قايدا ورنالاسقان؟
مۇنىڭ وزىندىك سەبەپتەرى دە بار. بىرىنشىدەن, كورمە اۋماعىنداعى قازاقستان پاۆيلونىنىڭ ورنى ءساتتى تاڭدالعان. ءبىزدىڭ پاۆيلون اقش پاۆيلونىمەن قاتار تۇر. ءىس-شارانى ۇيىمداستىرۋشى مەملەكەت – بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى دا تاياق تاستام جەردە ورنالاسقان. قارسى باعىتتا يتاليا پاۆيلونى كوزگە بىردەن شالىنادى. ارتقى جاقتان قىتايدىڭ پاۆيلونى قول بۇلعايدى. شۆەيتساريا مەن بەلارۋستىڭ پاۆيلوندارى دا اسا الىس ەمەس.
ەكىنشىدەن, قازاقستان پاۆيلونىنىڭ سىرتقى ءستيلى ەرەكشە. الىستان كوز تارتادى. سوندىقتان شىعار, ءبىزدىڭ پاۆيلوندى ەڭ الدىمەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى, پرەمەر-ءمينيسترى, دۋباي بيلەۋشىسى شەيح مۇحاممەد بەن راشيد ءال ماكتۋمنىڭ ءوزى ارالاپ كورىپ, وڭ باعاسىن بەردى.
ال ونىڭ سالتاناتتى اشىلۋ راسىمىنە حالىقارالىق كورمەلەر بيۋروسىنىڭ پرەزيدەنتى دجاي-چۋل چويدىڭ ءوزى ارنايى كەلىپ قاتىستى. بىلە بىلسەك, مۇنداي مارتەبەلى مەيمانداردىڭ ۇلتتىق پاۆيلونىمىزعا ماڭىز بەرۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن ماقتانىش. كورمەگە قاتىسۋشى ەلدەردىڭ باس كوميسسارلارى مەن ەحرو-2020 ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ باسشىلىعى دا «مۇمكىندىكتەر» دەپ اتالاتىن سالالىق اۋماقتا ورنالاسقان قازاقستان پاۆيلونىن جوعارى باعالادى.
ۇلتتىق پاۆيلوننىڭ اشىلۋىنا قاتىسقان قازاقستاننىڭ بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندەگى توتەنشە جانە وكىلەتتى ەلشىسى ماديار مەڭىلبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, مۇندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق ءھام تۋريستىك الەۋەتى تولىقتاي پاش ەتىلگەن. ساياسي-ەكونوميكالىق جەتىستىكتەرى دە قامتىلعان. 2017 جىلى مامانداندىرىلعان ەحرو-2017 كورمەسىن ۇيىمداستىرعان نۇر-سۇلتان قالاسىنىڭ دا دامۋ مۇمكىندىكتەرى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلىپ وتىر.
قازاقستان پاۆيلونى شىعىس ساۋلەتىمەن ورنەكتەلگەن. QazExpoCongress ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى, ەحرو-2020 كورمەسىندەگى قازاقستان سەكتسياسىنىڭ باس كوميسسارى اللەن ءشايجۇنىسوۆتىڭ پىكىرىنشە, مۇنى زاماناۋي تسيفرلى شەشىمدەر مەن داستۇرلەردىڭ سينتەزى دەسە دە بولادى.
– پاۆيلون جەڭىل كونسترۋكتسيادان جاسالعان. ىرگەلەس اۋماعى ىستىق كليماتتىق جاعدايعا بايلانىستى كولەڭكەلى قۇرىلىمدارمەن, قۇرعاق سۋبۇرقاقتارمەن بەزەندىرىلگەن. بۇل كۇن استىندا كەزەك كۇتىپ تۇرعان كەلۋشىلەر ءۇشىن جاسالعان. پاۆيلوننىڭ كىرەبەرىسىن اباتتاندىرۋدا قازاقستاننىڭ مادەني مۇراسىنا جاتاتىن پەتروگليفتەر, گەوگليفتەر, سكيف-ساق مادەنيەتىنىڭ ەلەمەنتتەرى پايدالانىلدى. پاۆيلون الدىنداعى ارنايى جابدىقتالعان اشىق الاڭدا كەلۋشىلەر ەتنيكالىق مۋزىكالىق ۇجىمداردىڭ ونەرىن تاماشالاي الادى, – دەيدى ا.ءشايجۇنىسوۆ.
