعاي», «مەرۋەرت», «اقبۇلاق» كوشەلەرىنە جاڭا ۇلگىدەگى انشلاگتار ىلىنگەنىن ايتا كەتۋ كەرەك. ال بەيبىت بايبولوۆتىڭ №12 قوعامدىق كولىك مارشرۋتى تۋرالى كوتەرگەن ماسەلەسى بويىنشا ا.اسقاروۆ كوشەسىندەگى «ورتالىق بازارعا» دەيىن قاتىنايتىن باعىتتىڭ قوزعالىس سىزباسى «قاينار», «رودنيچوك» القاپتارىنا دەيىن سوزىلىپ, تۇرعىنداردىڭ تاڭعى جانە كەشكى ۋاقىتتاردا ساياجايلارعا قاتىناۋىنا مۇمكىندىك تۋدى. سول سياقتى, ورازبەك وسكەمباەۆتىڭ كىشى فۋتبول الاڭشاسىن تەڭگەرىمگە الۋ ماسەلەسى دە شەشىمىن تاۋىپ, بۇگىندە قالاداعى جاستار مەن جاسوسپىرىمدەر بۇقارالىق سپورتپەن تۇراقتى تۇردە اينالىسۋدا. سونداي-اق تاعى ءبىر تۇرعىن تەمۋرلان تۋردالين كوتەرگەن «اۆتوموبيل» كوشەسىن تۇنگى جارىقتاندىرۋ ماسەلەسى دە قولعا الىنىپ, قازىرگى تاڭدا 30 كوشە شامى جارقىراپ تۇر. سونىمەن قاتار قالا كەلبەتىن بۇزىپ تۇرعان «ساقالدى قۇرىلىستار» ماسەلەسى دە قولعا الىنۋدا. ماماندار تاراپىنان جۇرگىزىلگەن ارنايى زەردەلەۋ جۇمىستارى بارىسىندا قالادا وسىنداي 35 نىساننىڭ بار ەكەنى انىقتالىپ, ولاردىڭ يەلەرىمەن ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن. «ناتيجەسىندە بۇگىندە ءبىر نىساننىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلسە, 11 نىساننىڭ قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارى قايتا جانداندى. سونىمەن قاتار 23 نىسان بويىنشا تولىققاندى مالىمەتتەر جۇپتالىپ, ىستەرى سوتقا بەرىلدى. بۇدان بولەك, قۇرىلىسقا تولىق رۇقسات قۇجاتتارىن الماي, قۇرىلىس-مونتاج جۇمىستارىن جۇرگىزگەن 44 نىسان انىقتالىپ, 28 نىساننىڭ يەسىنە زاڭ اياسىندا ايىپپۇل سالىندى. سونداي-اق ساۋلەت جانە قالا قۇرىلىسى ءبولىمى تاراپىنان قۇرىلىس سالۋ شەكاراسى «قىزىل سىزىق» نورمالارىن ساقتاۋ ماسەلەسى دە قاداعالانىپ وتىر. سوڭعى جىلدارى تارازدا كوگەرىشتەردى سۋلاندىراتىن ارىق جۇيەلەرى ماسەلەسى دە شەشىمىن كۇتىپ تۇر. بۇل وزەكتى ماسەلەنى شەشۋدى وبلىس اكىمى دە تالاپ ەتىپ وتىر. قازىرگى تاڭدا قالا اۋماعىندا جالپى ۇزىندىعى 82,5 شاقىرىم 8 سۋارۋ جۇيەسى مەن كانالدارى, 115 يرريگاتسيا ۇڭعىسى,1600 گيدروتەحنيكالىق يمارات پەن شاعىن شليۋزدەر بار. بارلىق يرريگاتسيا جۇيەسىنىڭ جالپى ۇزىندىعى 1 398 شاقىرىمدى قۇرايدى. يرريگاتسيا قىزمەتى جاز ايلارىندا كانالدار مەن ارىقتاردى, كانالداردىڭ قۇبىر وتكەلدەرى مەن كوپىراستى سۋاعارلارىن جۇيەلى تۇردە تازالاپ تۇرادى. ءتيىستى كۇتىم بولماعاندىقتان قالاداعى ارىق جەلىلەرى توزعان, كوپ تۇستارىن توپىراق پەن قوقىس باسىپ, كومىلىپ قالعان. ءبىز سونىڭ ءبارىن قالپىنا كەلتىرۋدىڭ ءۇش جىلدىق جوسپارىن جاسادىق. وعان سايكەس, بارلىق 14 مولتەك اۋداندى, 8 تۇرعىن الابىن جانە 46 مىڭنان استام جەر ءۇيدى تۇراقتى اعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن ارىق شليۋزدەرى قالپىنا كەلتىرىلەدى. بۇل تۇتاس قالانى عانا ەمەس, جاقىن ماڭداعى اۋماقتاردى دا سۋارمالى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرمەك. سۋ تاراتۋ شليۋزدەرىن ورناتۋ قازىردىڭ وزىندە كانالداعى سۋ دەڭگەيىن كوتەرىپ, ارىق جەلىلەرىنە جىبەرۋگە مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. ءسويتىپ تەلەورتالىق, توڭكەرىس, ساتباەۆ, حيمپوسەلوك الاپتارى مەن 29 كوشە اعىن سۋعا قول جەتكىزدى. بۇل ورايدا تەلەورتالىق مەن توڭكەرىستە بۇعان دەيىن اعىن سۋ مۇلدەم بولماعانىن ايتا كەتكىم كەلەدى», دەيدى قالا اكىمى.