تۋريستەردى پاۆيلوننىڭ كىرە بەرىسىندەگى «شەجىرە» اعاشى ەرەكشە تاڭ قالدىرۋدا. مۇندا ءتۇرلى ەتنوستاردىڭ تاريحي بايلانىسى مەن ۇلى دالا كوشپەندىلەرىنىڭ الەم حالقىنىڭ گەنەتيكاسىنا قوسقان ۇلەسى تۋرالى مول ماعلۇمات الۋعا بولادى. سونىمەن قاتار ءبىرىنشى قاباتتا ەلىمىزدىڭ تۋريستىك الەۋەتى پاش ەتىلگەن. وندا قازاق جەرىنىڭ كوركەم لاندشافتتارى مەن تابيعي رەسۋرستارى, باي تاريحى, مادەنيەتى مەن ءداستۇرى كورسەتىلگەن.
ءبىرىنشى قاباتتان ەكىنشى قاباتقا كوتەرىلەر تۇستاعى «ەلوردا – ەۋرازيا جۇرەگى» ايماعىندا ايبىندى استانانىڭ تاماشا پانوراماسىمەن تانىسۋعا مۇمكىندىك بار.
– ەكىنشى قاباتتاعى Future Now ايماعى دا قوناقتاردىڭ قىزىعۋشىلىعىن تۋدىرۋدا. مۇندا Brixel Mirror كينەتيكالىق ارت-قوندىرعىسى ۇسىنىلعان. بۇل تسيفرلى ديسپلەي سەكىلدى جۇمىس ىستەيتىن باعدارلامالانعان قوزعالمالى مودۋلدىك بلوكتار. اتالعان ايماقتا ءتۇرلى ينتەراكتيۆتى ەلەمەنتتەر ارقىلى بىرقاتار سالالاردى قامتيتىن Vision Machine ينستاللياتسياسى ورنالاسقان. مۇندا يننوۆاتسيالىق قالا قۇرىلىسى, جاساندى ينتەللەكت, بولاشاقتىڭ كاسىپتەرى, تۇراقتى اگروونەركاسىپ, قورشاعان ورتانى قورعاۋ, اەروعارىش ونەركاسىبى سەكىلدى باعىتتارداعى قازاقستاننىڭ الەۋەتىمەن تانىسۋعا بولادى, – دەيدى ا.ءشايجۇنىسوۆ.
سونىمەن قاتار پاۆيلوندا ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق, ونەركاسىپتىك, كولىك-لوگيستيكالىق جانە اگرارلىق الەۋەتى كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلعان.
سوڭىندا كەلۋشىلەردى پانورامالىق كينوتەاترداعى ەرەكشە شوۋ كۇتەدى. شوۋدىڭ سيۋجەتتىك جەلىسى ادام مەن جاساندى ينتەللەكتىڭ ءوزارا ارەكەتتەسۋىن كورسەتەدى. اتالعان ايماق كورمەنىڭ «اقىل-ويدى بىرىكتىرە وتىرىپ, بولاشاقتى قالىپتاستىرۋ» اتتى باستى تاقىرىبىمەن ۇندەسىپ تۇر.
جالپى العاندا, ۇلتتىق پاۆيلون ىشىندە كورمەدە ەمەس, قازاقتىڭ دارحان دالاسىندا جۇرگەندەي اسەرگە بولەنەسىن. كورمە اياقتالعانشا قازاقستان پاۆيلونىن 1 ميلليونعا جۋىق ادام تاماشالايدى دەپ كۇتىلۋدە. وسى ورايدا ۇلتتىق پاۆيلوننىڭ قۇرىلىسى ۋاقتىلى اياقتالعانىن اتاپ وتكەن ءجون. بۇعان ەكپىن بەرە ايتۋىمىزدىڭ سەبەبى – كورمە اۋماعىنداعى كەيبىر پاۆيلوندار مەن عيماراتتاردىڭ قۇرىلىسى ءالى ءجۇرىپ جاتىر.
قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى الاڭىندا ءبىزدىڭ ەلدىڭ رەسمي تۇلعالارىنىڭ, سونداي-اق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, كۆازيمەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتورلار وكىلدەرىنىڭ قاتىسۋىمەن 25 ىسكەرلىك ءىس-شارا وتكىزۋ جوسپارلانعان. ىسكەرلىك ءىس-شارالار شەڭبەرىندە كونفەرەنتسيالار, فورۋمدار, B2B كەزدەسۋلەر وتكىزىلمەك. ونىڭ ىشىندە ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق جانە تۋريستىك الەۋەتى بويىنشا تانىستىرىلىمدار, عىلىمي جانە ءبىلىم بەرۋ جوبالارى, كرەاتيۆتى شەشىمدەر, سونداي-اق قازاقستاننىڭ الەۋەتتى جوبالارى مەن قازىرگى زامانعى ازىرلەمەلەرى ۇسىنىلادى. اتالعان ءىس-شارالاردىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ىنتىماقتاستىق تۋرالى شارتتار مەن كەلىسىمدەرگە قول قويىلماق. ءوز كەزەگىندە مۇنىڭ ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋداعى مۋلتيپليكاتيۆتىك اسەرى زور بولماق.
كورمە اياسىندا 1 جەلتوقساندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق كۇنى وتەدى. سونىمەن قاتار شارا بارىسىندا ەلىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك كۇنىنە جانە ناۋرىز مەيرامىنا ەرەكشە باسىمدىق بەرىلەدى.
قانشا قارجى جۇمسالدى؟
QazExpoCongress ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسقارما توراعاسى ا.ءشايجۇنىسوۆتىڭ مالىمەتىنشە, ەحرو-2020 DUBAI كورمەسىندەگى قازاقستان ۇلتتىق پاۆيلونىنىڭ قۇرىلىسىنا شامامەن 8 ملرد تەڭگە جۇمسالعان.
– پاۆيلوننىڭ قۇرىلىسىنا قاجەتتى 8 ملرد تەڭگە ءۇش جىل بۇرىن مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن بولىنگەن بولاتىن. اتالعان سوما 2015 جىلى ميلاندا ۇيىمداستىرىلعان كورمەدەگى پاۆيلون قۇرىلىسىنا جۇمسالعان قارجىدان شامالى كوپتەۋ. ونىڭ دا وزىندىك سەبەپتەرى بار. ويتكەنى ەكى پاۆيلوننىڭ كولەمى ءارتۇرلى. قازاقستان ميلانداعى كورمەدە 2 مىڭ شارشى مەترلىك پاۆيلون ورناتسا, بۇل جولعى پاۆيلون 3 400 شارشى مەتر اۋماقتى الىپ جاتىر, – دەيدى ول.
ا.ءشايجۇنىسوۆ ەحرو-2020 DUBAI كورمەسىندەگى پاۆيلونداردىڭ قۇنىنا قاتىستى زەرتتەۋ جۇرگىزىلگەنىن ايتتى. ماسەلەن, بەلارۋس مەملەكەتى 2 500 شارشى مەترلىك پاۆيلونعا 20 ملن دوللار جۇمساعان. ال پاۆيلونىنىڭ كولەمى 4 مىڭ شارشى مەتردەن اساتىن رەسەي سەكىلدى مەملەكەتتەر 40 ميلليوننان استام دوللار/ەۋرو شىعىنداعان.
– ءبىزدىڭ پاۆيلون وتە جاقسى جەردە ورنالاسقان. قارقىندى دامۋ جولىنا تۇسكەن قازاقستاننىڭ كورمەدە ءساتتى ورىنعا يە بولۋىنىڭ ءوزى ۇلكەن جەتىستىك ءارى مۇمكىندىك, – دەيدى ا.ءشايجۇنىسوۆ.
ول ۇلتتىق پاۆيلوننىڭ كورمەدەن كەيىنگى جاعدايى نە بولاتىنىن دا ايتىپ بەردى. بۇل رەتتە بىرنەشە نۇسقا قاراستىرىلىپ وتىر.
– بىرىنشىدەن, پاۆيلوندى دەمونتاجداۋعا بولادى. ياعني جيناپ, قايتا قۇراستىرۋعا مۇمكىندىك بار. دەمەك, ونى بۇل جەردەن الىپ كەتىپ, قازاقستانعا اپارىپ قۇرۋعا بولادى. سونداي-اق ەحرو-2020 DUBAI كورمەسىنىڭ ۇيىمداستىرۋشىلارى ءبىزدىڭ پاۆيلونعا قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىرعانىن اتاپ وتكەن ءجون. ولار ونى وسىندا قالدىرىپ, ساقتاپ قالۋعا بەيىلدى. پاۆيلون ءبىرىنشى كەزەكتە قازاقستاننىڭ الەۋەتىن پاش ەتۋ ءۇشىن سالىندى. دەمەك, ونى وسى ماقساتتا الداعى ۋاقىتتا دا پايدالانا بەرۋگە بولادى, – دەيدى ول.
البەتتە, ءبىر پاۆيلون ءۇشىن 8 ملرد تەڭگە كوپ سەكىلدى. بىراق ونى ۇستاپ تۇرۋدىڭ ءوزى قىرۋار شىعىن ەكەن. QazExpoCongress ۇلتتىق كومپانياسىنىڭ باسشىسى اتاپ وتكەندەي, ونى ۇستاپ تۇرۋعا 488 ملن تەڭگە جۇمسالادى.