ەرجان جىلقىباەۆ تارازدىق تۇرعىنداردىڭ سۇرانىسىن قاناعاتتاندىرۋ ماقساتىندا جانە زامان تالابىن ەسكەرە وتىرىپ كونە شاھاردى اباتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇيەلى جۇرگىزىلىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ماسەلەن, قالا كوركىن ارتتىرۋ ماقساتىندا كوشەلەرىنە زاماناۋي LED ەكراندار ورناتىلىپ, جاڭا ۇلگىدەگى ايالدامالار سالىنعان. سونىمەن قاتار تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا «سەرگەك» قۇرىلعىلارى مەن ايالداما باعىتىن كورسەتىپ تۇراتىن ەلەكتروندى تابلولار ورناتىلعان. سونداي-اق ءارتۇرلى كومپوزيتسياداعى ماف-تار, ءتۇن مەزگىلىندە جارىقتاندىرىلاتىن زاماناۋي باعدارشامدار, تۇنگى مەزگىل مەن بۇلتتى, جاڭبىرلى كۇندەرى جاياۋ جۇرگىنشىنى انىق كورسەتەتىن پروەكتسيالىق جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولاقتارى, كوپقاباتتى تۇرعىن ۇيلەردىڭ اۋلالارىندا سالىنعان زاماناۋي ويىن الاڭدارى دا شاھاردىڭ شىرايىن اشقان باستامالار دەۋگە بولادى. ال قالانىڭ تۇنگى بەزەندىرىلۋى «ديزاين كودقا» سايكەس جاڭارتىلعان. ال تاراز قالاسىنىڭ تاريحي ورتالىعىن قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارى 2013 جىلى باستالعان ەدى. وبلىس اكىمىنىڭ تاپسىرماسىنا وراي, بۇگىندە قالانىڭ تاريحي ورتالىعىن قالىپتاستىرۋ جۇمىستارىنىڭ باسىم بولىگى جۇزەگە اسىرىلعان. بۇگىنگى «كونە تاراز» كەشەنىنىڭ ارحەولوگيالىق قازبا جۇمىستارى اۋماعىندا ورنالاسقان «ورتالىق بازار» بۇزىلعان. سونىمەن قاتار «Kونە تاراز» ارحەولوگيالىق كەشەنى, «تۋريزم ورتالىعى», «قالا مۇراجايى», «كورمە زالى», Art Gallery, «تاريحي-تانىمدىق ورتالىعى» جانە «تەكتۇرماس» تاريحي كەشەنى پايدالانۋعا بەرىلدى. «اربات-1», «اربات-2», «اربات-3» تاقىرىپتىق جاياۋ جۇرگىنشىلەر اللەيالارى ۇيىمداستىرىلعان. بيىل Tاۋكە حان كوشەسىنىڭ بويىنداعى «كوركەم گيمناستيكا جانە ۇستەل تەننيسى ورتالىعى» مەن قازىبەك بي كوشەسىندەگى «اناعا تاعزىم» ورتالىعىنىڭ جانە 14-شاعىن اۋدان اۋماعىنان سالىنعان ونكولوگيالىق اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ وتىر. ال «زەربۇلاق» سۋ قويماسىنىڭ ىرگەلەس اۋماعىندا دەمالىس ورنىنىڭ قۇرىلىسى جۇرگىزىلۋدە. بۇل الەۋمەتتىك جوبانى ىسكە اسىرىپ جاتقان South Holiday جشس جاڭا دا جايلى دەمالىس ايماعىن قالىپتاستىرۋعا 1,5 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيادى.