– ءبىز كورمەگە قاتىسۋشى وزگە مەملەكەتتەر سەكىلدى ەلەكتر ەنەرگياسىنا, سۋمەن جابدىقتاۋعا, تازالىق جۇمىستارىنا جانە كۇزەت قىزمەتىنە اقشا تولەيمىز. ۇيىمداستىرۋشى ەل ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ ءتاريفىن قىمباتتاتتى. ال تازالىق جۇمىستارى مەن كۇزەت قىزمەتىن كورمە اۋماعىندا اككرەديتاتسيادان وتكەن كومپانيالار عانا ۇسىنا الادى. ياعني ۇيىمداستىرۋشىلار بىزگە تاڭداۋ قالدىرماي وتىر. دەگەنمەن بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى ۇيىمداستىرۋ كوميتەتىنىڭ ءوتىنىشى بويىنشا پاۆيلون اۋماعىنا كەز كەلگەن زاتتى باجسىز اكەلۋگە جەڭىلدىك قاراستىردى. سونداي-اق پاۆيلون ورنالاسقان جەرگە سالىق سالىنبايدى. ءبىز جۇمسالعان قارجىنىڭ ءبارى كورمە اياسىندا جاسالاتىن كەلىسىمدەر اياسىندا تولىقتاي اقتالاتىنىنا سەنىمدىمىز, – دەيدى ا.ءشايجۇنىسوۆ.
تۋريستەر نە دەيدى؟
قازاقستان پاۆيلونىنىڭ اشىلۋ راسىمىندە نەمەرەلەرىن ەرتكەن اپايعا كوزىمىز ءتۇستى. جاقىنداپ, تانىستىق. سارا سماجانوۆا ەسىمدى الماتىلىق زەينەتكەر ەكەن. ول دۋبايداعى دۇنيەجۇزىلىك كورمەگە ارنايى كەلىپ, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ارالادى. سارا اپاي مۇنداي شارالارعا قاتىسۋ ەلىمىزدىڭ الەمدىك دەڭگەيدەگى ابىروي-بەدەلىن وسىرەرىنە سەنىمدى.
– ەحرو-2020 DUBAI كورمەسىنە نەمەرەلەرىمدى ەرتىپ, ارنايى كەلدىم. العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونىن ارالاپ كوردىك. ۇنادى. سىرتقى كەلبەتى الىستان كوز تارتادى. ءىشى دە مازمۇندى ورنەكتەلگەن. تاريحىمىز, تەحنولوگيالىق تابىستارىمىز تەگىس قامتىلعان. بۇيىرتسا, باسقا دا ەلدەردىڭ پاۆيلونىن ارالاپ, سالىستىراتىن بولامىز, – دەيدى س.سماجانوۆا.
ول نەمەرەلەرىنىڭ پاۆيلوننان جاقسى اسەر العانىن جەتكىزدى.
– تەحنولوگيانىڭ, عىلىمنىڭ جەتىستىكتەرىن كورىپ سۇيسىندىك. ولاردى قازاقستاننىڭ كەڭ بايتاق دالاسىندا قولدانۋعا بولادى. كەرەمەت ەمەس پە؟! جالپى, قازاقستاننىڭ دەربەس ەل رەتىندە مۇنداي اۋقىمدى شارالارعا قاتىسۋى قاشاندا ماقتانىش سەزىمىن ۇيالاتادى. تورتكۇل دۇنيە تەگىس باس قوساتىن ءىرى جيىنداردان قازاقستاننىڭ قالىس قالماۋى تاۋەلسىزدىگىمىزدى بەكەمدەي تۇسەرى انىق. ەلىمىزدىڭ ابىرويى اسقاقتاپ, بەدەلى وسە بەرسىن! – دەدى س.سماجانوۆا.
ۇلتتىق پاۆيلونعا كەلگەن شەتەلدىك تۋريستەردىڭ دە پىكىرىن بىلۋگە تىرىستىق. ەحرو-2020 كورمەسىندەگى بەلگيا سەكتسياسىنىڭ باس كوميسسارى پاتريك فەركاۋتەرەن دريبل كورمە ەكى ەل اراسىنداعى بايلانىستى تەرەڭدەتە تۇسەرىنە سەنىمدى.