تاراز قالاسىن دامىتۋ تۋرالى جوسپار جەتەرلىك. كەلەسى جىلى Tاۋكە حان كوشەسىنىڭ بويىندا مۇز سارايى, جەڭىل اتلەتيكا مانەجى, بوكس ورتالىعى جانە 14-شاعىن اۋداندا 250 ورىندىق كوپسالالى اۋرۋحانا سياقتى نىسانداردىڭ قۇرىلىسى باستالادى. الداعى ۋاقىتتا «تەكتۇرماس» تاريحي كەشەنىنىڭ «كونە قورعان» كەزەڭىن ورتاعاسىرلىق ۇلگىدە سالۋ جوسپارلانۋدا. قورعان ءىشى ح-ءحى عاسىرلاردى بەينەلەيتىن جادىگەرلەرمەن جابدىقتالىپ, مۇندا شايحانا, قولونەر بۇيىمدارىن ساتاتىن دۇكەندەر دە اشىلادى. قازىرگى تاڭدا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتارى ازىرلەنىپ, مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكىزىلگەن. «بۇل يگى ءىستىڭ بارلىعى دا تىكەلەي ايماق باسشىسى بەردىبەك ماشبەك ۇلىنىڭ باستاماسىمەن, قولداۋىمەن ىسكە اسۋدا. وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, جاقىندا عانا وبلىسىمىزعا ىسساپارمەن كەلگەن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆقا تارازدىڭ الداعى دامۋ جوسپارى تانىستىرىلدى.
جوسپارعا سايكەس, تارازدى تۋريزم ورتالىعىنا اينالدىرۋدىڭ كەشەندى جوسپارى ۇسىنىلدى. پرەزيدەنت بۇل جوبا تىكەلەي ءوزىنىڭ نازارىندا بولاتىنىن ايتتى. دەمەك, تارازدىڭ توعىز جولدىڭ تورابىنداعى تۋريزم ورتالىعىنا اينالاتىن كۇنى الىس ەمەس», دەيدى ە.جىلقىباەۆ.
قالا اكىمى شاھارداعى كۇردەلى ماسەلەلەردىڭ دە شەشىمىن تاۋىپ كەلە جاتقانىن ايتتى. ماسەلەن, تاراز قالاسىنداعى 28 ساياجاي مەن قۇمشاعال, ءشولدالا, كولتوعان, قىزىل-اباد جانە كازارما تۇرعىن الاپتارىن ەلەكتر جەلىلەرىمەن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. بۇل ماقساتقا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن 2,7 ملارد تەڭگە بولىنگەن. اتالعان نىسانداردىڭ قۇرىلىس جۇمىستارىن كەلىسىمشارتقا سايكەس, جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن اياقتاۋ جوسپارلانعان. سوندا قۇمشاعال تۇرعىن الابىنداعى 226 تۇرعىن ءۇي, ءشولدالا تۇرعىن الابىنداعى 169 تۇرعىن ءۇي ەلەكتر جارىعىمەن قامتاماسىز ەتىلەدى. ماسەلەن, 28 ساياجاي مەن قالانىڭ شەت اۋماعىنداعى قۇمشاعال, كولتوعان, قىزىل-اباد, بارىسحان, قاينار سياقتى ەلدى مەكەندەرىندە قاراپايىم عانا ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرى مەن شاشتاراز, مونشا, ءدارىحانا سياقتى قىزمەت كورسەتەتىن بيزنەس نىساندارىنىڭ جوقتىعى دا ايتىلىپ كەلەدى. بۇل رەتتە قالا اكىمى «100 بيزنەس جوبا» ارنايى جوباسىن بەكىتكەنىن ايتتى. ەندى قالالىق اكىمدىك كاسىپكەرلەرگە اتالعان اۋماقتاردان جەر بەرىپ, جەڭىلدەتىلگەن نەسيە الۋلارىنا كومەكتەسىپ, بىرقاتار كاسىپكەرلىك نىساندارىن اشۋعا جاردەم بەرۋدە. سونداي-اق ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋدىڭ 3 جىلدىق جوسپارىنا سايكەس, بيىل «قاينار», «بارىسحان» القاپتارىنا شاعال جول توسەلدى. كەلەسى جىلى قاراجات بولىنسە, اسفالت توسەۋ جوسپاردا بار ەكەن. سونىمەن قاتار سپورت الاڭدارى مەن جاڭا مەكتەپتەر بوي كوتەرەدى.