– ەحرو-2020 كورمەسىندە قازاقستان پاۆيلونىن العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ ارالاپ كورۋ بۇيىرعان ەكەن. پاۆيلون ۇنادى. اسىرەسە, كوپشىلىك نازارىنا ۇسىنىلعان تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەر قىزىعۋشىلىق تۋدىردى. بەلگيا مەن قازاقستان سەرىكتەس مەملەكەتتەر. سوندىقتان ەحرو-2020 DUBAI كورمەسىنەن كەيىن ءبىزدىڭ بايلانىسىمىز ودان ءارى تەرەڭدەي تۇسپەك. قازاقستاندىقتاردى بەلگيانىڭ پاۆيلونىن تاماشالاۋعا شاقىرامىن, – دەدى ول.
جاس جۇبايلار كيارا حيلدەبراند پەن سامي سايە دە ءبىزدىڭ پاۆيلوننىڭ جۇمىسىن جوعارى باعالادى.
– مەن اۋستريالىقپىن. جۇبايىم پالەستيندىك ازامات. وسى دۋبايدا تۋىپ-وسكەن. ءبىرىنشى بولىپ قازاقستاننىڭ پاۆيلونىن ارالادىق. جاقسى اسەر الدىق. جالپى, ەحرو كورمەسىنە العاش رەت قاتىسىپ وتىرمىن. وقۋشى كەزىمدە بۇل ءىس-شارانىڭ جارناماسىن اراگىدىك ەستىپ قالۋشى ەدىك. ەندى, مىنە, ءوز كوزىمىزبەن كوردىك. قازاقستان ماعان جاقسى تانىس. ول جاقتا دوستارىم بار. بىراق ءالى كۇنگە دەيىن بولعان ەمەسپىن. پاۆيلوندا قازاقستاننىڭ تاريحىمەن, داستۇرىمەن, تابيعاتىمەن تانىستىم. تابيعاتىن بارىپ كورۋ كەرەك ەكەن دەگەن بايلام جاسادىق. ەرەكشە تاڭ قالدىردى, – دەيدى كيارا حيلدەبراند.
راسىندا دا, قازاقستاننىڭ ۇلتتىق پاۆيلونى ۇلتتىڭ ۇستىنى ىسپەتتى.
ەسكە سالا كەتەيىك, دۇنيەجۇزىلىك EXPO-2020 DUBAI كورمەسى 2021 جىلدىڭ 1 قازانى مەن 2022 جىلدىڭ 31 ناۋرىزى ارالىعىندا وتەدى. نەگىزى بۇل شارا بىلتىر ءوتۋى كەرەك ەدى. الايدا كوروناۆيرۋس پاندەمياسىنا بايلانىستى ونىڭ مەرزىمى شەگەرىلدى.
تاڭدالعان تاقىرىپ – «اقىل-ويدى بىرىكتىرە وتىرىپ, بولاشاقتى قالىپتاستىرۋ». ەحرو-2020 ءۇش سالالىق تاقىرىپقا بولىنگەن – «مۇمكىندىكتەر», «موبيلدىلىك» جانە «تۇراقتى دامۋ». جوعارىدا ايتىپ وتكەنىمىزدەي, ءبىزدىڭ پاۆيلون «مۇمكىندىكتەر» بولىگىندە ورنالاسقان.
كورمەگە الەمنىڭ 192 ەلى قاتىسۋدا. ونى شامامەن 25 ملن ادام تاماشالايدى دەپ كۇتىلۋدە. ولاردىڭ 20 پايىزىن بيزنەس وكىلدەرى قۇراماق. 182 كۇنگە سوزىلاتىن شاراعا كەلۋشىلەردىڭ 70 پايىزى شەتەلدىك تۋريستەر بولماق. كورمەنىڭ جالپى اۋماعى 438 گەكتار جەردى الىپ جاتىر. ول دۋباي مەن ابۋ-دابي قالالارىنىڭ ارالىعىندا ورنالاسقان.
دۇنيەجۇزىلىك كورمە يندۋستريالاندىرۋدىڭ سيمۆولى سانالادى. مۇنى تەحنيكالىق ءھام تەحنولوگيالىق جەتىستىكتەردى پاش ەتەتىن اشىق الاڭ دەسە دە بولادى. ەحرو كورمەلەرىنىڭ اۋقىمى, ۇزاقتىعى جانە كەلۋشىلەر سانى بويىنشا حالىقارالىق ءىس-شارالار اراسىندا تەڭدەسى جوق. بۇل مەملەكەتتەردى, كومپانيالاردى, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ازاماتتاردى بايلانىستىراتىن بۋىن ىسپەتتى. دۇنيەجۇزىلىك كورمەنى 2015 جىلى ميلان (يتاليا) قابىلدادى. بيىل دۋباي وتكىزىپ جاتىر. 2025 جىلعى كورمە جاپونيانىڭ وساكا قالاسىندا وتپەك.
دۋباي
(بىرىككەن اراب امىرلىكتەرى)