تاراز قالاسىن تۇرلەندىرۋ ماقساتىندا وبلىس اكىمى بەردىبەك ساپارباەۆتىڭ باستاماسىمەن «تارازعا تارتۋ» جوباسى ءوز جەمىسىن بەرۋدە. «وبلىس باسشىسىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان وسى ءبىر جوبا شاھارىمىزدىڭ شىرايىن كىرگىزىپ, تۇرعىنداردى دا قۋانىشقا كەنەلتتى. جوبا اياسىندا قالاداعى سكۆەرلەر, ساياباقتار جانە ويىن الاڭشالارى دەمەۋشىلىك ەسەبىنەن اباتتاندىرىلىپ, جاڭا سيپاتقا يە بولدى. ەل تاۋەلسىزدىگىنىڭ 30 جىلدىعىنا وراي اتالعان جوبا اياسىندا قالانىڭ اۋماعىندا 42 ساياباقتىڭ قۇرىلىسى جوسپارلانىپ, بۇگىندە 39 ساياباقتىڭ قۇرىلىس جۇمىستارى اياقتالدى. جوبا اياسىندا «دەنساۋلىق ساياباعى» سالىندى. ال «قانت زاۋىتى» اۋماعىنداعى 1967 جىلى سالىنعان «انا مەن بالا» ساياباعىن بيىل جاڭعىرتىپ, جوندەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدىك. ء«سابي» قايىرىمدىلىق قورى «جايلاۋ» شاعىن اۋدانىنداعى تۇرعىن ءۇيدىڭ اۋلاسىندا بالالار الاڭىنىڭ, «سامۇرىق-قازىنا» ۇلتتىق ءال-اۋقات قورى» اكتسيونەرلىك قوعامى «اراي-2» شاعىن اۋدانىنداعى تۇرعىن ءۇيدىڭ اۋلاسىندا بالالار جانە سپورت الاڭدارىن تارتۋ ەتتى. قازىرگى كەزدە «ۇشبۇلاق», «قاراسۋ» كانالدارىنىڭ بويىندا كوگالداندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە», دەيدى قالا اكىمى.
قازىرگى كەزدە كونە شاھار تۇرعىندارىنا جايلى ءومىر قالىپتاستىرۋ ماقساتىندا وزگە دە جوبالار قولعا الىنۋدا. سول سياقتى, حالىقتىڭ الەۋمەتتىك جاعدايى دا ەسكەرىلۋدە. ماسەلەن, قالا اۋماعىندا 6 الەۋمەتتىك پاۆيلون جۇمىس ىستەسە, وبلىس اكىمىنىڭ 15 الەۋمەتتىك پاۆيلون اشۋ تۋرالى تاپسىرماسىنا سايكەس, 100 شارشى مەتردى قۇرايتىن توعىز جانە 200 شارشى مەتر بولاتىن ءبىر پاۆيلون قولدانىسقا بەرىلگەن. مۇندا ازىق-ت ۇلىك باعاسى ارزان. سونداي-اق بيىل قالالىق بيۋدجەتتەن تۇنگى جارىققا 200 ملن تەڭگە قاراستىرىلىپ, 35 كوشە مەن بۇرىلىستارعا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ كونكۋرسى جاريالانعان. بۇگىنگى تاڭدا مەردىگەر كومپانيالار انىقتالىپ, جۇمىستار باستالدى. اتالعان كوشەلەردىڭ تۇنگى جارىعىنىڭ قۇرىلىسى بيىل قاراشا ايىندا اياقتالادى. بۇدان بولەك, بۇگىنگى تاڭدا الەۋمەتتىك جەلىگە تۇسكەن ارىز بويىنشا قالاداعى 5 كوشە مەن بۇرىلىسقا دەمەۋشىلەر ەسەبىنەن كوشە جارىعى ورناتىلعان. سونىمەن قاتار وتكەن جىلى تاراز قالاسىندا تۇنگى جارىقپەن قامتاماسىز ەتىلمەگەن 205 نىسانعا جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتاما جاسالىپ, ءۇش جىلدىق جوسپار بەكىتىلگەن. بيىل ەندى مەملەكەت-جەكە سەرىكتەستىك باعدارلاماسى اياسىندا قوسىمشا 260 كوشەگە تۇنگى جارىق ورنالاستىرۋعا اقاۋ اكتىلەرى ازىرلەنىپ, ەسەپتەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلۋدە. ال كوپقاباتتى ۇيلەردىڭ اۋلالارىن اباتتاندىرۋ بويىنشا ونداعان جىلدار بويى جوندەۋ كورمەگەن 100 اۋلانىڭ ءتىزىمى جاسالعان. بۇل جۇمىستار كەلەسى جىلى باستالاتىن بولادى. سونداي-اق قوعامدىق كولىك ماسەلەسى دە شەشىمىن تابۋدا.
